Кіріспе

Шығыс Сассекс қаласындағы, Англиядағы қамал. Суссекс қаласындағы қамал.

Певенси қамалы – орта ғасырлық қамал және бұрынғы римдік саксон жағалауындағы бекініс. Ол Шығыс Сассекс аймағындағы Певенсиде орналасқан. Бұл тарихи ескерткішті «Ағылшын мұрасы» қорғап, келушілерге ашық. 290 жылға шамасында салынған бұл бекініс римдіктерде Андеритум деп белгілі болған және «Классис Андериденсис» деп аталатын флоттың базасы болған деседі. Оның салыну себептері әлі анық емес. Бұрын британдық және галл жағалауларын саксон шабуылдарынан қорғау үшін римдіктер салған қорғаныс жүйесінің бір бөлігі деп есептелген, бірақ соңғы кезде Андеритум және басқа саксон жағалауындағы бекіністерді Римнің Британияны қайта басып алуына қарсы тұру үшін билікті басып алған адам салған деген болжам бар. Римдіктердің үстемдігі аяқталғаннан кейін Андеритум уақыт өте келе қирап, 1066 жылы нормандықтар тарапынан қайта басып алынды. Олар үшін бұл маңызды стратегиялық бекініс болды. Римдік қабырғалардың ішінде тас қамал мен бекініс салынды және ол бірнеше рет қоршауға алынды. Гарнизон екі рет аштықтан қырылып берілгенімен, ешқашан жау шабуылға ұшырамады. Қамал 16 ғасырға дейін үздіксіз пайдаланылды, тек 13 ғасырдың басындағы Бірінші барондық соғыс кезінде қысқа уақытқа тоқтатылған. 16 ғасырдың соңында тасталып, 1925 жылы мемлекетке өткенге дейін құлап, өсіп кеткен қираған орынға айналды. Певенси қамалы 1940-1945 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қайтадан қолданылды. Онда Отан қорғаушылары, британдық және канадалық әскерлері, сондай-ақ АҚШ әуе корпусының бөлімшелері орналасты. Певенсидің төңірегіндегі жазық далаларды бақылау және неміс басқындығының қатерінен қорғану үшін римдік және орта ғасырлық қабырғаларға пулеметтік бекеттер орнатылды. Соғыс аяқталғаннан кейін олар өз орнында қалды және оларды бүгінге дейін көруге болады. Певенси – Англияның оңтүстігінде салынған көптеген норман қамалдарының бірі.

Орналасуы мен өлшемдері

Певенси қамалы римдіктермен құм мен сазды топырақтан жасалған, теңіз деңгейінен шамамен жоғары орналасқан жерде салынған. Рим дәуірінде бұл жер тілгіл жарым аралы болған, ол су тасқыны лагунасына және батпақтарға тірелген, онымыз күшті табиғи қорғаныс позициясына айналдырған. Қасiрдің оңтүстік қабырғасының жанында, қазір Певенси шығанағы ауылы тұрған жерде, ұзын шұғыламен қорғалған порт болған деп есептеледі. Кішкентай өзен, Певенси Хейвен, жарты аралының солтүстік жағымен ағып, бастапқыда лагунаға құйылатын, бірақ қазір көбінесе тұншықтырылған. Рим дәуірінен бері, Певенси теңізінің құрғаққа айналуы және жерді мелиорациялау жағалауды шамамен 1500 метрге ықпалдастырып, қамалды құрлыққа қаптап тастады. Қамал мен теңіз арасындағы жер қазір арналар мен канализация желісімен немесе егістік дренаждармен кептірілген жазық батпақ жер. Қазіргі Певенси ауылы көбінесе қамалдың шығысында, ежелгі жарты аралының соңында орналасқан. Касл жолы (B2191) римдік солтүстік қабырғаның айналасында иіліп, Певенсиді жақын маңдағы Вестхэм ауылымен байланыстырады. Қасiрдің ішкі бөлігін екі ауылды байланыстыратын қоғамдық жаяу жол кесіп өтеді. Бұрын Певенсидің су тасқыны лагунасының бөлігі болған, бірақ қазір Истборн мен Гастингс темір жолымен кесілген батпақ жерлер мен егістіктер орналасқан. Қамалдың ауданы шамамен құрайды. Ол солтүстік-шығыс/оңтүстік-батыс бағытындағы сопақ жоспармен орналасқан, өлшемдері 150 метрге 120 метр. Ол тек саксон жағалауындағы тоғыз бекіністің ең үлкені ғана емес, сонымен қатар оның қабырғалары мен мұнаралары сол кезеңдегі барлық римдік бекіністерінің ең үлкені болып табылады.

