Кіріспе

Көркемөнер фестивалі – сөздің кең мағынасында өнерді ұсынатын фестиваль.

Көркемөнер фестивалі – музыка, би, кино, бейнелеу өнері, әдебиет, поэзия сияқты өнер түрлерінің кең ауқымын қамти алатын, бірақ тек бейнелеу өнеріне ғана шектелмейтін фестиваль. Көркемөнер фестивальдері музыка, әдебиет, комедия, балаларға арналған ойын-сауықтар, ғылым немесе көше театры сияқты түрлі бағдарламаларды ұсынады және әдетте бір күннен бір айға дейінгі мерзім ішінде әртүрлі орындарда өткізіледі. Бағдарламадағы әрбір шара әдетте жеке-жеке ұйымдастырылады. Көркемөнер фестивальдерін негізінен көркемдік директор басқарады, ол ұйымның көркемдік бағытын анықтайды және түрлі жанрларды қамтуы мүмкін. Олардың ішінде ашық қолжетімді шеткі театр фестивальдері де бар. Бұл көркемөнер фестивальдерін, әдетте демалыс күндері кемпингпен өтетін Глэстонбери сияқты гринфилд фестивальдерінен және көбінесе бейнелеу өнеріне бағытталған көркем өнер фестивальдерінен ерекшелендіреді. Көркемөнер фестивальдерінің тағы бір түрі – музыка фестивальдері. Бұл фестивальдер әдетте демалыс күндері ашық ауада өтеді, онда поп, рок, хеви-метал және басқа да музыкалық жанрларды орындайтын көптеген топтар өнер көрсетеді. 1960 жылдардан бері әлемдік музыка фестивальдері көптеген елдерде танымал болды. Ең танымал музыка фестивалі – 1969 жылы Нью-Йорк штатындағы Бетел қаласында өткен Вудсток фестивалі. Оған 400 000 адам қатысты, ал The Who, Джими Хендрикс, Жанис Джоплин және Grateful Dead тобының өнерлерін тамашалады.

Тарих

Ең көне екі өнер фестивалі Англияда орналасқан. Англияның батысындағы Үш хор фестивалі 1719 жылға дейін "жыл сайынғы музыкалық жиын" ретінде құрылды. Екіншісі – Норфолк және Норвич фестивалі, ол алғаш рет 1772 жылы өтті. Бүгінде Англиядағы ең ірі өнер фестивалі – Брайтон Фестивалінің Фриндж бөлімі. Басты өнер фестивальдеріне Эдинбургтегі Эдинбург фестивалі, Аделаидадағы Аделаида өнер фестивалі, Сидней биенналесі, Франциядағы Авиньон фестивалі, Кореядағы Тонгён халықаралық музыка фестивалі және Үндістанның Упван қаласындағы Санскрути өнер фестивалі жатады. Бір реттік өнер фестивальдерінің қатарында 2008 жылы Ливерпульдің Еуропаның мәдени астанасы атануы бар. 1793 жылдың жазында революциялық Францияға шетелдік әскерлер шапқындап, нәтижесінде монархияның барлық белгілері жойылды. Осы кезеңде француз халқы ән шырқап, би биледі, театрлар мен жабық музыка орындары көбейді. 1793 жылға қарай музыка мен драмаға арналған екі десяткаға жуық жаңа орын ашылды, бұл бұрынғы шектеуші монополиялардың аяқталуының нәтижесінде болды. Көркем туындылардың саудасы қарқынды өсіп, көптеген суреттер сатылымға қойылғандықтан, суретшілер жақысқан кедейлікке ұшырады. Сондықтан, осының нәтижесінде өнердің ескі жүйесін жаңасына алмастыруға тырысу қажет болды. Бұл фестивальдердің пайда болуына себеп болды, олар тек көркемдік шығармашылықты қана емес, сонымен қатар ескі үкіметтік жүйеге қарсы саяси наразылықты білдіру үшін де қолданылды. Мұндай фестивальдерде көбінесе діни символдар, саяси хабарлар болды және бостандық, теңдік және бауырластық рухын бейнеледі. 1792 жылы "Еркіндік фестивалінде" Адам құқықтары туралы декларация, Вольтер, Руссо және Франклиннің бюстері, еркіндік әні, ақ киім киген әйелдердің тізбектерді алып жүруі және еркіндік мүсіні орнатылған үлкен арба болды.

Өнер фестивалі

Өнер фестивалі – әртүрлі өнер салаларын қамтитын, мысалы, бейнелеу өнері (сурет салу, кескін салу, қыштан жасау), музыка, фотосурет, кино және басқа да көркем стильдерге бағытталған фестивальдарды біріктіретін жалпы атау. Фриндж фестивальдері – өнер фестивалінің бір түрі, көбінесе көптеген өнер түрлерін қамтиды, бірақ кейде театр сияқты нақты бір өнер саласына көбірек тоқталады.

Кино фестивалі

Кинофестивальдер – университеттер, жеке ұйымдар, жергілікті билік органдары немесе өнер қауымдастықтары ұйымдастыратын, кинотеатрларда немесе көрсету залдарында фильмдер көрсетіліп, кино жасаушыларға өзге киносүйер қауымның арасында танымалдыққа қол жеткізу мүмкіндігі беретін ұйымдастырылған шаралар. Фильмдер қатарында халықаралық және отандық туындылар болуы мүмкін, тіпті белгілі бір режиссер, жанр немесе тақырыпқа арналған фильмдер де көрсетілуі мүмкін. Кинофестивальдер көбінесе жыл сайын өткізіледі және толық метражды немесе қысқаметражды фильмдер ұсынылуы мүмкін. Ең белгілі кинофестивальдердің бірі – 1984 жылы Солт-Лейк-Ситиде Санденс институтының құрамында Роберт Редфордпен құрылған Санденс кинофестивалі. Бүгінгі күнге дейін ол АҚШ-тағы ең ірі тәуелсіз кинофестивальдердің бірі болып табылады.

Өлеңдер фестивалі

Поэзия фестивальдері – поэзия мен әдебиет топтары, жергілікті өнер бірлестіктері, жеке ұйымдар және басқалар ұйымдастыратын, заманауи поэзияны көрсетіп, ақындардың бір-бірімен танысуына, поэзияны тойлауына, өнерлерін сынға алуға және поэзиялық мәселелерді талқылауға мүмкіндік беретін шаралар. Фестивальге халықаралық, ұлттық және жергілікті ақындар қатысуы мүмкін, сондай-ақ белгілі бір тақырыпқа арналуы да мүмкін. Мұндай фестивальдер көбінесе белгілі бір уақытта, белгілі бір жерде өтеді. Әдебиет фестивальдерінен ерекшелігі – поэзия фестивальдері поэзияны орталыққа қояды. Поэзия фестивальдері әдетте жыл сайын өткізіледі. Ұлыбританияда 10 жылдан бері өткізіліп келе жатқан фестивальдердің қатарында Альдебург, Ледбери және Торбей фестивальдері, сондай-ақ Шотландиядағы Stanza Poetry фестивалі бар. Үндістанда көптеген танымал поэзия фестивальдері бар, ал Солтүстік-Шығыс Үндістанда 2018 жылы басталған Гувахатидің Ұлы поэзия фестивалі мен Ассам өнер биенналесі бұл аймақтағы тұңғыш шаралар болып табылады.