Кіріспе
Типу Захед Азиз, FMedSci (; 1956 жылдың 9 қарашасында туған) – Бангладеште туған британдық профессор, Оксфордтағы Джон Рэдклифф ауруханасының, Орхус (Дания) және Порту (Португалия) қалаларындағы нейрохирургия профессоры. Ол Паркинсон ауруы, қөп склероз, дистония, спазмодикалық тортиколлис, мойынның қалыптан тыс бекітілген поздасы, тремор және емдеуге келмейтін нейропатиялық ауырсынуды зерттеу және емдеу саласында маманданған. Медициналық қызметінен бөлек, ол жануарларға тәжірибе жасауды қолдайтын белгілі қоғамдық пікір білдіруші ретінде де танымал.
Ерте өмір және білім
Азиз Бангладеште "The Guardian" газетінде "медициналық әулет" деп аталған отбасында дүниеге келді. Ол 17 жасында үш О деңгейімен Ұлыбританияға келді, бірақ А деңгейін тапсырғаннан кейін Лондон университетінің колледжінде нейрофизиологияны оқыды, сол жерде оған терең ми стимуляциясы қызығушылық тудырды. Одан кейін Манчестер университетінде докторлық диссертациясын қорғады және жануарлар үстінде зерттеулерін бастады.
Мансап
2006 жылдың ақпан айында Азиз Ұлыбританияда Pro Test атты, Оксфорд университетінің жануарлар, оның ішінде приматтар зерттеулері жүргізілетін жаңа биомедициналық орталық құрылысын қолдау үшін құрылған британдық жаңа ұйымның митингісінде бірнеше жүз демонстранттың алдында жануарларды медициналық зерттеулерде қолдануды жақтаған сөзімен көпшіліктің назарына ілікті. Азиз – Pro Test комитетінде отырған екі Оксфордтық нейрохирургтың бірі. Pro Test, Ұлыбританияда жануарларға жасалатын тәжірибелерді тоқтатуды мақсат тұтқан SPEAK жануарларды қорғау ұйымына қарсы құрылды. 2006 жылдың наурыз айында ол Ұлыбританияда тыйым салынған косметиканы жануарлармен сынауды қорғаған кезде қайтадан көпшіліктің назарына түсті. Оның сөздерін бір әріптесі "мүмкін, сәл қиын қабылданатын" деп сипаттады.
Ғылыми қызығушылықтары
Азиз маймылдарға Паркинсон ауруының белгілерін хирургиялық жолмен немесе дәрілер арқылы тудырады, содан кейін олардың миына имплантацияланған электродтар арқылы бұл белгілерді жояды. Әдістерін жетілдіру кезеңінде ол 20 жыл ішінде 30-ға жуық маймылды сынақтарда пайдаланған, ал көптеген адамдар әлемдегі 40 мыңға жуық адам осы әдістердің нәтижесінде емделді деп санайды. The Guardian газетінде кейбір пациенттер бұл операцияны "ғажайып" деп сипаттаған. 2006 жылы BBC Two телеарнасы көрсеткен "Маймылдар, егеуқырлар және мен: Жануарларға сынақ жүргізу" атты деректі фильмінде жануарлар құқықтарының философы Питер Сингер Азиздің зерттеулерін утилитарлық тұрғыдан "негізді" деп атады. Кейін Сингер бұл мәлімдемесін нақтылап, егер Азиз осыған ұқсас ақыл-ой қабілеті бар адамдарға да осындай тәжірибелер жасауға дайын болса ғана бұл әділ болар еді деген пікірін білдірді. Азиз болашақ зерттеулерінің негізгі бағыты Паркинсон ауруы және оған ұқсас қозғалыс бұзылыстарын емдеу үшін вирустық, гендік және жасушалық терапия болатынын мәлімдеді.
Ғылыми сын
The Oxford Student басылымының хабарлауынша, клиникалық нейробиолог Малкольм Маклеодтан Animal Aid компаниясы Азиздің зерттеулерін жүйелі түрде қарауды сұрады. Маклеод әріптесіне жолдаған электрондық хатты қателікпен жануарлар құқығын қорғау тобына жіберіп алды. Электрондық хатта ол мидың терең стимуляциясының "әдетте сәттілік деп жарияланатын, бірақ шындығында күмәнді нәтиже беретін әлсіз жақ" екенін жазған. Ол "ақыл кеңесі" сұрап, сұралған қарауға қатысудан "құтылуға, тікелей жауап беруге немесе өзін қымбатқа бағалауға" дайын екенін айтқан. Animal Aid бұл электрондық хатқа қатысты: "Ол [доктор Маклеод] қатысты жануарлар зерттеулерінің объективті тексеруі емдеудің кемшіліктерін ашып береді деп қорқыпты. Ол өмірлік зерттеулерге қатысты пікір таласына тартылмайтынын қалаған". Доктор Маклеод зерттеуді жасамау туралы шешіміне қатысты: "Мен Азиздің жұмысын жоққа шығару мақсатымен жүргізілген зерттеуге қатысуға ыңғайсыз болдым".
Жануарлар сынағы туралы дау
Азиз жануарларды сынақтан өткізуді жақтады және жануарларды азат ету қозғалысын сынап, оларды "террорлық тактика қолданатын, кейде сауатсыз антививисекционерлер" деп атады, сондай-ақ олардың "қорқыту" арқылы "демократиялық процестің" жолын кесетінін айтты. Британияда "әлемдегі ең зорлық-зомбылыққа толы және абсурдты жануарлар құқығын қорғау қозғалысы" бар. The Guardian газетіне берген сұхбатында ол: "Британ қоғамының мәселесі – жануарларды адам сияқты, тіпті карикатуралық деңгейде қарау" деді. Косметиканы сынаудың дұрыс емес екенін айту – "өте қызық аргумент", – деді ол, және "адамдар косметиканы ең зұлымдық деп айтады. Бірақ адамдар өзін сұлуландыруды үңгірде тұрған кезден бері жасап келеді. Егер жануарларға жасалған сынақтар арқылы азапты азайтуға болатындығы дәлелденсе, оларды пайдалануда ешқандай қателік жоқ. Косметиканы абсолютті зұлымдық деп айту – ақымақтық" деді. Феликс 2006 жылғы қарашада BBC-де "Меймылдар, егеуқырлар және мен" деген тақырыптағы Азиздің жұмысы туралы деректі фильмде көрсетілді. Меймылдың "қалыптастырылуы" көрсетілді, яғни Паркинсон ауруының белгілері пайда болғанша, тамақ пен судан айырып, белгілі бір тапсырмаларды орындауға итермеленді. Оның миына электродтар орнатылып, терең ми стимуляциясының Паркинсон ауруының белгілеріне және тапсырмаларды орындау қабілетіне әсерін тексеру үшін зерттеу жүргізілді. Эксперимент аяқталғаннан кейін ол жойылды, бұл эксперимент бірнеше жылға созылуы мүмкін.
Марапаттар мен ұсыныстар
2013 жылдың қаңтар айында Азиз Британдық мұсылман сыйлығындағы «Медицинаға қызметі үшін» сыйлығына үміткер ретінде ұсынылды.