Кіріспе

Американдық анестезиолог Стюарт Хамерофф (16 шілде 1947 жылы туған) – американдық анестезиолог және Аризона университетінің профессоры. Ол сананы зерттеуімен және сананың нейрондық микротүтікшелердегі кванттық күйлерде пайда болады деген даулы тұжырымымен белгілі. Ол "Сана ғылымы" конференциясының бас ұйымдастырушысы.

Мансап

Хамерофф Питтсбург университетінен бакалавр (BS) дәрежесін және Ханеман университетінің ауруханасынан медицина докторы (MD) дәрежесін алды, ол Дрексел университетінің медицина колледжінің құрамына кіргенге дейін онда оқыды. 1973 жылы Тусон медициналық орталығында интернатурадан өтті. 1975 жылдан бастап оның барлық еңбек жолы Аризона университетінде өтті, ол 1999 жылы анестезиология және психология кафедрасының профессоры және Сананы зерттеу орталығының директоры болды, ал 2003 жылы анестезиология және психология кафедрасының құрметті профессоры атанды.

Теория

Хамероффтың карьерасының басында, ол Ганнеманнда жұмыс істеген кезде, қатерлі ісіктерге қатысты зерттеулер жасуша бөлінісіндегі микротүтіктердің роліне деген қызығушылығын оятып, олардың есептеудің белгілі бір түрімен басқарылатыны туралы болжам жасады. Сондай-ақ, сана мәселесін шешудің бір бөлігі ми жасушаларындағы микротүтіктердің молекулалық және супрамолекулалық деңгейдегі жұмысын түсінуде болуы мүмкін екенін ұсынды. Хамероффтың алғашқы кітабы «Соңғы есептеу» (1987) микротүтіктердің сананы түсіндіруге жеткілікті есептеулерді жүзеге асыруға мүмкіндігін көрсетеді. Кітаптың негізгі мазмұны биологиялық тіндердегі, әсіресе микротүтіктер мен цитоскелеттің басқа бөліктеріндегі ақпаратты өңдеу мүмкіндіктеріне арналған. Хамерофф бұл субнейрондық цитоскелеттік компоненттердің нейрондардың өзінен гөрі өңдеудің негізгі бірліктері болуы мүмкін екенін айтты. Кітапта ақпаратты өңдеу басты орында тұрды, ал сана екінші деңгейде қарастырылды. Хамероффтан бөлек, ағылшын математикалық физигі Роджер Пенроуз 1989 жылы сана туралы алғашқы кітабын – «Императордың жаңа санасы» жариялады. Гёдельдің толық еместік теоремаларына сүйене отырып, ол мидың компьютердің немесе алгоритмдер жүйесінің орындай алмайтын функцияларды орындай алатынын дәлелдеді. Осыдан сананың өзі фундаментальды түрде алгоритмдік емес болуы мүмкін және демек, классикалық Тьюринг машинасы сияқты компьютер ретінде модельдеуге келмейді деген қорытынды шығады. Бұл неврологтар мен жасанды интеллект зерттеушілері арасында кең таралған сананы механикалық тұрғыдан түсіндіруге болатын идеяға қайшы келеді. Пенроуз кванттық теорияның принциптерін сананың пайда болуының баламалы механизмі ретінде қарастырды. Ол осы алгоритмдік емес процеске кванттық толқынның жаңа түрінің азайтылуы қажет екенін, кейіннен объективті азайту (ОР) деп аталды, және оның миды негізгі кеңістік-уақыт геометриясына байланыстыруға болатынын айтты. Пенроуздың кітабы Хамероффты анестезия механизмі туралы өзінің теориясымен және оның нейрондық микротүтіктерге әсер ету арқылы санаға қалай бағытталатыны туралы Пенроузбен байланысуға шабыс тартты. Екеуі 1992 жылы кездесіп, Хамерофф микротүтіктердің мидағы кванттық механизмнің ықтимал кандидаты екенін ұсынды. Пенроуз микротүтіктердің тор құрылымының математикалық ерекшеліктеріне қызығушылық танытты, және келесі екі жылда екеуі сананың оркестрленген объективті азайту (Orch OR) моделін жасау үшін бірлесіп жұмыс істеді. Осы ынтымақтастықтан кейін Пенроуз өзінің екінші кітабын – «Аңның көлеңкелері» (1994) жариялады. 1994 жылдан бері Хамерофф өзінің веб-сайты мен лекциялары арқылы Orch OR сана моделін насихаттаумен белсенді айналысып келеді.

