Кіріспе

Адамдағы *Homo sapiens* түрінің белокты кодтаушы гені – Хентингтинмен өзара әрекеттесетін белок 1, сонымен қатар HIP1 деп те аталады. HIP1 – адамдарда HIP1 генімен кодталатын белок. Hip 1 хентингтин белгісімен өзара әрекеттесетін белок. Оның құрамында апоптоз процесіне қатысатын белоктарда табиғатта кездесетін өлім эффекторы домендеріне (DED) гомологты домен бар екені белгілі. Бұл белоктың хентингтиннен ажыратылып, басқа маңызды белоктармен байланысуға мүмкіндік беретін еркін түрінің жасушада жоғары концентрацияда жиналуы Ханттингтон ауруында нейрондық жасушалардың өліміне себеп болатын механизмдердің бірі болып саналады (каспаза 3 арқылы). Hip 1 каспазамен шақырылатын жасуша өліміне қатысатын рөлі әлі толық анықталған жоқ.

Ашылу

Хантингтинмен өзара әрекеттесетін белок 1 (HIP1) алғаш рет 1997 жылы Wanker және авторлар тобы анықтаған.

Функция

HIP1 Htt-мен N-терминалына тәуелді түрде байланысады және орталық нерв жүйесінде Htt-мен бірге орналасады, бірақ бұл өзара әрекеттесудің мәні анықталған жоқ. Кейіннен, CAG кеңейуі HIP1 үшін байланысу туыстығының төмендеуіне алып келетіні, осылайша HIP1-дің қалыпты функциясын бұзып, сонымен қатар бос HIP1 мөлшерін арттыратыны анықталды. Бұл туыстықтың төмендеуі цитоскелеттік тұтастықтың жоғалуы мен апоптоздың күшеюіне байланысты БҚ патогенезін дамытуға ықпал етеді. HIP1-дің апоптозға түрткілігін беру әсері каспаза 8-дің және HIP1 белгілі бір жаңа HIPPI өзара әрекеттесушісінің белсендірілуін қамтиды. HIP1-дің патологиялық емес әрекетіне клатриннің жеңіл тізбектерімен өзара әрекеттесу арқылы клатрин құрастыру кіреді. HIP1 – Sla2p-тің адамдағы гомологы, ол перифериядағы мембраналық белок. Sla2p – эндоцитозға қатысатын актинмен байланысатын белок, демек HIP1 осы рөлде қатысады. Hip 1-дің эндоцитозда маңызды рөл атқаратынын көрсететін қосымша мәліметтер Hip 1-дің актинмен байланысуын зерттеуден алынған. Hip 1-дің актинмен байланысуы, клатриннің де Hip 1-мен байланысқандығына байланысты өзгереді.

Клиникалық маңызы

HIP1 кейбір қатерлі ісіктерде, оның ішінде колоректальдық және простаталық қатерлі ісіктердің белгілі бір түрлерінде де артық экспрессияланғаны анықталды. Бұл ерекше қызығушылық тудырады, себебі простата қатерлі ісігінің прогрессиясы андроген рецепторының (АР) транскрипциясы/экспрессиясының өзгеруімен байланысты. АР – полиглютамин тізбектерін қамтитын ядролық гормон рецепторының транскрипциялық факторы. 2005 жылы Миллс және әріптестері HIP1-дің андрогендік жауап элементі (ARE) арқылы гормон рецепторларының транскрипциясын реттей алатынын, сондай-ақ АР-дің ыдырау қарқынын өзгертетінін көрсетті. HIP1, кем дегенде, ARE-ге ие басқа да ақуыздармен өзара әрекеттесе алады немесе оларды реттейді деп болжануда.