Кіріспе
1994 жылғы Честер Браунның графикалық романы. "Мен сені ешқашан ұнатпадым" – канадтық суретші Честер Браунның графикалық романы. Алғашқы рет бұл оқиға 1991 және 1993 жылдар аралығында Браунның "Yummy Fur" комикс журналында "Fuck" деген атпен жарияланды; 1994 жылы "Drawn & Quarterly" баспасында кітап түрінде жарық көрді. Ол Браунның жасөспірім шағындағы өзіне-өзі жұмбас болуы мен, әсіресе анасы сияқты, басқалармен қарым-қатынас жасаудағы қиындықтары туралы. Оқиғада аз диалог бар және сирек баяндалады. Суреттері Браунның туындыларындағы ең қарапайымдарының бірі болып табылады – кейбір беттерде тек бір ғана кішкентай панельден тұрады. Браун 1980-ші жылдардың басындағы баламалы комикстер сахнасындағы сюрреалистік, табуларды бұзған "Бақытты клоун Эд" арқылы өзінің беделін қалыптастырды. 1989 жылы Джо Мэтт пен Джули Дусеттің автобиографиялық комикстеріне қызығып, жеке басының оқиғаларына бет бұрғанда, ол бұл туындысын күрт аяқтады. Досы және Торонтолық суретші Сеттің түсініксіз суреттері оған өзінің жұмыстарын қарапайымдауға шабыттандырды. Браун "Мен сені ешқашан ұнатпадым" туындысын өзінің бұрынғы "Плейбой" (1992) кітабының бір бөлігі ретінде жоспарлаған, бірақ үлкен оқиғаны бірден жүзеге асыру тым қиын болды. "Мен сені ешқашан ұнатпадым" Браунның ертедегі автобиографиялық кезеңінің соңғы жұмысы болды. Бұл кітап жақсы қабылданып, Джеффри Браун, Ариэль Шраг және Андерс Нильсен сияқты суретшілердің туындыларында оның ықпалын көруге болады. Кітап 1990-шы жылдардың басындағы автобиографиялық баламалы комикстер трендінің кезінде пайда болды, ал Браун Сет пен Джо Мэттпен бірге Торонтолық автобиографиялық суретшілердің үштігінің бірі болды. Браун бастапқыда панельдерді қара фонға орналастырған, ол 2002 жылы шыққан "Жаңа толыққанды басылымда" ақ түспен ауыстырылды.
I Never Liked You is a graphic novel by Canadian cartoonist Chester Brown. The story first ran between 1991 and 1993 under the title Fuck, in issues of Brown's comic book Yummy Fur; published in book form by Drawn & Quarterly in 1994. It deals with the teenage Brown's introversion and difficulty talking to others, especially members of the opposite sex—including his mother. The story has minimal dialogue and is sparsely narrated. The artwork is amongst the simplest in Brown's body of work—some pages consist only of a single small panel. Brown established his reputation in the early alternative comics scene of the 1980s with the surreal, taboo breaking Ed the Happy Clown. He brought that story to an abrupt end in 1989 when, excited by the autobiographical comics of Joe Matt and Julie Doucet, he turned towards personal stories. The uncomplicated artwork of his friend and fellow Toronto cartoonist Seth inspired him to simplify his own. Brown intended I Never Liked You as part of a longer work with what became his previous book, The Playboy (1992), but found the larger story too complex to handle at once. I Never Liked You was the last work of Brown's early autobiographical period. I Never Liked You was well received, and its influence can be found in the work of cartoonists such as Jeffrey Brown, Ariel Schrag and Anders Nilsen. The book appeared amid the early 1990s trend in autobiographical alternative comics, and Brown was one of a prominent trio of Toronto based autobiographical cartoonists, with Seth and Joe Matt. Brown originally set the panels against black page backgrounds, which he replaced with white for an annotated "New Definitive Edition" in 2002.
