Аро және Ибибио тайпалары арасындағы қақтығыстар (1630-1902)
Aro-Ibibio Wars
Аро және Ибибио тайпалары арасындағы қақтығыстар (1630-1902 жж.) – Нигерияның оңтүстік-шығысындағы Арочукву патшалығының негізін қалау тарихы. Ибибио, Игбо тайпалары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аро мен Ибибио арасындағы қақтығыс (1630–1902)
Conflict between Aro and Ibibio (1630–1902)
Аро-Ибибио соғыстары – 1630 жылдан 1902 жылға дейін қазіргі Оңтүстік-Шығыс Нигериядағы Ибом Корольдігінде Аро халқы (Игбоның бір тобы) мен Ибибио арасындағы бірнеше қақтығыстар. Бұл соғыстар Арочукву Корольдігінің құрылуына себеп болды.
The Aro Ibibio Wars were a series of conflicts between the Aro people (subgroup of the Igbo) and a Ibibio in present day Southeastern Nigeria at Ibom Kingdom from 1630 to 1902. These wars led to the foundation of the Arochukwu kingdom.
Арочуквуды жаулап алу
Игболар Аро аймағына келгенге дейін, прото-ибибио тайпасының бір тобы осы аймаққа қоныс аударып, Банту кеңею кезеңінде Ибом патшалығын құрды. Бұл прото-ибибио тайпасы бастапқыда қазіргі Оңтүстік Камерунның Еджагам тайпасының бір бөлігі болған Усак Эдеттен (Исангуэле) шыққан. Абирибадан тегін шығарған Езе Агу руы 17 ғасырдың ортасында Игболардың осы аймаққа көшіп келуін бастады. Ибибио руы баршаны құшақ жарып қарсы алды, бірақ кейбіреулері биліктегі әулетке қарсы бүлік көтерді. Билеуші әулетке қарсы бүлікке жетекшілік еткен Езе Аггу тобы, Афикпо маңындағы Эдда тайпасынан шыққан дін қызметкері Нначи және басқа да сыртқы күштермен одақтасты. Олардың патшасы Аггу Инобия (Езе Агву) көмек сұрады. Ол келген кезде Нначи мен Езе Агу, Ибом патшалығының Ибибио патшалығының ханзадасы Акакпоко Оконмен бірікті. Акакпоко Окон – Игбо мен Ибибио тайпалары арасындағы соғысты аяқтау үшін жасалған бейбіт келісімге бағынған Езе Агу руының әйелі мен Король Обонг Окон Итаның ұлы болды. Езе Агу/Нначи фракциясы Акакпоконың ағасы, патша Акпан Оконды құлатуға көмектесуге бекінді. Төңкеріске қарсы күшті қарсылық болды, сондықтан одан да көп көмек қажет болды. Нначи арқылы Шығыс Кросс-Ривер тайпасы көмекке келді. Олар бүгінгі Аква Аквада, Эфик халқы осы аймаққа келгенге дейін өмір сүрген Акпа тайпасы еді. Бұл жауынгерлер мен саудагерлердің қарулы еуропалық мылтықтары болуы мүмкін, бұл сол аймақ үшін жаңалық болды. Игбоның одақтастары болғандықтан, Акпа тайпасын Ннуби патшалық әулеті басқарды. Осим мен Акума Ннуби биліктегі әулетке қарсы күреске көмектесу үшін Акпа сарбаздарын бастап кетті. Игбо күштері мен бүлікшілермен бірге олар Ибом патшалығы күштеріне қарсы шайқасты (1690). Соңғы шайқастар кезінде Осим Ннуби Орор қаласында қаза тауып, осы қаланы Арочуквудың астанасы етті. Соғыс аяқталғанда Осим мен Акакпоко қаза тапты. Осимнің естелігін құрметтеу үшін оның інісі Акума бірінші ЕзеАро (патша) атанды. Ол қайтыс болғаннан кейін Нначидің ұрпақтары таққа отырды, бастапқыда оның үлкен ұлы Оке Нначи таққа ие болды. Осылайша Арочукву патшалығы құрылды.
Before Igbo arrival in the Aro territory, a group of proto Ibibio migrated to the area and established the Ibom Kingdom during the Bantu expansion. This proto Ibibio group originally came from Usak Edet (Isanguele), a segment of the Ejagham in present day Southern Cameroon. The Eze Agwu clan from Abiriba, initiated Igbo migration into the region around the mid 17th century. The Ibibio clan welcomed all until some started rebelling against the ruling house. The Eze Awgu group who lead the rebellion against the ruling family aligned with several outside forces like the Priest Nnachi from the Edda group near Afikpo, was called by their king Awgu Inobia (Eze Agwu) for help. When he arrived, Nnachi and Eze Agwu allied with prince Akakpokpo Okon of the Ibibio kingdom of Ibom Kingdom. Akakpokpo Okon was the son of a marriage between an Igbo woman of the Eze Agwu clan and the King Obong Okon Ita in an attempt of a peace treaty for a war that have been fought between the Igbo subgroup and Ibibio. The Eze Agwu/Nnachi faction decided to help Akakpokpo attempt to overthrow his brother king Akpan Okon. The coup was heavily resisted which called for even more help. Through Nnachi, an Eastern Cross river group answered the call for help. They were known as the Akpa who were living at today Akwa Akpa before the arrival of the Efik people in that region. These warriors and traders, may have had European guns which were new to the territory. Being the Igbo allies, the Akpas were led by the royal Nnubi family. Osim and Akuma Nnubi led Akpa soldiers to help fight against the ruling household. Together with Igbo forces and rebels, they fought against the Ibom Kingdom forces (1690). During the final battles, Osim Nnubi was slain in Oror city state making it the capital of Arochukwu. At the end of the war, Osim and Akakpokpo were dead. In order to honor Osim's legacy, his brother Akuma was crowned the first EzeAro (king). After his death, Nnachi's descendants took the throne starting with his first son Oke Nnachi. The Arochukwu kingdom, was founded.
Салдары
Арочукву құрылғаннан кейін, халық санының өсуі және аумақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету қажеттілігінен оның аумағы кеңейе бастады. Арочукву құрылғаннан кейін көп ұзамай Ибибио тайпалары шабуылдар жасады. Аро әскерлері өзін-өзі қорғау лагерьлерін құрды, олар кейіннен Арочукву мен Ибибио шекарасындағы елді мекендерге айналды.
After Arochukwu was formed, it began to expand because of the growing population and territorial protection. Ibibio groups sporadically attacked Arochukwu shortly after its formation. Aro forces formed vigilante camps which eventually grew into communities on the Arochukwu Ibibio boundaries.