Сын

Хамероф пен Пенроуздың моделі көптеген салалар тарапынан күдікпен қабылданды. 2000 жылы физик Макс Тегмарк микротүтіктердегі кванттық күйлердің бар болғаны 10−13 секундқа дейін сақталады екенін есептеп көрсетті, бұл жүйке процестері үшін тым қысқа уақыт. Хамерофф және физиктер Скотт Хаган мен Джек Тушински Тегмаркқа жауап ретінде микротүтіктерді ми ортасынан қорғауға болатынын, ал Тегмарк толқындық функцияны азайту үшін өзінің өлшемшарттарын қолданғанын, Пенроуздың ОР-ын қолданбағанын, ал бұл теорияның негізгі қағидасы екенін атап көрсетті. Кристоф Кох пен Клаус Хепп кванттық когеренттіліктің нейрофизиологияда маңызды рөл атқармайтынымен немесе қажеттілігі болмайтынымен келісті. Кох пен Хепп мына қорытындыға келді: «Электрлік немесе химиялық синапстармен байланысқан нейрондардағы баяу ыдырауға ұшырайтын және басқарылатын кванттық биттердің эмпирикалық дәлелдемесі немесе мидың жүзеге асыратын есептеулері үшін тиімді кванттық алгоритмнің табылуы осы болжамдарды «қиялынан тыс» деуден «өте күмәнді» деуге көмектесер еді».

Аң-сезім туралы ғылымға

Хамерофф 1994 жылы алғашқы Тусон қаласындағы сана ғылымына арналған кездесуді ұйымдастырушы болды, онда сананы зерттеуге қызығушылық танытқан шамамен 300 адам жиналды (мысалы, Дэвид Чалмерс, Кристоф Кох, Бернард Барс, Роджер Пенроуз, Бенджамин Либет). Хамерофф осы ықпалды жыл сайынғы конференцияның (қазіргі "Сана ғылымы") бірлескен ұйымдастырушысы болып қала береді. Алғашқы конференция сананы зерттеу саласындағы маңызды оқиға ретінде кеңінен танылды, және түрлі салалардағы зерттеушілерді біріктіру арқасында пайдалы синергиялар пайда болды, мысалы, тікелей емес, сананы ғылыми тұрғыдан зерттеу қауымдастығының құрылуына, ал тікелей Аризона университетіндегі Сана зерттеу орталығының құрылуына себеп болды, оның директоры қазір Хамерофф. Сана зерттеу орталығы сананы зерттеу жөніндегі кездесулерді әр екі жылда бір рет өткізеді, сондай-ақ сана теориясы бойынша семинарларды ұйымдастырады. Chronicle of Higher Education газеті конференцияны "Стюарт шоу" деп сипаттап, оның "көзге көрінбейтін" атмосферасы саланың сенімділігіне нұқсан келтіреді деді. 2006 жылы Хамерофф алғашқы Beyond Belief конференциясына қатысты, онда оның теорияларын Лоренс Краусс және басқалар сынға алды.

Фильм

Хамерофф "What tнe ♯$*! Do ωΣ (k)πow!?" (2004) деректі фильмінде өзін-өзі сомдады. Ол Mindville атты тәуелсіз көркем фильмнің продюсері, сценарийшісі және ғылыми кеңесшісі болып жұмыс істейді. Mindville – тірі түсірілім, анимация және арнайы эффектілерді үйлестіретін, адам санасының құпияларына саяхатты бейнелейтін толықметражды фильм. Хамерофф "Құрт тесігі арқылы" телесериалының 2-ші маусымының 1-ші эпизодында сұхбатқа алынған.