Өмірбаян
Браун Монреальдің үлкен ағылшын тілді азшылық тұратын Шатогуэй қаласында өсті; ол француз тілін білмейді. Өзін жас кезінен комикстерге құмар, "қызықшың жасөспірім" деп сипаттады және супергерой комикстерінде мансап құруға тырысты, бірақ орта мектепті бітіргеннен кейін Marvel немесе DC компанияларында жұмыс таба алмады. Ол Торонтоға көшіп, кішкентай баспалар қауымдастығын тапты. 1983 жылдан бастап "Yummy Fur" атты мини-комиксті өзі жариялап жүрді. 1986 жылдан бастап Торонтодағы Vortex Comics компаниясы "Yummy Fur" комиксін жариялай бастады. Эд-Хэппи Клоун сериалымен балама комикстерде танымал болғаннан кейін Браун Джули Дусет пен Джо Мэтттің еңбектерінің ықпалымен автобиография жанрына көшті. Автобиографиялық кезеңінде Браун досы және Торонтолық суретші Сеттің үлгісімен шабыттандырылып, стилін біртіндеп жеңілдетті. Ол екі қысқа әңгімемен бастады, содан кейін панельдерін еркін орналастырып, суреттерін қарапайымдауға көшті. Браун 1992 жылы өзінің алғашқы автобиографиялық графикалық романы "Плейбойды" аяқтаған кезде Монреальдегі Drawn & Quarterly баспасына ауысты. Алғашқыда "Плейбой" мен "Мен сені ешқашан ұнатпадым" атты екі туындысын бір оқиғаға біріктіруді жоспарлаған, бірақ жоспарлау кезінде бұл тым күрделі екенін түсінді. "Плейбой" кітабы Браунның жас кезінде порнография қарап мастурбация жасауына байланысты өкініші туралы айтады. Бұл кітап жанкүйерлер, сыншылар және басқа суретшілерден мақтау алды және Харви сыйлығына ие болды. Кейбір адамдар бұл кітап әйелдерді объектілеу және порнографияны дәріптеу деп сынға алды; "Playboy" журналының редакторы Хью Хефнер Браунға хат жазып, жыныстық революциядан кейінгі әлемде Браунның осындай өкініш сезінуіне алаңдаушылық білдірді.
Қысқаша мазмұны
Хикая Браунның 1970-ші жылдардағы Монреальдың Штеогуэй деген маңындағы жасөспірім шағында өтеді. Честер - қысқаша "Чет" - арық, ұзын шашы бар, ыңғайсыз, интровертті жасөспірім, сөйлеуге қарағанда сурет салу арқылы өзін жақсы білдіре алады. Ол қыздарға қызығушылық танытса да, қыздар оған қызығушылық танытса да, ол қыздарды үнемі және түсініксіз түрде қайтарып отырады. Тек қиялынан басқа, Четке тіпті өз анасына деген сүйіспеншілігін білдіру қиын. Ол Чет пен оның інісі Гордпен оларды ұялтатын мәселелер туралы сөйлеседі, ал оларға сіңірген діни ілім Четті қарғыс айтудан құтқара алмайды, ол үшін оны мектепте мазақтайды және ұялатады. Чет көрші балалармен жасырынған-көрген сияқты ойындар ойнайды. Кейіннен Кэрри деген қызды көреді, ол оны күнде үйіне сауыт-саймақ жууға шақырады. Ол және Кэрридің үлкен әпкесі Конни, бір жасқа үлкен қоңырау шалушы қыз, жасырынған кезде жиі жасырынған, олар ұзақ уақыт бірге сөйлескен, бірақ ортақ нәрселері аз. Конни оны киноға шақырады, бірақ ол мектептегі жігіттерді