Қалқа қабырғалары мен мұнаралары

Қалдықтың перде қабырғасы зор масштабта салынған, қамалдары мен ілгері шығып тұрған мұнаралары әлі де биік (ал салынған кезде одан да биік болған болуы мүмкін) және негізінде қалың. Қабырғаның солтүстік, шығыс және батыс бөліктері солтүстік қабырғаның бір құлаған бөлігінен басқа, көбінесе сақталған; теңіз немесе батпаққа тікелей қосылған оңтүстік қабырға дерлік толығымен жойылған. Оның сыртқы жағы темір тас және құмтаспен қапталған, бірақ бастапқы қаптама тастарының көп бөлігі ғасырлар бойы ұрланған; қазір көрінетін құрылым негізінен қиыршық тастар мен құмтас өзегінен тұрады, бәрі цементпен байланысқан. Қабырға бойында плиткалардың қатарластыру қабаттары көлденеңінен өтеді. Оның бастапқы келбетінің бір көрінісін солтүстік қабырғадағы, әлі де толық сақталған негіздерге дейін қазылған ауданнан көруге болады, ол екі жағынан да кішкентай тас блоктармен қалай қапталған екенін көрсетеді. Қабырғаның ішкі бетінде кем дегенде екі қабатты сатылар болған, бірақ гарнизон қалай жоғары көтерілгені туралы ешқандай мәлімет жоқ. Форттың бір бөлігі батпақтар мен сумен қоршалғандықтан, ол табиғи қорғаныс қызметін атқарды, сондықтан римдіктер тек солтүстік-шығыс және қашықтағы батыс секторларында ғана мұнаралар салып үнемдеді. Мұнаралар, әдетте, катапульттар және ауыр арбалеттер сияқты артиллериялық қаруларды орнату үшін пайдаланылған. Қазір он мұнара сақталған, бірақ оңтүстік қабырға жойылғанға дейін одан да көп болған болуы мүмкін.

Қақпалар

Римдік бекіністің екі басты кіреберісі болды, бірі шығыс жағында, екіншісі батыста, олар мұнаралар тобымен күзетілді. Батыс қақпасы Певенсиді құрлықпен байланыстыратын көпір арқылы құрлыққа қатынауды бақылады. Көпірді екіге бөлген арық төртбұрышты қақпа ғимаратына дейін жеткізіп, оның ішінде кең арка болды, әр жағында D пішіндес мұнаралар орналасқан, олардан садақшылар арка бойымен оқ атуға мүмкіндік алды. Портчестердегі Саксон жағалауы бекінісінің басты кіреберісі, шамамен сол кезде салынған, осыған ұқсас жоспарға ие болды. Ғимараттардың көп бөлігі ағаш қаңқалы, ваттл және дабтан тұрғызылған, сондықтан олардан аз ғана із қалды деп есептеледі.

