Кіріспе

Британдық нейрофизиолог (1910–1977)

Уильям Грей Уолтер (19 ақпан 1910 – 6 мамыр 1977) – Америкада туған британдық нейрофизиолог, кибернетик және робототехник.

Ерте өмір және білім

Уолтер 1910 жылғы 19 ақпанда АҚШ-тың Миссури штатындағы Канзас-Сити қаласында, американдық журналист Минерва Лукреция (Маргарет) Хардидің (1879–1953) және сол кезде «Канзас-Сити Стар» газетінде жұмыс істеген британдық журналист Карл Вильгельм Уолтердің (1880–1965) жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Оның ата-анасы Италияда танысып, үйленген, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде отбасы Ұлыбританияға көшіп кеткен. Уолтердің әкесі тарапынан түбі – неміс-британдық, ал анасы тарапынан – америкалық-британдық. Ол 1915 жылы Англияға әкелінді, Вестминстер мектебінде классика және ғылым саласына қызығушылық танытты және 1928 жылы Кембридж университетінің Король колледжіне қабылданды. Бірінші курс (1930) бойынша үшінші сыныпты, ал табиғат ғылымдары бойынша екінші курс (1931) физиологиядан бірінші сыныпты аяқтады. Кембриджте зерттеу стипендиясын алуға мүмкіндік болмағандықтан, 1935 жылдан 1939 жылға дейін Лондондағы ауруханаларда, ал 1939 жылдан 1970 жылға дейін Бристольдегі Бёрден нейрологиялық институтында негізгі және қолданбалы нейрофизиологиялық зерттеулермен айналысты. Ол сонымен қатар АҚШ-та, КСРО-да және Еуропаның басқа да елдерінде зерттеу жұмыстарын жүргізді. Ол екі рет үйленді, бірінші некеден екі ұлы, екінші некеден бір ұлы болды. Оның үлкен ұлы Николас Уолтердің сөзіне сүйенсек, «оның саяси көзқарасы солшыл болған, Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын коммунистік идеяларды қолдаған, ал содан кейін анархистік көзқараста болған. Өмірі бойы кибернетика саласындағы пионер болды. 1970 жылы мотороллер апатына ұшырап, миына жарақат алды. Ол толыққандай жазылған жоқ және жеті жылдан кейін, 1977 жылғы 6 мамырда қайтыс болды».

Ми толқындары

Жас кезінде Уолтер орыс физиологы Иван Павловтың еңбектеріне зор ықпал еткен. Ол мидағы электрлік белсенділікті өлшеуге арналған электроэнцефалографты (ЭЭГ) ойлап тапқан Ханс Бергердің зертханасына барды. Уолтер Бергердің машинасының жетілдірілген мүмкіндіктері бар өз нұсқаларын жасады, бұл оған ми толқындарының әртүрлі түрлерін анықтауға мүмкіндік берді – жоғары жылдамдықты альфа толқындарынан бастап, ұйқы кезінде байқалатын баяу дельта толқындарына дейін. 1930 жылдары Уолтер Бристольдегі Берден нейрологиялық институтында ЭЭГ машиналарын қолданып, бірқатар жаңалықтар ашты. Ол ең күшті альфа толқындарының омыртқа жамылғысының бетіндегі орналасуын үшбұрыш арқылы бірінші болып анықтады (альфа толқындары мидың тереңіндегі таламустан бастау алады). Уолтер дельта толқындарының эпилепсияға себеп болатын ми ісіктерін немесе зақымдануларды анықтау үшін қолданылатынын көрсетті. Ол ЭЭГ-ге негізделген алғашқы ми топографиялық машинасын жасады, ол жоғары күшейткіштерге қосылған спиральді сканерлеу CRT массивін пайдаланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уолтер сканерлік радар технологиясы және басқарылатын зымырандар саласында жұмыс істеді, бұл оның ми қызметінің альфа толқынын сканерлеу гипотезасына әсер еткен болуы мүмкін. 1960 жылдары Уолтер контингенттік теріс вариация (CNV) әсерін де ашты, осылайша мида электрлік белсенділіктің теріс шыңы адам қозғалыс жасамақшы болған кезде, оны саналы түрде сезінуге жарты секунд бұрын пайда болады. Қызығы, бұл әсер сананың немесе ерік бостандығының мәнін күмәндандырады және оны адамның оқиғаларға жалпы реакция уақытының бір бөлігі ретінде қарастыру керек. Уолтердің "Тірі ми" кітабында сипатталған стробоскопиялық жарықпен жасаған тәжірибелері суретші Брион Гиссин мен техник Иан Сомервиллдің "Дремамашина" құрылғысын жасауға түрткі болды, ол кейіннен "ақыл машиналарын" деп аталатын электрондық құрылғыларға айналды.

