Сэмюэл Лэнглидің 1898 жылғы ұшағы: Эксперименттік әуе машинасы

Кіріспе

1898 жылы Самуэль Лэнгли жасаған ұшақ
эксперименттік ұшу машинасы

Лэнгли аэродромы – 19 ғасырдың соңында Смитсондар институтының директоры Самуэль Лэнгли жобалаған, адам басқаратын, бірақ сәтсіз тандемді қанатты, қуатты ұшу аппараты. Лэнгли екі жыл бұрын кішкентай, пилотсыз модельдермен сәтті ұшқаннан кейін 1898 жылы АҚШ армиясы жобаға 50 000 доллар төледі.

Жобалау және әзірлеу

Лэнгли "Аэродром" атауын ойлап тапты және оны 1890-шы жылдар мен 1900-шы жылдардың басында Смитсонов институтының қызметкерлері оның қадағалауымен салған, қозғалтқышпен жабдықталған, ұшқышсыз және ұшқыштармен басқарылатын тандем қанатты ұшақтарға қолданды. Бұл термин грек сөздерінен шыққан, мағынасы "ауада жүгіруші". 1894 жылдан бастап бірнеше сәтсіз сынақтардан кейін, Лэнглидің бумен жұмыс істейтін ұшқышсыз "No 5" моделі 1896 жылғы 6 мамырда 90 секундқа жуық сәтті ұшу жасады. Қараша айында "No 6" моделі де ұшты. Екі ұшақ та Квантико, Вирджиния, Вашингтондан оңтүстікке қарай Потомак өзеніндегі қайықтан катапультамен ұшырылды. Бұл ұшулар Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысы Теодор Рузвельтті қатты әсер етіп, ол "машина жұмыс істеді" деп мәлімдеді және 1898 жылдың наурыз айында Лэнглидің "ұшатын машинасының" тиімділігін зерттеу үшін төрт офицерден тұратын комиссия құруға Әскери-теңіз күштерін шақырды. Бұл авиацияға деген АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қызығушылығын білдірген алғашқы құжатталған факті. Комиссия бұл идеяны мақұлдады, бірақ Әскери-теңіз күштері жобаны қабылдамады. Оның орнына, АҚШ Соғыс министрлігінің Қару-жарақ және бекіністер жөніндегі кеңесі ұсынысты қабылдап, Смитсонов институтына толық көлемді, адам тасымалдайтын нұсқасын салу үшін 50 000 доллар грант берді. Лэнглидің техникалық тобы бензинмен жұмыс істейтін, төрттен бір бөлігі ғана құрайтын ұшқышсыз модельді де жасады, ол 1901 жылғы 18 маусымда екі рет, ал 1903 жылғы 8 тамызда жақсартылған қозғалтқышпен сәтті ұшты. Аэродромның толық көлемді іштен жану қозғалтқышы 53 ат күшіне ие болды, бұл 1903 жылғы Райт ағайындыларының бензин қозғалтқышынан шамамен төрт есе көп. Алайда, Аэродромның басқа да ерекшеліктері, әсіресе конструкциясы мен басқаруы, жетілдіруді қажет етті. Аэродромда крест тәрізді құйрығы және орталыққа орнатылған рулі бар қарапайым басқару жүйесі болды. Алдау әрекеті сәтсіз аяқталды. Бұл әрекет Уилбур Райт (1912 жылы қайтыс болған) Орвилл Райтпен араздық тудырды, ол Смитсонов институтын ұшу машинасының тарихын дұрыс емес көрсетуде айыптады. Орвилл наразылығын білдіре отырып, 1903 жылғы түпнұсқа Райт флайерін Смитсонов институтына сыйға беруден бас тартып, оны 1928 жылы Лондонның Ғылым мұражайының кең жинағына берді. Дау 1942 жылы Смитсонов институты Curtiss жасаған Аэродромға енгізген өзгерістер туралы мәліметтерді жариялап, ұшақ туралы бұрынғы талаптарынан бас тартқанда аяқталды. Curtiss бұл дайындықтарды "қалпына келтіру" деп атады, дизайнға көлде сынақтарды жүргізу үшін ғана понтон қосылғанын мәлімдеді, бірақ сыншылар, соның ішінде патенттік адвокат Гриффит Брюер оларды бастапқы дизайннан өзгеріс деп атады. 1914 жылғы 22 маусымда "Нью-Йорк Таймс" газетіне жазған хатында Брюер: "Егер Лэнглидің ұшатын машинасы практикалық болса, онда оны басқаратын адамдар неге оны өзгеріссіз ұшырып көруге тырыспады?" - деп сұрады. Брюер сондай-ақ патенттік бұзушылыққа кінәлі деп танылған адамның тарихи ұшақты сынақтарға дайындау үшін таңдалуына рұқсат беру туралы шешімді де сынады. Curtiss модификацияланған Аэродромды Нью-Йорктегі Кьюка көлінен бірнеше рет су бетінен бірнеше футқа көтеріліп, бес секундтан аспайтын уақытқа ұшып өтті. Бірнеше күннен кейін жағалауға жақын жерде жүргізілген қосымша сынақтан алынған понтонның астындағы күн сәулесінің суреті бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланды.