Ішкі қамақ

Нормандтар ескі римдік қамалдың ішкі бөлігін ішкі және сыртқы бейл деп аталатын екі бекітілген аймаққа бөлді. Қамалдың ішкі бейлі, мәнінде, қамал ішіндегі қамал болды, ол әр бұрышында мұнарасы бар қабырғалы бекіністен тұрады, шығыс жағында ескі римдік қабырғасына іргелес, және қамалмен қоршалған, ерекше дизайндағы қалқасы бар. Ішкі бейлінің қазіргі тас бекіністері негізінен 13 және 14 ғасырларға жатады. Олар Норманның ішкі бейлінің ағаш және топырақ бекіністерін алмастырды, ол римдік қамалдың ішкі бөлігінің әлдеқайда үлкен аумағын алып жатқан еді. Норман бейлінің орлары мен топырақ қорғанының іздері бүгінге дейін көрінеді. Ішкі бейлі қамалдың ең маңызды тұрғын ғимараттарын қорғады, ал сыртқы бейлі Певенси елордасының астық қоймасы сияқты маңыздылығы төмен ғимараттар үшін пайдаланылды. Ішкі бейлінің бұлақпен толықтырылатын орфозы, алғаш қазылғанда, әрине, кең болған. 13-ғасырдың ортасында салынған қабырға, ішкі және сыртқы бейліні бөлетін, бүгінге дейін көбінесе сақталған. Ішкі және сыртқы бейліні шамамен ұзын ағаш көпір байланыстырды, бірақ оны ұстаудың қымбаттығы 1405 жылы оны тас жолмен және көпір шұңқырымен алмастыруға әкелді, оны бүгін де көруге болады. Ішкі бейліге басты кіреберіс 13-ғасырдың басындағы қақпа ғимараты арқылы болды, ол кіреберіс көпірінің соңында орналасқан, екі D пішіндес мұнарасымен және күмбезделген өткелмен. Мұнаралар үш деңгейлі, әр деңгейде жебе саңылауларымен және төменгі жертөлелермен салынған, олар сақталған. Жертөлелердің біріне спиральді баспалдақпен түсуге болады, ал екіншісіне тек мұнара еденіндегі тесік арқылы кіруге болады, ол түрме камерасы немесе oubliette ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. Қақпа мұнаралары ашық артқы жағымен салынған, олар ағаш қабырғамен жабылған. Ішкі бейлінің қабырғасында шығыс, солтүстік және оңтүстік жағында тағы үш мұнара тұр. 13-ғасырдың ортасында салынған, әрқайсысы үш қабаттан тұрады, әр қабатқа жеке кіреберіс арқылы кіруге болады. Жарық үшін жебе саңылаулары жасалған, және әр мұнараның жоғарғы бөлмесі, жалғыз пеші бар, жатақ ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. Сонымен қатар, дәретхана да орнатылған. Тек солтүстік мұнараның аяқталғаны белгілі, бірақ оның күмбезді жертөлесі 1317 жылы мұнараның шатыры мен едендері құлаған кезде көп бөлігі қирады. Оңтүстік және шығыс мұнаралары аяқталған-аяқталмағаны белгісіз. 1317 жылы жазылған бағалауда мұнаралар сабанмен қапталған, кастелляциясы және қорғасын төбесі жоқ екені көрсетілген, бірақ бағалауда көрсетілген жұмыстар орындалған-орындалмағаны белгісіз. 1940 жылы мұнаралардың ішкі жақтары айтарлықтай өзгертілді. Ішкі бейлідің ішкі бөлігі енді кең, шөпті аймақ, шығыс жиегіндегі қалқаның тұқымы басым, ол тек бірінші қабатқа дейін сақталған. Бұзылған үйінділердің үлкендігіне қарамастан, олар бастапқы құрылыстың көп бөлігін сақтап қалмаған, тек оның бірегей жоспарын ғана сақтайды. Ол шамамен өлшемдері бар төртбұрышты блоктан тұрады. Нормандық көптеген қалқалар сияқты, кіреберіс бірінші қабатта орналасқан, жер қабатында ешқандай ашылу жоқ, және ол сазбен толтырылған қатты тас массасы ретінде салынған сияқты. Бірінші қабаттан жоғары барлық нәрсенің толық жойылуы қалқаның бастапқы биіктігі белгісіз екенін білдіреді, бірақ ол шамамен биіктігі 6 метрдей болған болуы мүмкін. Қалқаның ерекше дизайны римдік сәулеттің әсерінен туындаған болуы мүмкін. Қалқа 14-ғасырдың бірінші жартысында кем дегенде екі рет қайта құрылды, мүмкін, бұрынғы қоршауларда келтірілген зақымдардың нәтижесінде. Қайта жобалаудың бірі - іргелес төртбұрышты мұнараны салу болды, оны кейбір адамдар катапультаны орнату үшін пайдаланған болуы мүмкін деп болжайды, катапульттік оқ-дәрі ретінде пайдаланылатын үлкен тас доптар бүгін ішкі бейліде көрінеді. Ғимарат қайта-қайта жөндеуге қарамастан, 14-ғасырдың көп бөлігінде қираған деп жазылған және 16-ғасырда толығымен қирады. Ол ғасырлар бойы жүйелі түрде тас ұрлауға ұшырады, 1591 жылы барлық жақсы тастар "жұмжырланып, әкетілді" және бір отбасы қалқаның қабырғаларынан 677 арбаға жүктелген тас алып кетті. 18-ғасырдың аяғындағы гравюра ғимараттың құлап жатқан күйін көрсетеді, және ол 1880-жылдарға дейін толығымен құлап кетті. Қираған жерлер негізінен орта ғасырдың соңында немесе ерте заманауи кезеңде жиналған үлкен топырақ пен балшық үйіндісі астында көмілген, ол 1920-жылдарға дейін алынып тасталмаған. Ішкі бейліде кішкентай шіркеудің тас іргетастары да көрінеді. Шіркеу алғаш рет 13-ғасырда құжатталған және 1302 жылы қайта салынған, бұл ескі тас іргетастарда немесе сыртқы бейліде жаңа орында салынған. Қамалдың сумен жабдықталуы шіркеудің жанында орналасқан құдықпен қамтамасыз етілді. Ол толығымен қазылмаған, бірақ зерттеулер оның шамамен 50 фут (15 метр) тереңдікке дейін таспен, ал одан әрі ағашпен қапталған екенін көрсетті.