көргенде одан алыстайды; ол кездесуге шыққандығы үшін оны мазақтауынан қорқады. Фильм аяқталған соң, олар үндемей үйлеріне қайтқан. Чет Скайға қызығушылық танытады, ол үлкен көкселі, қара шашты қыз, көрші үйде тұратын, одан екі жас кіші, ол туралы мастурбациялық қиялдар бар. Ол өзінің сүйіспеншілігін мойындайды, бірақ бірден өкінді, өз сезімдерін білдіре алмады. Ол Четпен байланысып, қарым-қатынас жасауға тырысады, бірақ ол өз сезімдерімен күресе алмайды және онымен уақыт өткізуден аулақ болады. Ол оған Скайдың өзіне ұқсайтын құсқа қол жеткізген өзін бейнелейтін қаңқа суреті жасайды. Керри оны дұрыс түсінгенде, ол өзінің суреттерінде символиканы қолданғанын мойындамайды, ал Керри оған: "Мен сені ешқашан ұнатпаймын!" деп жариялағанда, қарама-қайшылық кішігірім зорлық-зомбылыққа дейін көтеріледі. Шех және оның ағасы ауруханаға түскеннен кейін аналарына сирек барады, ал олар келгенде Шех өзін сүйетінін айту үшін өзіне келмейді. Ол бір рет баспалдақтан құлап түсіп, бір жерге шатасып бара жатқанда, аз уақыт төсекке жатып, бір-біріне байланысты емес болғаннан кейін қайтыс болады. Скай онымен уақыт өткізуге тырысқанда, Чет оны кері қайтаруға себеп табады. Хикая Скайды жәрмеңкеге ертіп барудан бас тартқан Четпен аяқталады, өйткені ол өзінің жаңа Kiss альбомын тыңдауды жөн көреді.
Жарияланым
"Мен сені ешқашан ұнатпаймын" алғаш рет 1991 жылдың қазан айынан 1993 жылдың сәуір айына дейін "Yummy Fur" журналының 26-30-шы нөмірлерінде "F*ck" деген атпен жарияланды. Браунның айтуынша, бұл туындысы оның бұрынғы жұмыстарынан өзгеше, "I Never Liked You" шығармасында импровизация өте аз болды. Толыққанды сценарий жазбаса да, бәрі жоспарланған еді. 1994 жылы Drawn & Quarterly жинақ түрінде шығарды, атауын "F*ck" деп қойғаннан "Мен сені ешқашан ұнатпаймын" деп өзгертті. Браун беттердің орналасуын өзгертіп, бірнеше панельдерді алып тастады, әсіресе Четтің мотивациясын түсіндіретін прологтағыларын. 2002 жылы "Жаңа толыққанды басылым" жарық көрді, оған екі қосымша бет контексттік түсіндірмелер енгізілді. Браун 1995 жылдан бері "Анама шизофрения диагнозы қойылған" атты мультфильм-эссесінде осы тәсілді жиі қолданып жүрген. 1994 жылғы жинақта фон қара болған, ал "Жаңа толыққанды басылымда" оны аққа ауыстырып, панельдерді қайта орналастырды. Ол: "Мен қарапайымдылықты жақсы көремін. Ақ фон маған көбірек қаталдық сезімін береді" деп түсіндірді. Басылымға оқырмандардың "оқиғалардың қашан және қайда болғанын білгісі келетініне" жауап беру үшін қысқаша қосымша да қосылды. Браун "Louis Riel 7" журналында басылымның алғашқы 600 данасын қайтарып алу туралы хабарлады, себебі қағазы тым жұқа болған. Қайтарылып алынған даналарда "Мен ештеңе айтпауға шешім қабылдадым" деген панель болды, ал қайтарылмаған даналарда ол жоқ еді.