Роботтар

Грей Уолтердің ең танымал еңбегі – алғашқы электронды автономды роботтарды жасау болды. Ол ми жасушаларының шағын санының күрделі байланыстары өте күрделі мінез-құлықтарға әкелуі мүмкін екенін дәлелдегісі келді, яғни мидың жұмыс істеу сыры оның байланысқан құрылымында жатыр. Оның алғашқы роботтары, ол оларды Machina speculatrix деп атады және Эльмер мен Элси деп қойды, 1948 және 1949 жылдар аралығында жасалды. Олардың пішіні мен қозғалысының баяулығына байланысты оларды көбінесе тасбақалар деп сипаттады, сондай-ақ олар "бізге" ұйымдастыру және өмірдің құпияларын үйреткендіктен. Үш дөңгелекті тасбақа роботтары фототаксис қабілетіне ие болды, олардың арқасында батареясы азайғанда зарядтау станциясын таба алды. Бір тәжірибеде Уолтер тасбақаның "мұрынына" шам қойып, роботтың айнадағы өзін қадағалағанын бақылады. "Ол жыпылықтап, дірілдеді", - деп жазды ол. "Нарцисс сияқты ұяттан қызарды". Егер мұндай нәрсе жануарда байқалса, "ол өзіне-өзінің белгілі бір деңгейдегі сезіміне дәлел ретінде қабылдануы мүмкін" деді Уолтер. Бір тасбақаға (Machina docilis деген ғылыми атау берілді) өзгеріс енгізіліп, оның қарапайым бір жасушалы "миына" бірінші, содан кейін екі шартты рефлекс тізбегі қосылды, олардың көмегімен Иван Павловтың итттеріне ұқсас қарапайым мінез-құлықтарды үйретуге болады. Бұл тасбақа CORA деп аталды. Олардың бірі – соққы тамақ, ысқырық тамақ, ал ысқырықтан соққы дегенді білдірді. Ол тағы бір дыбыс биіктігіне реттелген тізбек қосса, онда ысқырық соққыны, ал ысқырық тамақты білдіреді, бұл жануар тамақ ұсынылғанда "қорқуға" себеп болар еді. Уолтер бұл мінез-құлықты екі қосымша тізбекті кесіп жойды, соның салдарынан тасбақа Machina speculatrix ретінде қайта жаңарды. Шартты рефлекс мінез-құлқы кейіннен CORA деп аталған стационарлық үстел моделіне енгізілді. Machina speculatrix-тің кейінгі нұсқалары 1951 жылы Ұлыбритания фестивалінде көрсетілді. Уолтер Алан Тьюринг және Джон фон Нейман сияқты замандастары саналық процестерді цифрлық есептеу тұрғысынан қарастырған кезде ми процестерін модельдеу үшін таза аналогты электрониканы пайдаланудың маңыздылығын атап өтті. Оның жұмысы Родни Брукс, Ханс Моравек және Марк Тильден сияқты робототехника зерттеушілерінің келешек ұрпақтарына үлкен әсер етті. Уолтердің тасбақаларының қазіргі заманғы нұсқаларын BEAM робототехникасы түрінде кездестіруге болады. 2000 жылы Ұлыбританияның Лондон қаласындағы Ғылым мұражайында түпнұсқа тасбақа қойылды. 1995 жылы Бристоль робототехника зертханасының докторлары Оуэн Холланд пен Иан Хорсфилд бұл роботты түпнұсқа бөлшектерін пайдалана отырып қайта жасады. Ұлыбритания фестивалінде көрсетілген түпнұсқа тасбақа Смитсонов институтының коллекциясында сақталады. Уолтердің хаттары, фотосуреттері және баспасөз материалдары Вругтондағы Ғылым мұражайының кітапханасы мен мұрағатында сақталатын Бурден мұрағатының бір бөлігін құрайды.

Жеке өмір

[[Файл: Уильям Грей Уолтер және Вивиан Дови, 1943 ж. 1943 жылғы суретте Вивиан Довиге қарағанда Уильям Грей Уолтер басым көрсетілген. Олардың 1960 жылы бөлінісіп, 1973 жылы ажырасуларына дейін Тимоти Уолтер (1949-1976) деген бір ұлы болды. Уолтер мен оның институты жұмыстарында еркектерге басымдық беретін көзқарас танытқандығы айтылады. Вивиан Дови маңызды ынтымақтас болса да, ол оған күтім жасаған әйел немесе көмекші ретінде бейнеленген. 1960 жылдан 1972 жылға дейін Уолтер Кейт Алдридждің бұрынғы әйелі Лорейн Жозефин Алдридж (қызметтес аты Донн)пен бірге тұрды. Вивиан Дови Кейт Алдриджбен бірге тұрып, кейін ажырасқаннан кейін оның тегін алды.