Римдік бекініс

Певенси қамалы Саксон жағалауының (лат. Litus Saxonicum) британдық жағындағы тоғыз Рим бекінісінің бірі ретінде салынған. Бекініс Notitia Dignitatum тізімінде Anderitum деп аталады, бұл тізімде "үлкен өткел" деген мағынаны білдіреді және 5-ші ғасырдағы римдік "дәрежелердің" (яғни мемлекеттік лауазымдардың) тізімі болып табылады. (Андерида немесе Андерита деген басқаша жазылу нұсқасы да ұсынылған, бірақ ол қолдау таппады.) Бекініс бұрын 4-ші ғасырдың ортасында салынған деп есептелген, бірақ 1994 жылы жүргізілген қазба жұмыстары кезінде Рим қабырғаларын тұрақтандырған ағаш қазықтарының мерзіміне сүйене отырып, шамамен 290 жылға дейін салынғаны анықталды. Осы кезеңде Рим Британиясының жағалау қорғанысын күшейту бағдарламасы аясында басқа Саксон жағалауындағы бекіністер де салынған немесе қайта жаңартылған. Саксон жағалауындағы бекіністердің салынуы Саксон және Ют шабуылдарымен байланыстырылған (қазіргі Солтүстік Германия және Даниядан келген), олар Солтүстік теңіз және Ла-Манш аймандарындағы елді мекендерге шабуыл жасаған. Басқа түсіндірме бойынша, Anderitum Рим Британиясын Римнен қорғау үшін салынған. 286 жылы Classis Britannica (Ла-Манш каналында орналасқан римдік флот) басқарған римдік генерал Карузий Римге қарсы көтеріліп, өзін Британия мен Солтүстік Галлияның императоры деп жариялады. 293 жылы оны қазынашысы Аллект өлтірді, ал ол 296 жылы Рим императоры Констанций Хлор Британияға шабуыл жасаған кезде қаза тапты, мақсаты – тақтан тайдырушыны құлату. Anderitum Хэмпширден Норфолкке дейін созылған және аралық қарауыл мұнараларымен байланысты болған Саксон жағалауындағы бекіністердің маңызды буыны болған сияқты. Notitia Dignitatum мұнда орналасқан деп есептелген Classis Anderidaensis флоты туралы айтады. Ол, әдетте, Каналдың екінші жағындағы теңіз күштерімен үйлесімде жұмыс істеп, Канал арқылы өтетін қарақшы кемелерін тоқтатуға тырысқан болар. Басқа Саксон жағалауындағы бекіністер сияқты, Anderitumның стратегиялық порттағы орны римдіктерге жағалауға бақылау орнатуға және жаугершілердің ішкі аймаққа енуіне жол бермеуге мүмкіндік берген. Ол Рим дәуірінің соңында, әдетте бекініспен бірге салынған жолмен байланысты болған. Құрылысқа қажетті материалдың көлемі өте зор болды, шамамен тас пен шылымға тең. Бұл материалды қалай тасымалдағаны белгісіз, бірақ мұндай көлемдегі материалды тасымалдау үшін 600 қайық жүк немесе 49 000 арба жүк қажет болды, оны карьерлерден Певенсиге жеткізу үшін 1500-2000 өгіз тартқан 250 арба қажет болды. Құрлықпен тасымалдаудың ауқымын ескере отырып, шикізат теңіз арқылы тасымалдануы мүмкін, бірақ бұл да үлкен операция болды; 280 күндік маусымда үздіксіз жабдықтау үшін 18 кеме қажет деп есептелген. Қабырға бірден салынбаған, сегменттер бойынша салынған, оны тас қалаудағы тік үзілістерден көруге болады, олар бөлімдердің қосылған жерін көрсетеді. Қабырға 5 метр тереңдікте қазылған үйінділер мен ағаштан жасалған күрделі негіздерге салынған. Онда қайың қазықтары орнатылып, олар тас және шылыммен тығыздалған, содан кейін тас және шылыммен бірге емен ағашынан жасалған көлденең құрылым орнатылды. Негіз соңында қабырғалар салынғаннан бұрын цементпен жабылды. Кейбір ағаштар сақталған, археологтарға дендрохронология арқылы бекіністің мерзімін анықтауға мүмкіндік берді. Басқа да мерзімдерді анықтауға қатысты дәлелдер 1970 жылдары күмәнді деп танылды. 1906-08 жылдар аралығындағы қазба жұмыстары кезінде HON AUG ANDRIA мөрі басылған сынық плиткалар табылды, олар Певенси қамалының құрылысын 5-ші ғасырдың басында император Гонорийдің билігіне жатқызуға әкелді. Алайда, термолюминесценциялық талдау плиткалар қазба кезінде жасалғанын көрсетті. Пилтдаун адамының алаяқтығы үшін кінәлі деп есептелетін Чарльз Доусон бұл жалған плиткалардың авторы болуы мүмкін деп күдіктенуде.

Гаррисон

Anderitum Notitia Dignitatum-да praepositus numeri Abulcorum пехоталық бөлімінің немесе limitanei немесе шекара күштерінің numerus негізі ретінде тіркелген. Сондай-ақ, ол Рим армиясының Галлиядағы және Лутецияда (қазіргі Париж) орналасқан Викус Юлиуспен байланысты, форттың атын алып жүрген әскер және теңіз күштері туралы да айтады. Бұл "Нотиция" жазылған кезде бастапқы гарнизон Галлияға көшіріліп, оның орнына numerus Abulcorum келгенін көрсетеді. Олар римдік префекттің басшылығымен құрылған одақтас шабытты тайпалардан шақырылған әскерлер немесе тіпті өздерінің жетекшісі бар жауынгерлер тобы болуы мүмкін. Ұқсас numerus-тар Notitia Dignitata-да басқа Саксон жағалауындағы бекіністерде де орналасқандығы туралы жазылған.

