Кіріспе

As Schools Match Wits – бұл Бет Уорд жүргізетін, Спрингфилд, Массачусетс штатындағы PBS мүшесі WGBY телеарнасында көрсетілетін және Westfield State University университетімен бірлесіп түсірілетін орта мектеп викторинасы. As Schools Match Wits Батыс Массачусетс және Солтүстік Коннектикут аймақтарында кеңінен танымал.

Ойын процесі

Екі команданың құрамында төрт орта мектеп оқушысы бар. Шоудың басында монета лақтырылады, жеңімпаз команда ойын тақтасынан бірінші болып санатты және ұпай құнын таңдайды. Алты санат бар: өнер және ойын-сауық, әдебиет, математика және ғылым, жалпы білім, әлеуметтік тану және әлемдік оқиғалар. Әр санатта 30, 25, 20 және 15 ұпайға бағаланған төрт сұрақ бар. Команда санатты және ұпай құнын таңдағаннан кейін, жауап беруге рұқсат беру үшін команда талқылай алатын біліктілік сұрағы қойылады. Егер команда дұрыс жауап берсе, оларға ұпайлы бірнеше сұрақ қойылады, команда әр сұраққа жауап беру алдында тағы да кеңесе алады. Яғни, біліктілік сұрағы ұпайға есептелмейді, ұпайлар одан кейін келетін сұрақтарға дұрыс жауап беру арқылы жиналады. Егер команда біліктілік сұрағына қате жауап берсе, ол қарсы командаға беріледі. Егер қарсы команда дұрыс жауап берсе, олар қателікті «пайдаланды» және таңдалған ұпайлар бойынша санаттың сұрақтарына жауап беру мүмкіндігіне ие болады. Жалпы алғанда, ұпай жинауға қатысатын сұрақ бөліктері 5 немесе 10 ұпайға тең, бірақ кейде 30 ұпайлық сұрақтардың бөліктері 15 ұпайға бағаланады. Бұл раунд бірнеше санатты және ұпай құнын таңдаудан кейін бірінші Жедел раундқа (Lightning Round) өтеді. Алып барушы 90 секунд ішінде белгілі бір санат бойынша мүмкіндігінше көп сұрақ қояды. Командалар жауап беру үшін белгі бере алады және қысқаша кеңесе алады. Дұрыс жауаптар 5 ұпайдан, ал қате жауаптар 5 ұпайды кемітеді. Бірінші Жедел раундтан кейін, ойынның қалыпты ағыны жалғасады. Біраз уақыттан кейін соңғы Жедел раунд өтеді, ол біріншісімен бірдей, бірақ әр сұраққа ±10 ұпай беріледі. Соңғы Жедел раундтың нәтижесі раундтың қарқынына байланысты 200 немесе одан да көп ұпайға жете алады, және көптеген ойындар осы соңғы раундта шешіледі. 2010-11 маусымынан бастап, ойын «Қарсыласу раундысымен» (Challenge Round) басталады, онда командалар әрқайсысы 10 ұпайға бағаланған бірнеше сұраққа жауап береді, содан кейін бірінші Жедел раунд (әр сұраққа 5 ұпай) өтеді. Ойынның екінші жартысы «Пайдалану раундысы» (Capitalization Round) деп аталады, ол жоғарыда сипатталғандай ойналады, содан кейін екінші Жедел раунд 5 ұпайлық сұрақтармен өтеді. Екінші Жедел раундтың соңында тең нәтиже болған жағдайда, бірден жаңа санатпен толыққандай Жедел раундтан тұратын қосымша уақыт басталады. Шоу қатысушылары ойын барысында сұхбатқа тартылады, әр оқушы шамамен 15 секунд бойы өзі қатысатын немесе қызығушылық танытатын іс-шаралар туралы айтады.

