Кіріспе

XVI ғасырдағы ағылшын педагогы және саясаткер Ричард Малкастер (шамамен 1531, Карлайл, Камберленд – 15 сәуір 1611, Эссекс) ең белгілісі – «Мерчант Тейлор» мектебі мен Сент-Пол мектебінің директоры қызметін атқарғаны, екеуі де сол кезде Лондонда орналасқан, және оның педагогикалық еңбектері. Ол ағылшын тілі лексикографиясының негізін қалаушы деп есептеледі. Сонымен қатар, ол англикан дінінің священнигі болған.

Ерте өмір

Мулкастер, шамамен 1530 немесе 1531 жылы Браккенхилл қамалында дүниеге келген болуы мүмкін. Ол Уильям Малкастердің ұлы болған.

Білім

1561 жылы ол Лондондағы Мерчант Тейлор мектебінің алғашқы директоры болды, онда ол білім туралы екі еңбегін жазды: «Позициялар» (1581) және «Elementarie» (1582). Мерчант Тейлор мектебі сол кезде елдегі ең ірі мектеп болатын, және Мулкастер латын, грек және еврей тілдеріндегі білім беру стандартын белгілейтін қатаң оқу бағдарламасын құруға жұмыс істеді. Ол кейін Вестминстер соборының деканы болған Ланселот Эндрюсқа ұстаздық жасады, ол оның кабинетінің үстіндегі есігіне оның портретін іліп қойды.

Дін қызметкерлері

Ол 1590 жылы Кенттегі Кранбрук ауылының викарийі, Эссекс округындағы Стэнфорд Риверсдегі ежелгі Сент Маргарет шіркеуінің пасторы болды, ал 1592 жылғы қаңтарда патшайым оны Уилтширдегі Ятсбери пребендаты ретінде тағайындады.

Жазбалар

Малкастердің ең ұзаққа созылған еңбегі "Элементар" 1582 жылы жарық көрді. Көбінесе, бұл – оқыту, әсіресе ағылшын тілін оқытудағы жақсы тәжірибе туралы нұсқаулық. Латын тілі білім беруде ең жоғары мәртебеге ие болған дәуірде, Мулкастер ағылшын тілінің сол кезде латын тіліне ғана тән барлық функцияларды атқаруға зор мүмкіндігі бар екенін нақты дәлелдеді, оны кеңінен қолдануды және, ең бастысы, құрметтеуді қалады. Осы тұрғыдан алғанда, "Элементар" – ұлттық мақтанышқа шақыру: "Шет елдіктер біздің жазуымыздағы беймәлімдік пен әріптеріміздегі тұрақсыздыққа таңғалады". Соңынан ағылшын тілінің ағылшын тілді әлемде оқу-білімнің тілі болуына бастаған қозғалысты тудырған "Элементар" былай дейді: "Менің ойымша, ешбір тіл ағылшын тіліміздей барлық аргументтерді толықтығымен немесе айқындығымен жеткізе алмайды". Дегенмен, Мулкастер латын тілі сияқты тілді жүйелеу және үйрену қажеттігін еске салады: тек "егер ағылшын тілінде сөйлейтін адам оны жеткізуге тиіс мәселеде дәл сондай шебер болса ғана" ағылшын тілі латын тілімен бәсекелесе алады.

Лексикография

Білім берудің күрделі қажеттіліктерін қанағаттандыратын ағылшын тілін қалыптастыру мақсатында Elementarie 8000 "қиын сөзден" тұратын тізіммен аяқталады. Мулкастер олардың ешқайсысын анықтамайды, бірақ ағылшын тілінде жалпыға бірдей қабылданған стандартталған жазу болмаған кезде, оларға стандартты жазу белгілеуге тырысады. Ағылшын тілі үшін жазу ережелерін жасауға ұмтылысынан (мысалы, bad және bade сияқты жұптардағы дауысты дыбыстың ұзақтығындағы үнсіз e-нің рөлі) бұрын, бұл тізім ағылшын тілінің алғашқы сөздігі болуға шақыруды білдіреді, барлық мамандықтардан – оқығандардан да, оқымағандардан да – қолданылатын "біздің ағылшын тіліміздегі барлық сөздерді бір сөздікке жинап, алфавитке қатысты дұрыс жазудан өзге, [лексикограф] олардың табиғи мағынасын және тиісті қолданысын ашуға тиіс". Алғашқы ағылшын сөздігі "Альфабеттік кесте" екі он жылдықтан кейін, 1604 жылы жарық көрді.

Футбол

Ричард Мулкастердің ерекше үлесі – "футбол" атауын табу ғана емес, сонымен қатар ұйымдасқан командалық футболдың ең алғашқы дәлелдерін ұсыну. Мулкастер оның қазіргі футболға жақын екенін растайды, оны дене мүшелерінің басқа бөліктерін пайдаланатын ойындардан, атап айтқанда "қол добы" және "қол-құлақ добынан" ажыратады. Ол 1581 жылы ағылшын тілінде "Балаларды тәрбиелеуге қажетті алғашқы жағдайларды қарастыратын тұжырымдар" деген атпен жеке жарияланым жасап, "футболдың" көптеген пайдалы қасиеттерін атап өтеді. Ол футболдың білім беруде оң әсер ететінін, сондай-ақ денсаулықты нығайтып, күш-қуатты арттыратынын айтады. Мулкастер төрешілерді енгізуді қолдаған алғашқы жақтаушылардың бірі болды: "Егер ойынды бағалай білетін және тараптардың төрешісі болып, сол жерде басшылыққа билік ете алатын адам болса, барлық қиындықтар оңай шешіледі, мен білемін, олар өте жеңіл түзетіледі, тіпті мәселеге араласпайды, себебі шағымдануға себеп болмайды". Мулкастердің футбол туралы пікірлері командаларға ("жақтар" және "топтар"), позицияларға ("орналасулар"), төрешінің пайдасына ("тараптардың төрешісі") және жаттықтырушыға ("жаттықтырушы ұстаз") алғаш рет сіңіп кірді.