Кіріспе

Мальталық дәрігер (1933–2021)

Эдвард Чарльз Фрэнсис Публиус де Боно (19 мамыр 1933 – 9 маусым 2021) – Мальталық дәрігер және сарапшы. Ол "латеральді ойлау" терминін қалыптастырды, ойлау туралы көптеген кітаптардың авторы, оның ішінде "Алты ойлау шляпасы".

Өмір және мансап

Эдвард Чарльз Фрэнсис Публиус де Боно 1933 жылы 19 мамырда Мальтада дүниеге келді. Ол Жозефина Бернс де Бононың ұлы болған. Мальтадағы Сент-Эдвард колледжінде білім алғаннан кейін, Мальта университетінен медицина ғылымының дәрежесін алды. Содан кейін 1955 жылы Родс стипендиясы бойынша Оксфордтағы Крайст-Черч колледжіне барып, психология және физиология салаларында магистр дәрежесін алды. Ол Оксфорд университетінің поло командасында өнер көрсетті және екі каноэден рекорд орнатты. Кейін Кембридждегі Тринити колледжінде медицина ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Де Боно Оксфорд, Кембридж (онда ол университет медицина мектебін құруға көмектесті), Лондон және Гарвард университеттерінде оқытушы болып жұмыс істеді. 2009 жылы Еуропалық шығармашылық және инновациялар жылының 27 елшісінің бірі атанды. "Латеральді ойлау" терминін енгізген де Боно 85 кітап жазды, олар 46 тілге аударылды. Ол өз ойлау әдістерін мемлекеттік органдарға, корпоративтік клиенттерге, ұйымдар мен жеке тұлғаларға жеке немесе топтық сессияларда үйретті. 2004-2011 жылдары Мальтада орналасқан Жаңа Ойлау орталығын басқарды, ол геосаяси деңгейде шешімдерді және саясатты әзірлеу үшін ойлау құралдарын қолданды. 1976 жылы де Боно BBC арнасында британдық философ А. Дж. Айермен тиімді демократия тақырыбында радиодебат өткізді. 1982 жылдың 8 қыркүйегінен бастап BBC "Де Бононың ойлау курсы" атты 10 апталық бағдарламалар циклын көрсетті. Бағдарламаларда ол ойлау дағдыларын назар аудару және жаттығу арқылы қалай жақсартуға болатынын түсіндірді. Бұл цикл келесі жылы қайталанды. Циклмен бірге сол аттас кітап та жарық көрді. 1994 жылдың мамыр айында ол Channel 4 телеарнасында "Ойлау қалпақтары" тақырыбында жарты сағаттық лекция берді, ол кейіннен The Independent газетінде жарияланды. 1995 жылы ол "2040: Мүмкіндіктер" атты футуристикалық деректік фильмін жасады, онда 2040 жылы қазіргі қоғам үшін криогендік тоңазытқыштан босатылған көрермендерге арналған лекция көрсетілді.

Басқа идеялар

Де Боно "L" ойынын ойлап тапты және оны "Бес күндік ойлау курсы" кітабында таныстырды. 2000 жылы де Боно Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігінің комитетіне Араб-Израиль қақтығысының себебі, ішінара, ашытқысыз нан (мысалы, пита наны) жейтін адамдардағы мырыш деңгейінің төмен болуы болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Де Боно мырыш деңгейінің төмендігі күшті агрессияға алып келеді деп сарқырамалады. Ол бұл жағдайды толықтыру үшін Мармит құтыларын жіберуді ұсынды. Эдвард де Боно компаниялардың үкіметтер сияқты ақша басып, қаражат жинай алатынын айтты. Ол жеке валюта идеясын, эмитент шығарған өнімдер мен қызметтерге құқық ретінде қарастырды.

Сын-пікірлер

"Шығармашылық туралы анықтамалықта" Роберт Дж. Стернберг былай деп жазады: "Біздің пікірімізше, ғылыми тұрғыдан шығармашылықты зерттеуге зиян келтірген нәрсе – бұл саланың халық арасындағы кең танылуындағы, прагматикалық тәсілді ұстанғандардың ықпалы. Осы тәсілді қолданушылардың басты назарында шығармашылықты дамыту, екінші кезекте оны түсіну тұр, ал идеяларының дұрыстығын тексеруге көңіл бөлмейді. Осы тәсілдің басты жақтаушысы – Эдвард Де Боно, оның бүйректеу ойлау және шығармашылықтың басқа да салаларындағы жұмысы айқын коммерциялық табысқа жеткен. «Ойлау үшін құрылымдар» – зерттеушілер тобы жүргізген 42 танымал ойлау құрылымын бағалау. Эдвард де Боно туралы олар оның идеяларын дәлелдеуден гөрі, дамытудың пайдалылығына көбірек қызығушылық танытатынын жазады. CoRT [Cognitive Research Trust] немесе «Ойлау қақпақтары» құралдарын пайдалану арқылы ойлау қабілетінің жалпы жақсаруына қол жеткізілетінін көрсететін зерттеу деректері аз. CoRT-ты алғаш бағалауда, ерекше білім беруге мұқтаж оқушыларға айтарлықтай пайдасы бар екені анықталды. Алайда, Австралияның абориген балаларымен жүргізілген соңғы зерттеуде (Ritchie and Edwards, 1996) шығармашылық ойлаудан басқа жалпылаудың айқын дәлелі табылмады. 1985 жылғы Де Бононың «Конфликттер: оларды шешудің жақсы жолы» атты еңбегін қорытындылап, Батыс Кентукки университетінің менеджмент профессоры М. Афзалур Рахим, ұйымдардағы қақтығыстарды басқаруға ерекше назар аударатын, Рахимнің зерттеу саласына қатысты, «Де Бононың қақтығыстарды толық жоюға қатысты көзқарасы классиктердің көзқарасынан ешқандай айырмасы жоқ. Бұл тәсіл қазіргі заманғы ойлаумен мүлдем үйлеспейді, демек, қанағаттандырмайды».