Стиль және талдау
Академик Чарльз Хэтфилд Браунның өмірбаяндық туындыларында "адамдардың қоршаған ортаның ықпалымен қалыптасуына деген тұрақты қызығушылықты" табады және оның әңгімелері "Жастин Гриннің құлшынысын және Харви Пекардың ерекшеліктерін" көрсетеді деп санайды – бұл екеуі де өзінің жеке өмірін ашып көрсететін комикстерімен танымал. Браун жасөспірім шағындағы әлеуметтік ұяттылықтарын жасырмай бейнелейді. 1970-ші жылдардың жасөспірімдік ортасына қарамастан, жыныстық қатынас пен есірткі туралы сөз жоқ; оның өмірін қатаң діншіл ата-анасы мен іштен тыйылу қалыптастырады. Браунның анасы (1923–1976) шизофрениямен ауырған. Бұл туралы тікелей айтылмаған, бірақ Чет пен оның інісі Гордқа ыңғайсыз тақырыптарды қозғағандағы көріністерде сезіледі; ұлдардың қолдау көрсетпеуі жағдайды одан әрі шиеленістіреді. Браун 1995 жылы жарық көрген "Анама шизофрения диагнозы қойылған" атты карикатуралық эссесінде анасының психикалық денсаулығы мәселесіне тоқталады, онда психиатрияға қарсы ұстанымды білдіреді. Четтің бет-пішіні бойында көрінетін эмоция жоқ дерлік. Кейіпкерлер оқырманнан алшақтап, оларға деген эмпатия мен сәйкестік сезімін тудырмайды. Картинист және сыншы Пепо Перес бұл оқырманды кейіпкерлерді түсінуге шақыру деп санайды. "Жаңа толыққанды басылымның" қосымшасында Браун диалогтарды есте сақтау арқылы өңделгенін, жазылғандай дәл болмағанын, ал орындар мен басқа да егжей-тегжейлердің есте сақтауда қателіктер болуы мүмкін екенін мәлімдейді. Академик Элизабет Эль Рефаие үшін Браунның ашықтығы – "шынайылықтың терең және адал түрі". Рецензент С. Макс Маги оның ыңғайсыздық пен эмоционалдық бос кеңістік атмосферасын Дэниел Клоуз және Крис Уэр сияқты замандастарының туындыларымен салыстырады. Оқиға шағын эпизодтардан тұрады, әр көрініске жетеусіз кіріспе немесе контекст берілмейді. Хэтфилдке олар "есіңнен шығып, арман сияқты импульстар тізбегімен пайда болады. Бұл әсер кейде қорқынышты, тіпті оқиғаның күнделікті өмірмен байланысы болса да". Браун бұрынғы графикалық романы "Плейбойдан" айырмашылығы, "Мен сені ешқашан ұнатпадым" романында баяндаушыны аз қолданады. Оқиға көбінесе суреттер мен аз сөздер арқылы айтылады. Беттердің де орналасуы азайтқыш, кейде бір бетте бір ғана кішкентай панель, ал кейде жеті-сегіз панельге дейін жетеді. Панельдердің орналасуы мен қайталануы оқиғаның қарқынын өзгертеді, көріністі баяулатып немесе жылдамдатады. Браун бұрынғы туындыларында қолданған торлы орналасудан бас тартып, әр түрлі, органикалық орналасуларға көшті. Фондар көріністің көңіл-күйін қалыптастырады, оқиғамен үйлесімді немесе керісінше келеді – мысалы, Чет пен Конни кинодан романтикалық қармен жабылған, жұлдызды пейзажға оралғанда, өсіп келе жатқан панельдермен ерекшеленген ыңғайсыз үнсіздікке қарсы, кейіпкерлер одан әрі маңызсыз болып көрінеді. Браунның суреттері бұрынғы туындыларына қарағанда әлдеқайда еркін, нақты бөлшектерге қарағанда ишаралар мен көрініске көбірек назар аударады. Олар қылқаламмен салынған, және оның барлық туындыларының арасындағы ең қарапайым және ең азайтқыштары. Дегенмен, көптеген штрихтар бар, ал фондар табиғи, керісінше, жұқа, бұрмаланған фигуралар. Браун өзінің стиліне қанағаттанбағандықтан және "қалағандай стильді қайта құруға" тырысқандықтан, "Плейбой" оқиғаларынан бастап суреттерін азайтты. Ол бұл әрекетін "Мен сені ешқашан ұнатпадым" романында да жалғастырды, онда ол "Плейбойдан да азайтқым келеді" деді. Кейбір жансыз заттарға ерекше мән беріледі, оларға ерекше мағына беріледі, мысалы, Четтің мектептен кейін әдетте жейтін крекерлері немесе Браун отбасының үйі – сыншы Дарси Салливанның айтуынша, "Плейбойдағыдай өзіндік кейіпкер". Браун суреттерді панельдің шекараларын салудан бұрын салады, олар суреттердің пішініне сәйкес келеді және Лос-Брос Эрнандестің немесе Роберт Крамбтың суреттері сияқты еркін қолмен салынған. Ол әр панелді жеке-жеке салып, кейін оларды беттерге жинады. Бастапқы серияда және алғашқы жинақталған басылымда олар қара фонға орналастырылды. 2002 жылы ақ фонға ауыстырылды.