Langley coined the name "Aerodrome" and applied it to a series of engine driven unmanned and manned tandem wing aircraft that were built under his supervision by Smithsonian staff in the 1890s and early 1900s. The term is derived from Greek words meaning "air runner". After a series of unsuccessful tests beginning in 1894, Langley's unmanned steam driven model "Number 5" made a successful 90 second flight of over at about at a height of on May 6, 1896. In November, model "Number 6" flew almost Both aircraft were launched by catapult from a houseboat in the Potomac River near Quantico, Virginia, south of Washington, D. C. The flights impressed Assistant Secretary of the Navy Theodore Roosevelt enough for him to assert that "the machine has worked" and to call for the United States Navy to create a four officer board to study the utility of Langleys "flying machine" in March 1898, the first documented U. S. Navy expression of interest in aviation. The group approved the idea, although the Navy did not take on the project. Instead, the Board of Ordnance and Fortification of the U. S. Department of War acted on the recommendation and made $50,000 in grants to the Smithsonian for construction of a full scale man carrying version. Langley's technical team also built a gasoline powered quarter scale unmanned model, which flew successfully twice on June 18, 1901, and again with an improved engine on August 8, 1903. The full scale Aerodrome's internal combustion engine generated 53 horsepower, about four times that of the Wright brothers' gasoline engine of 1903. The Aerodrome's other features, however, especially structure and control, left much to be desired. The Aerodrome had a primitive control system that included a cruciform tail and a centrally mounted rudder. Based on these flights, the Smithsonian displayed the Aerodrome in its museum as the first heavier than air manned, powered aircraft "capable of flight." The attempt at deception misfired. Their action triggered a feud with Orville Wright (Wilbur Wright had died in 1912), who accused the Smithsonian of misrepresenting flying machine history. Orville backed up his protest by refusing to donate the original 1903 Wright Flyer to the Smithsonian, instead loaning it to the extensive collections of the Science Museum of London in 1928. The dispute finally ended in 1942 when the Smithsonian published details of the Curtiss modifications to the Aerodrome and recanted its claims for the aircraft. Curtiss called the preparations "restoration" claiming that the only addition to the design was pontoons to support testing on the lake, but critics, including patent attorney Griffith Brewer, called them alterations of the original design. In a June 22, 1914, letter to The New York Times, Brewer asked "Why, if the Langley flying machine was a practical flying machine, did not those in charge of the machine try to fly it without alteration?" Brewer also questioned the decision to allow someone who had been found guilty of patent infringement to be chosen to prepare the historic aircraft for tests. Curtiss flew the modified Aerodrome from Keuka Lake, New York, hopping a few feet off the surface of the water several times for no longer than five seconds at a time. Photos of a bit of daylight beneath the pontoons taken at an additional test conducted closer to shore a few days later were published by the media.

Сақтау

Лэнглидің екі аэродромының масштабты үлгісі бүгінге дейін сақталған. Әуеден ауыр ұшақтардың алғашқысы болып ұшқан Лэнглидің Әуеайлағы No. 5, Вашингтондағы Смитсоновтың Ұлттық әуе және ғарыш мұражайында қойылған. 6-шы әуеайлақ Питтсбург университетінің Весли В. Посвар залында орналасқан және инженерлік студенттер тарапынан ішінара қалпына келтірілді. Қанаттар мен құйрықтағы мата – жалғыз жаңа материал, бірақ құйрық және бірнеше қанат қабырғалары Смитсондан ұсынылған сол дәуірдегі ескі ағаштан қайта жасалды. Лэнгли Смитсония институтының бас лауазымына тағайындалғанға дейін университетте астрономия профессоры болған. Аэродромды басқарған адам Кертисс оны қайта құрап, сынақтан өткізгеннен кейін аман қалды және Смитсония қызметкерлері оны Лэнглидің 1903 жылғы бастапқы конфигурациясына қайта келтірді. Ол 1948 жылға дейін Смитсония мұражайында арнаулы орында тұрды, содан кейін институт Ұлыбританиядан 1903 жылғы түпнұсқа Райт Флайерін қабылдады. Содан кейін Әуеайлақ көп жыл бойы Мэриленд штатының Свитланд қаласындағы Пол Гарбер орталығында көзден жасырылды. Бүгінде ол Вирджиния штатының Шантилли қаласындағы Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының Стивен Ф. Удвар Хази орталығында қойылған.