Тастанды және Римнен кейінгі қолданылуы

Көптеген басқа римдік бекіністерден айырмашылығы, Певенси қамалының қабырғаларынан тыс азаматтық елді мекен немесе викус құрылмаған сияқты; бұл, мүмкін, бекініс қосымша құрылыс үшін шектеулі орын бар түбектің соңында орналасқандықтан болды. 410 жылы рим әскері Британиядан шығып кеткенде, бейбіт тұрғындар тасталған бекініске көшіп келген сияқты, мүмкін саксон шабуылшыларынан қорғану үшін, және оның аты саксон кезеңіне дейін қолданылып келді. Англо-саксон жылнамасына сәйкес, 477 жылы саксон шабуылы жергілікті халықты Андреадслиг орманына (басқа мәліметтерге сүйенсек, Лимпне өзенінің сағасынан Хэмпширге дейін созылған) қашқындыққа мәжбүр етті. 491 жылы жылнамада саксон Аелла мен Цисса "Андредадскеастерді қоршап алып, барлық тұрғындарын өлтірді; онда бірде-бір британдық қалған жоқ" делінген. Бұл оқиғаның 471 жылы болғаны есептеледі, жылнамада көрсетілген уақыт емес (Гилдастың қатесінен туындаған). Қазіргі Певенси ауылы толығымен қабырғалардың сыртында орналасса, 11 ғасырдағы ауыл римдік қабырғалардың ішінде орналасқан сияқты. 1066 жылғы нормандық жаулау кезінде мұнда 52 бургесс тұрғын болды, қабырғалардың сыртында порт пен тұз өндіріс орны болды. Қамалдағы азаматтық елді мекен жаулаудан кейін де біраз уақыт сақталған, өйткені 1250 жылғы рұқсатта римдік бекініс "қаланың сыртқы қабырғасы" деп аталған.