Плей-офф

Плей-оффқа қатысатын командаларды анықтау тәсілі шоудың ұранында ең жақсы түйінделген: "Барлығы ұпайлар туралы!" Маусым соңында ең көп ұпай жинаған алғашқы сегіз команда ғана плей-оффқа өтеді. Бұл бастапқы форматтан өзгеше, онда жеңген команда келесі бағдарламаға оралып, плей-оффқа өту үшін үш рет жеңуі керек болатын. Қазіргі әдіс команда өз ойынын жеңіп қана қоймай, егер олардың ұпайлары ең жоғары болмаса, плей-оффқа іліге алмайды дегенді білдіреді. Керісінше, ұтылған команда да жеткілікті ұпай жинаса плей-оффқа өтуі мүмкін, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. Плей-офф форматы бір жолмен шығару жүйесі бойынша өтеді. Жеңімпаз команда шоудың авторы және 1960-1970 жылдар аралығында бағдарламаның жазушысы болған Леонард Колламордың құрметіне аталған "Колламор кубогын" жеңіп алады.

Тарих

"As Schools Match Wits", бастапқыда Массачусетс штатының Спрингфилд қаласында WWLP телеарнасында көрсетілді, ол "1961 жылдан бері Американың ең ұзақ уақыт бойы жұмыс істейтін жоғары мектеп телевизиялық викторинасы" деп таныстырылатын жоғары мектеп викторинасы. (Дегенмен, DC аймағындағы "It's Academic" 7 қазан күні, "As Schools Match Wits" үшін қарашаның 26-сы болғанға қарағанда 19 күн бұрын басталды.) Бұл жоғары мектеп викторинасы Массачусетс штатының батысы мен Коннектикут штатының солтүстігіндегі мектептерді қамтиды. Оның тұрақты эфир уақыты, кем дегенде 1970-жылдардың басынан бастап WGBY-ға ауысқанға дейін, сенбі күні сағат 19:30 болды. Бұл әсіресе 1990-жылдардың соңынан 2002 жылға дейін дұрыс болды, себебі NBC баскетбол трансляциялары оның дәстүрлі уақытын ығыстырып, кейде жексенбі күні таңертең эфирге шығарды. Вестфилд мемлекеттік колледжінің ағылшын тілі профессоры Фил Шепардсон шоуды 1961 жылдың қазан айынан 1991 жылдың маусымына дейін жүргізді. Шепардсон 2011 жылдың маусымында 76 жасында қайтыс болды. Джон Баран (WWLP станциясының директоры) шоу жазғы үзілістен оралған күзде оның орнын басты. Баран 1991 жылдан 2006 жылға дейін жүргізді, ал Крис Роман 2007 жылдың қаңтарында шоудың WGBY-ға ауысуына байланысты оның орнын иеленді. Шоудың авторы Леонард Колламор 1961 жылдан 1983 жылға дейін 22 жыл бойы сұрақтарды жазудың басшысы болды. Одан кейін 1983 жылдан 1991 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Фил Шепардсон оның ізін жалғастырды. 1997-1998 жылдардан басқа, доктор Тодд Ровелли 1991 жылдан қазіргі уақытқа дейін сұрақтарды жазушы болып табылады. Көп жылдар бойы шоудың музыкалық тақырыбы Артур Фидлердің жетекшілігімен Бостон Попс орындаған Лерой Андерсонның "Bugler's Holiday" болды. (Бұл ақпарат кейде шоуда қолданылатын сұрақтарда пайда болады.) Жылдар бойы эфирде кем дегенде екі түрлі Бостон Попс жазбасы қолданылды: біреуі 1967 жылғы, екіншісі 1969 жылғы, онда аңызға айналған трубашы Аль Херт қонақ ретінде өнер көрсетті. 1969 жылғы жазба станцияның инженерлерінің біріне тиесілі пластинкадан алынған. 2000 жылдың қыркүйегінде музыкалық лицензиялық төлемдердің өсуіне байланысты "Bugler's Holiday" жалпылама дыбысталатын, ерекшелігі аз музыкамен ауыстырылды. "Bugler's Holiday" 2007 жылы шоудың тақырыбы ретінде қайта оралды, ол кездейсоқ тарихи контенттің суреттерімен және өткен эпизодтардың үзінділерімен ойнатылды. Этан Лилли, танымал концерттік пианист және джаз композиторы, "Bugler's Holiday" тақырыбының баламалы нұсқасын жазды, ол 2004 жылдың қарашасында Лиллидің джаз даңқы залына енуінің қырық жылдығын еске алу үшін ASMW эпизодында қолданылды. Шоу 1982 жылдан 2000 жылға дейін ашық көк және ақ түстегі бірдей декорацияны пайдаланды, жылдар бойы орнату мен фонға өзгерістер енгізілді. Бір кезде бұл декорация WWLP жаңалықтарын эфирде көрсету үшін қолданылған зәкір үстелі ретінде де қызмет еткен. Ашық көк және ақ түстен бұрын қолданылған декорация қызғылт сары, қара және қою жасыл түсті болды. 1970-ші және 1980-ші жылдардың көп бөлігінде осы сериалдың жергілікті нұсқасы Огайо штатының Дейтон қаласында WKEF телеарнасында көрсетілді, ол сол кезде WWLP-нің бастапқы иесі Уильям Путнамға тиесілі болды. Дейтон нұсқасында бірнеше түрлі жүргізушілер болды, олардың бірі болашақ консервативті ток-шоу жүргізушісі Майк Галлахер болды.