Жеке өмір

1971 жылы Жозефина Холл Уайтке үйленді. Олардың Каспар және Чарли есімді екі ұлы болды, кейін ажырасып кетті. Ол қайтыс болғаннан кейін жарияланған өсиеті бойынша тағы екі баласы болғандығы белгілі болды: Франсис Эдвард де Боно, сондай-ақ Эдвард де Боно деп танылған, Магдалена Сзекелидің ұлы, және Джулиана Парс есімді қызы. Ол Мельбурн Корольдік Технологиялық институты мен Данди университетінен құрметті доктор дәрежесін алған. Любош Кохутек ашқан 2541 Эдебоно астероиді оның құрметіне аталған.

Эдвард де Бононың әдістері туралы зерттеулер

Қарапайым идея табу әдістері идея дамытуды жақсарта ала ма? Белски, И., Хурани, А., Валентин, А., және Белски, А. А. Бэйнбридж Смит, З. Т. Ци және Г. С. Гупта (ред.), Австралиялық инженерлік білім беру қауымдастығының 25-ші жылдық конференциясының материалдары (19-бет). Веллингтон, Жаңа Зеландия. 2014
Қарапайым идея табу әдістері идея дамытуға қандай әсер етеді: Австралия, Чехия, Финляндия және Ресей Федерациясының нәтижелерін салыстыру. Белски, И., Белски, А., Бердоносов, В., Бусов, Б., Бартлова, М., Малашевская, Э., Тервонен, Н. Австралиялық инженерлік білім беру қауымдастығының 26-шы жылдық конференциясының материалдары (474-873-беттер). Geelong, Австралия: Дикин университетінің Инженерлік мектебі. 2015
MATCEMIB-тің сегіз саласы студенттерге көбірек идеялар тудыруға көмектеседі. Белски, И., Ливотов, П., және Майер, О. Procedia CIRP, 39, 85–90. 2016
Инженерлік креативтілік: Жалпы білім мен ойлау эвристикасының әсері. Белски, И., Скиадопулос, А., Аранда Мена, Г., Каскини, Г., Руссо, Д. Жүйелі креативтіліктегі жетістіктер, 245–263-беттер. 2019
«Е posibile migliorare la creatività e la riflessività dei ragazzi?» («Мектеп оқушыларының ойлау және креативтігін жақсартуға бола ма?») Tidona, G. DIALOGO – мәдениет, саясат және өзекті мәселелер туралы аймақтық айлық журнал, № 7, XXVI жыл, қазан. 2001
Мектептегі ойлау және креативтілік. Tidona, G. 2002
«Брейнстормингтегі алты шляпа мен жылдамдық креативтілікке қалай әсер етеді». Göçmen, O., Coşkun H., 2019
CoRT 1 ойлау дағдыларын оқыту бағдарламасының студенттерге әсері. Эдвардс, Дж., және Балдауф, Р. Б. (Жастар). CoRT 1 ойлау дағдыларын оқыту бағдарламасының студенттерге әсері. Д. Н. Перкинс, Дж. Локхед және Дж. Бишоп (ред.), «Ойлау: Екінші халықаралық конференция» (453–473-беттер). Хиллсдейл, Нью-Джерси: Лоуренс Эрлбаум. 1987
Ойлау дағдыларын тікелей оқытудың әсерін өлшеу. Эдвардс, Дж. «Адам ақылының жаңалықтары», 9 (30), 9–10-беттер. 1988
Ойлау дағдыларын тікелей оқыту. Эдвардс, Дж. Г. Эванс, «Оқыту және танымдық дағдыларды оқыту», Мельбурн, Австралиялық білім беру зерттеулер кеңесі, 1991, 87–106-беттер. 1991
CoRT әдісі бойынша зерттеу жұмыстары. Эдвардс, Дж. S. Maclure & P. Davies (ред.), «Ойлауды үйрену: Оқу үшін ойлау» (19–30-беттер). Оксфорд, Ұлыбритания: Пергамон. 1991
Ойлауды оқыту. Эдвардс, Дж. Geelong қаласында өткен AARE/NZARE бірлескен конференциясында баяндама. 1992
Ойлау, білім беру және адамның әлеуеті: Халықаралық салааралық перспективалар. Мельбурн: Hawker Brownlow, 6–15-беттер. 1994
Ойлау және өзгеріс. Эдвардс, Дж. С. Дингли (ред.), «Креативті ойлау: көп қырлы тәсіл» (16–29-беттер). Мсида: Мальта университетінің баспасы. 1994
Мектептерде ойлауды оқыту: шолу. Эдвардс, Дж. «Мектептерде ойлауды оқыту», Unicorn, 21(1), 27–36-беттер. 1995
Білім беру және бизнесте ойлауды тікелей оқыту. Эдвардс, Дж. С. Дингли (ред.), «Креативті ойлау: жаңа перспективалар» (82–95-беттер). Мсида: Мальта университетінің баспасы. 1996
Оқыту, ойлау және бағалау. Эдвардс, Дж. 1999 жылғы жұмысты қорытындылайтын жеке құжат.