Норман дәуірі және одан кейінгі кезең

Андеритум Нормандар Англияны жаулап алған кезде қираған, бірақ ол әлі де өте стратегиялық жағдайда, Англия арнасының ең тар нүктелерінің біріне жақын, табиғи бекініс орны болды. Сол кезде бұл жер Певенси деп аталды, яғни «Пефеннің өзені» (англосаксондық есім Пефен және «өзен» деген мағына беретін eã сөзінің қосындысы, қазір көбінесе Певенси шығанағына сілтеме жасайды). 1066 жылдың 28 қыркүйегінде Вильгельм Жеңімпаз Англияға шабуыл жасап, Певенси шығанағына қонғанда, оның әскері түнде ескі римдік қамалдың ішіндегі уақытша бекіністе жасырды. Нормандар қамал мен құрлықты байланыстыратын жолға ор қазып, римдік қабырғаларды күшейту үшін жөндеу жұмыстарын жүргізді. Әскер келесі күні Гастингс шайқасына бет алды. Байеу гобеленінде Вильгельмнің әскері «Хестенгакеастра» деп аталатын саксон жер атын латыншалап, қамал салған көрінеді. «-честр» жұрнағы бар жер аттары көбінесе римдік қамалдармен байланысты болған (Манчестер, Ланкастер, Донкастер т.б. салыстырыңыз), ал Гастингстің қазіргі орнында римдік қамал болмағандықтан, бұл атау шын мәнінде Андеритумды білдіреді деген болжам бар. Осылай болса, гобелендегі сурет римдік қамал қабырғаларының ішіндегі уақытша нормандық қамалдың салынуын көрсетуі мүмкін. Вильгельмнің Певенсині қорғаныс орны ретінде таңдауының себебі әскери қажеттіліктер ғана емес болуы мүмкін. Бұл сонымен қатар саяси мағынаға ие, нормандардың римдіктермен тең дәрежеде екенін көрсетеді. Ол Англияның басқа жерлерінде де осындай үлгіні қолданды, Лондон мұнарасын әлі де сақталған римдік қала қабырғасының қасында салды және Клавдий храмының қираған жеріне Колчестер қамалын тұрғызды. Вильгельмнің Гастингстегі жеңісінен кейін Суссекс графтығы жаңа үкімет үшін маңызды әскери құндылық ретінде қарастырылды. Бұл шекаралық аймақ және Англия мен Нормандия арасындағы маңызды байланыс болды. Графтықтағы қолданыстағы жер иелену тәртібі жойылды және оның орнына бес бөлімше немесе рапс құрылды, олардың әрқайсысы Вильгельмнің ең маңызды серіктерінің біріне берілді. Әр рапс үлкен қамалмен байланысты болды, Певенси солардың бірі болды. 1067 жылы Вильгельм Англиядан Певенси арқылы Нормандияға кетті. Ол сонымен қатар бұл жерді өз нормандық серіктеріне жер бөлу үшін пайдаланған көрінеді, Певенси қамалы мен оны қоршаған Пенвенси рапсы оның жартылай бауыры Робертке, Мортен графына сыйлық ретінде берілді. Роберт сонымен қатар римдік қабырғалардың сыртында шағын қалашық құрды, ол 1086 жылы «Domesday Book» жинағына енгізілген кезде 110 тұрғын мен монетаханасы болған деп жазылған. Бұл қазіргі Певенси ауылының бастапқы орны болуы мүмкін, бірақ Роберттің қалашығы батыстағы Вестхэм ауылының негізі болған болуы да мүмкін, оның жоспары басқа нормандық жаңа қалалардың құрылысына ұқсас. Нормандық қамалдың қорғанысы алғаш рет 1088 жылғы көтерілісте сынақтан өтті, ол кезде Норман барондары Нормандия герцогы Роберт Куртозбен одақтасып, жаңа король Вильгельм Руфусқа қарсы көтерілді. Барондарға Жеңімпаз Вильгельмнің жартылай бауырлары Роберт Мортен және епископ Одо Байо да қолдау көрсетті. Олар Певенси қамалын Вильгельм Руфустың жеке басқаруымен келген әскерге қарсы қорғады. Қамалдың қорғанысы құрлықтан және теңізден шабуылдарға төтеп беруге жеткілікті күшті болғанымен, оның қорғаушылары алты аптадан кейін азық-түліктері бітіп қалғандықтан бас беруге мәжбүр болды. Генрих Певенси қамалын Гилберт I де Лайлға қайта берді, бірақ оны өз мақсаттары үшін пайдалануды жалғастырды, мысалы 1101 жылы ол Нормандия герцогы Роберттің шабуылдау қаупін болдырмау үшін Певенсиде жазды өткізді. Певенсиді король Стефеннің тұсында тағы да патшалық иеліктен айырды, Гилберттің отбасы да қалған мүлкін жоғалтты. Кейіннен бұл титул 1141 жылы Стефеннің туысы және бәсекелесі, император Матильдаға адалдығын ауыстырған Пемброктың 1-ші графы Гилберт де Клэрге қайта берілді. Гилберт келесі жылы Стефенге деген адалдығын өзгерткенмен, 1147 жылы Гилберттің ағасы, 4-ші Честер графы Ранулф де Гернонның көтерілісінен кейін король оны барымтаға алды. Гилберттің босатылуына Клэрлер отбасының қамалдарын тапсыруға уәде беру себеп болды, бірақ ол босатылғаннан кейін, ол да бүлік шығарды. Осыған жауап ретінде Стефен Певенси қамалының екінші қоршауын құрлық пен теңіз блокадасымен бастады. Қамал тікелей шабуылға қарсы екенін тағы да дәлелдеді, бірақ гарнизон ақырында аштықтан қаза тапты.