Жою және қайта жаңғырту

2006 жылдың қыркүйегінде WWLP бағдарламаны 45 маусымнан кейін тоқтатты, себебі АҚШ-тың барлық эфирлік телебағдарламаларының нашар есту қабілеті бар және естуі қиын адамдар үшін субтитрленуін талап ететін жаңа FCC ережелеріне байланысты шығындар артты. Бірақ бағдарлама тоқтатылғаны туралы жарияланғаннан кейін WWLP, WGBY және Westfield State College бағдарламаны эфирде сақтап қалу үшін шешім қабылдады. WWLP бағдарламаға Westfield State College-ге лицензия берді, және ол 2007 жылдың қаңтарында Вестфилд мемлекеттік колледжі мен WGBY бірлесіп шығарған 46-шы маусымымен қайтадан эфирге оралды. Бағдарлама енді WGBY арнасында сенбі күндері кешке көрсетіледі, ал бағдарламаның қайта оралған тақырыбы – "Bugler's Holiday". Ол 2007 жылдың 20 қаңтарында сағат 19:00-де қайтадан эфирге шықты. Жаңа маусымның түсірілімі 2007 жылдың қаңтар айының басында басталды. "Білімді мектептер" ойыны классикалық мектеп викторинасының барлық қызығын ұсынады және жаңа буын жоғары сынып оқушыларын физикалық қабілетке қарағанда білімді басым тұтатын сирек кездесетін қоғамдық жарыстардың бірімен таныстырады. "Білімді мектептер" ойынының жаңа маусымының тұсаукесерінде радио әртісі және жазушы Крис Роман жаңа жүргізуші ретінде қабылданып алынды. 2007-08 маусымынан кейін Романның орнын Бет Уорд басты.

WGBH-мен ынтымақтастық

2010 жылы As Schools Match Wits жаңа Бостондық WGBH телеарнасының High School Quiz Show атты білімдік жарысын ұйымдастырушы, 1996 жылы MIT-ті бітірген Дая Лакшминараянанмен серіктестік құрды. Олар Батыс Массачусетстен өздерінің іліккен командаларын WGBH TV Бостон арнасындағы жарыстарға қатысу үшін жіберді. Батыс Массачусетс штаттарының бірі Лонгмидоу орта мектебі 2010 жылдың маусымында WGBH TV High School Quiz Show Массачусетс штатының орта мектептер арасындағы викториналық шоуының штатық чемпионатында жеңіске жетті, Гарвардтағы Bromfield мектебін жеңіп шықты.