Қабылдау және мұра
Браунның автобиографиялық туындылары 1970-ші жылдардан бері қалыптасып, 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардың басында өркендеген оқиғадан өркендеді. Браунның ашық және өзіне сынды көзқарасы Джеффри Браун мен Ариэль Шраг сияқты суретшілерге әсер етті, ал оның минималистік композициясы Андерс Нильсен сияқтыларға ықпал етті. Сериал аяқталғаннан кейін сыншы Дарси Салливан оны «суретші үшін маңызды қадам, ересектер комикстеріндегі жарқын жұлдыз» деп атады. Америкалық суретші Гилберт Эрнандес «Плейбой» және «Мен сені ешқашан ұнатпадым» туындыларын «Маустан кейінгі ең жақсы графикалық роман» деп бағалады; британдық суретші Эдди Кэмпбелл оларды «қазіргі уақытта жасалған ең сезімтал комикстер» деп сипаттады; ал американдық комикс жазушысы Хайди Макдональд «Мен сені ешқашан ұнатпадым» туындысын «келе жасқан кез келген фильммен тең» шедевр деп атады. Чарльз Хэтфилд Браунның шыншылдығын, өткір байқауын және повестеу шеберлігін жоғары бағалап, «менімен жасырғын» бетін өзінің сүйіктілерінің бірі деп атады. Сыншы осы туындыны «салауаттылық пен шектен тыс кетпеудің үлгісі, сондай-ақ кез келген ортадағы ең қатал және үмітсіз жасөспірім бейнесі» деп сипаттады. Сценарист және сыншы Траяно Бермудес кітапта Браунның өнер саласындағы шеберлігін көрсеткенін жазды. Норвегиялық суретші Джейсон «Мен сені ешқашан ұнатпадым» туындысын өзінің сүйікті автобиографиялық туындысы деп атайды. Сеттің «Егер әлсіремесең, өмір жақсы» және Джо Мэтттің «Кедей жаратылыс» туындыларымен қатар, Браунның Торонтодағы достары мен Drawn & Quarterly компаниясының өкілдерінің «Мен сені ешқашан ұнатпадым» романы 1990-шы жылдардағы автобиографиялық комикстер трендінің маңызды мысалы ретінде қарастырылады. «Yummy Fur-дан алынған автобиографиялық оқиралар» жинағының бір бөлігі ретінде ол The Comics Journal журналының 20-шы ғасырдың ең үздік 100 ағылшын тіліндегі комикстер тізімінде 38-ші орынды иеленді. 2001 жылы Стивен Вайнер «Мен сені ешқашан ұнатпадым» туындысын өзінің «101 үздік графикалық роман» кітабына қосты, оны Дж.Д. Сэлинджердің «Чевдеңдегі күзетші» романын ұнататындарға ұсынды. «Мен сені ешқашан ұнатпадым» 1990 жылы Helder in Yummy Fur #19 басылымымен басталған оның автобиографиялық кезеңінің соңғы туындысы болды. Yummy Fur тағы екі нөмірге дейін жарық көрді, содан кейін Drawn & Quarterly баспагері Крис Оливерос Браунды өзінің келесі туындысын, Underwater, 1994 жылы жеке атаумен жариялауға көндірді. 2011 жылы Браун «Paying for It» графикалық романымен автобиографияға оралып, әйелдермен қарым-қатынасын талқылады, бұл проституцияны қылмыстан шығару туралы пікірталас тудырды.