Кейінгі ортағасырлық қолданыс

Гилберттің сенімсіздігі патшаның қаланы қайтадан басып алуына және оны жөндеу мен күтіп ұстау жұмысын өз мойнына алуына себеп болды. Бұл шығындар әлі де сақталған қазыналық есептерінде тіркелді, олар орта ғасырдың соңында қамалдың дамуы туралы маңызды мәліметтер береді. 1180 жылдары қорғаныс жүйесі тас қабырғалардан (ескі римдік құрылым) және нормандық өзгерістерден, сондай-ақ топырақ жұмыстары мен ағаш қоршаулардан тұрған сияқты. Певенси қамалы 1190 жылдары алғашқы маңызды жаңа тас ғимараттарға ие болған көрінеді. Олардың салынуы Ричард I патшалық тұсында қамалға жасалған маңызды төлемдермен көрсетілуі мүмкін. Қалқа мен қақпа үйі Ричард тұсында салынған болуы мүмкін, бірақ 1130 жылдан бері "Певенси мұнарасы" деп аталатын деректер бұл жерде бұрын тас ғимарат болғанын немесе қалқа одан бұрын салынғанын көрсетеді. Ол қай уақытта салынған болса да, 1216 жылға дейін қиратылған болуы мүмкін, осы кезде Ричардтың ізбасары Джон Францияның принці Луи бастаған шапқыншылықты тойтарды. Бірінші барондық соғыс кезіндегі француз шапқыншылығы Джонды Певенси қамалын қиратуға мәжбүр етті, өйткені оның гарнизонына жеткілікті салдаты болмады және оны француздықтардың қолына түсіргісі келмеді. Бұл, әдетте, қазіргі тас қабырғалар мен мұнаралармен ағаш қоршауларды алмастыруды білдірді. Қамал он жылдан кейін, екінші барондық соғыс кезінде Генридің Льюс шайқасында жеңілгеннен кейін бүлікші барон Симон де Монфорттан ұзақ қоршауға алынды. Корольшіл әскердің жеңілген бөліктері де Монфорттың әскерлерінен қашып Певенсиге келді, бірақ гарнизон берілу туралы ұсыныстан бас тартты және бір жылдан астам қоршауға төтеп берді. Олардың қарсыластары қамалға жабдықтау жеткізілмейтіндей етіп, арық қазуға қарамастан, оған жабдықтау жеткізе алмады; гарнизоны 1264 жылдың желтоқсанында айналасындағы ауылдарға шабуыл жасап, теңіз арқылы жаңа сарбаздар мен қару-жарақтар алуға тырысты. Қымбат әрі тиімсіз қоршау 1265 жылдың шілдесінде тоқтатылды. Біз қамалдың қорғаушыларының бірінің есімін Туриндегі Archivio di Stato di Torino архивінен білеміз, ол Нантелме де Чолай, Пётр Савойдың Фаучиньи мырзасы, қазіргі Женева маңындағы Шуле деген жерден. Чолайдың одақтастары болғанын білеміз, өйткені деректе оның "sociorum" деп те аталатын одақтастары туралы айтылады. Қоршау қамалға елеулі зақым келтірді, оңтүстік жағындағы римдік қабырға құлады. Певенси мен Уэстхэмдегі шіркеулер де зақымдалды, шабуылшылар оларды уақытша қамалдар мен артиллериялық платформалар ретінде пайдаланған болуы мүмкін. Питер 1265 жылдың тамызындағы Эвешем шайқасында Монфорттың жеңілісінен және өлімінен кейін Певенси қамалын бақылауда ұстады. Питердің өлімінен кейін ол корольдік мүлікке айналды, Генрих III-нің әйелі Прованстың Элеонорасы қаланы сатып алды. Осы кезде Певенси шығанағының лайлануы гарнизонның теңіз арқылы жабдықталу мүмкіндігіне әсер еткені анық болды. 1288 жылғы есептерде теңіз арқылы кірудің қиындығы артқанын және жүк түсіруде проблемалар туғанын көрсетеді. Алайда, ол француз шабуылдарына қарсы оңтүстік жағалауды қорғауда маңызды рөл атқара берді және 14 ғасырдың көп бөлігінде жиырмадан отыз адамнан тұратын гарнизонмен қамтылды. Бұл топқа әдетте қарулы он адам, жиырма садақшы және күзетші кіретін. Ланкастер герцогы Джон Гонт 1377 жылы қаланы иеленгеннен кейін бес жыл бұрын оны гарнизонмен қамтамасыз етуден бас тартты, француз шабуылы оны жойса, оны қайта тұрғызуға жеткілікті бай екенін мәлімдеді. Оның әрекеттері 1381 жылғы шаруалар көтерілісі кезінде көпшіліктің наразылығын тудырды, онда халық қамалға шабуыл жасап, сот жазбаларын өртеп, үй басқарушыны қорлады. XIV ғасырда қамал бірнеше рет жөндеуден өтті, бірақ нашар күтім мен жемқорлық оның құрылымының тез нашарлауына себеп болды. Ішкі қамалды басты ғимараттар 1301 жылы толығымен қайта салынды, бірақ бес жылдан кейін қираған күйде болды. Қамалдың констеблі Роджер де Леваланде оны құрлықпен байланыстыратын ағаш көпірді бұзып, сату арқылы заңсыз түрде қорды тартып алды деп айыпталды. Кейбір "бақылаушылар" бос тұрған қораның ағаштарын өртеп жіберді деп айыпталды. Нәтижесінде келген зақым мен қабырғалардың жалғасқан құрылымдық нашарлауын жөндеуге 1000 фунт стерлингтен астам қаражат қажет болды деп есептелді. 1325 жылға қарай, қалқаның бір бөлігі қиратылып, қайта салынды. Болингброкке жіберілген хатта Пелхэм былай жазды:

quote|Ең қымбат мырза, егер сіз менің істерім туралы білуге ниеттенсеңіз, мен мұнда қоршауға түскендеймін, Сюссекс, Суррей және Кенттің үлкен бөлігімен, сондықтан мен шыға алмаймын, және ешқандай маңызды нәрсе қиындықсыз алынбайды. Сондықтан, менің қымбаттым, сіздің дана кеңесіңізбен, қамалыңызды сақтау үшін шара қабылдаңыз және округтің зұлымдығына қарсы тұрыңыз. Қош, менің қымбат мырза, Қасиетті Ұш Тұғыр сізді жауларыңыздан сақтасын және маған сіз туралы жақсы жаңалықтарды тезірек жеткізсін. Певенсидегі қамалда жазылған, өткен қасиетті Яков күні. Сіздің жарқын қызметкеріңіз, Дж. Пелхэм. IV Генрихтің екінші әйелі, Наварралық Жоан, Генрих V-тің анасы, оны улап өлтіруге тырысқаны үшін айыпталып, 1419 жылдың желтоқсанынан 1420 жылдың наурызына дейін Певенсиде түрмеде отырды, содан кейін Кенттегі Лидс қамалына көшіріліп, 1422 жылы босатылды. Тюдор әулеті билікке келген кезде қамал тасталып, 1573 жылға қарай қираған күйде болды.

Қазіргі кездегі қолданысы

Елизавета I қамалдың қалдықтарын "толыққанды қиратуға" бұйрық берді, бірақ оның бұйрығы орындалмады және ол тұрды. 1587 жылы қамал испандықтардың шабуылдау қаупіне қарсы қару-жарақ орналасқан жер ретінде қайтадан иеленді, бірақ қайта салынбады. Бұл – Елизавета дәуірінен сақталған бірнеше құйма темір зеңбіректердің бірі. Ол, әдетте, Sussex Weald аймағында жасалған. Ол Пелхэм отбасының иелігіне қайта оралды, бірақ 1730 жылы Ньюкасл герцогы оны Уилмингтонның 1-ші графы Спенсер Комптонына тапсырды. Кейіннен оны Кавендиш әулеті сатып алды. 1925 жылы оның соңғы жеке меншік иесі, Девонширдің 9-шы герцогы, қаланы тарихи ескерткіш ретінде мемлекетке сыйлады және ол Мәдениет министрлігінің бақылауымен жөндеуден және қалпына келтіруден өтті. 1940 жылы Певензидің ашық жағалауы мен тегіс даласы Францияның құлауынан кейін неміс басқыншылығының ықтимал нысанасы болғандықтан, жаңа әскери маңызға ие болды. Ол 400 жылдан астам уақыттан кейін әскерилермен қайтадан иеленді, 1940 жылдың мамыр айынан бастап британдық және канадалық әскерлер, ал кейіннен американдықтар оны күзетті. Ішкі қамалдың мұнаралары қабырғаларды кірпішпен қаптау және ағаш едендер төсеу арқылы әскерлерге арналған жатаққа айналдырылды. Жаңа периметрлік қорғаныс жүйесі салынды; қабырғаларға машиналық мылтық орындары орналастырылды, олар бастапқы құрылымның бөлігі сияқты жасырылды, ал римдік батыс қақпасының кіреберісінде танкке қарсы бекініс салынды. АҚШ Әуе күштері оны 1944 жылдың басында радиобағыттық орталық ретінде пайдаланды. Сассекс археологиялық қоғамы, қазір Англиядағы ең көне археологиялық қоғам, 1846 жылдың 9 шілдесінде қамал қабырғаларында құрылды. Алты жылдан кейін екі антиквар, Марк Антони Лоуэр және Чарльз Роуч Смит, Девоншир герцогынан демеушілердің және Лондон, Брайтон және Оңтүстік жағалау темір жолының тегін көлікпен қолдауымен қамалдың қазба жұмыстарын жүргізуге рұқсат алды. Қазба жұмыстары римдік батыс қақпа мен солтүстік қақпаға бағытталды, ал басқа жерлерде сынама траншеялар қазылды. Қамалдың құдығы да сол кезде күзетші тауып алды. 1906-1908 жылдар аралығында Луи Салцманн римдік бекіністің солтүстік-батыс бөлігіне, шығыс қақпасына және солтүстік қақпасына назар аударды. Гарри Сэндс 1906 жылы ортағасырлық қамалдың айналасындағы қиратылған материалдарды тазартуды және 1910 жылы кең ауқымды қазба жұмыстарын жүргізді. 1926 жылы қамал мемлекетке өткеннен кейін Мәдениет министрлігінің бақылауымен қосымша тазалау жұмыстары жүргізілді. 1936 жылы Фрэнк Коттрилл сыртқы қамал аумағында сегіз айлық қазба жұмыстарын жүргізді. Б. В. Пирс 1938 жылы римдік батыс қақпасының сыртында қазба жүргізіп, келесі жылы ордықты тазартты. Екінші дүниежүзілік соғыс барлық жұмыстарды тоқтатты, және 1964 жылға дейін Стюарт Ригольд ішкі қамалдың оңтүстік-шығыс тығырынан тыс жерде шектеулі зерттеулер жүргізді. 1993-1995 жылдары профессор Майкл Фулфорд басқаратын Рединг университетінің тобы кеменнің аумағында және римдік бекіністің шығыс жағында қазба жұмыстарын жүргізді. 2019 жылы сыртқы қамалдың геофизикалық зерттеуі жүргізілді.