Филиппин және тропикалық дауылдар

Кіріспе

Филиппин еліндегі тропикалық циклон Филиппин тайфунға жиі ұшырайтын ел, жыл сайын оның жауапкершілік аймағына шамамен 20 тайфун кіреді. Жергілікті жерде әдетте "багьо" деп аталады, тайфундар көбінесе Филиппин теңізінде, ал сирек жағдайларда Оңтүстік Қытай теңізінде пайда болады. Маусым мен қыркүйек айлары ең белсенді кезең болып табылады, ал тамыз айында тайфун активтігі ең жоғары деңгейге жетеді. Жыл сайын кем дегенде он тайфунның елге соққысы күтіледі, оның бесеуінің құрылыс-құлатқыш және күшті болуы күтілуде. 2013 жылы Time журналы елді "тропикалық дауылдарға ең көп ұшыраған ел" деп жариялады. Тайфундар әдетте елде шығыстан батысқа қарай қозғалады, Кориолис эффектісінің әсерінен солтүстікке немесе батысқа бұрылады. Осының салдарынан, Тынық мұхитына қарап жатқан елдің аймақтарында, әсіресе Шығыс Висая, Бикол аймағы және Солтүстік Лусон аймақтарында құрлыққа шығу оқиғалары жиі тіркеледі.

Tropical cyclones in the country Philippines

The Philippines is a typhoon prone country, with approximately 20 typhoons entering its area of responsibility each year. Locally known generally as bagyo, typhoons regularly form in the Philippine Sea and less regularly, in the South China Sea, with the months of June to September being the most active, August being the month with the most activity. Each year, at least ten typhoons are expected to hit the island nation, with five expected to be destructive and powerful. In 2013, Time declared the country as the "most exposed country in the world to tropical storms". Typhoons typically make an east to west route in the country, heading north or west due to the Coriolis effect. As a result, landfalls occur in the regions of the country that face the Pacific Ocean, especially Eastern Visayas, Bicol Region, and northern Luzon,

Typhoon Yolanda, internationally known as Haiyan, is the deadliest typhoon to have affected the country in recorded history, killing more than 6,300 people as it crossed the Visayas region in November 2013. The strongest typhoon to make landfall in the country, as well as the strongest tropical cyclone landfall worldwide was Typhoon Rolly, internationally known as Goni, which struck Catanduanes in November 2020 with 1 minute sustained winds of The wettest known tropical cyclone to impact the archipelago was the July 14–18, 1911 cyclone which dropped over of rainfall within a 3 day, 15 hour period in the northern city of Baguio. Tropical cyclones usually account for at least 30 percent of the annual rainfall in the northern Philippines while being responsible for less than 10 percent of the annual rainfall in the southern islands. According to the Philippine Atmospheric, Geophysical, and Astronomical Services Administration (PAGASA) in 2016, the number of destructive typhoons the country experienced annually have increased, but notes that it is too early to call it a trend. The National Disaster Risk Reduction and Management Council (NDRRMC) is the country's top agency for preparation and response to calamities and natural disasters, including typhoons. Additionally, each province and local government units has their own Disaster Risk Reduction and Management Office (DRRMO). Each provincial and local government is required to set aside 5% of its annual budget for disaster risk reduction, preparations, and response.

Халықаралық жағынан Хайян тайфуны ретінде танылған Йоланда тайфуны – ел тарихындағы ең көп адам өмірін қиған тайфун. 2013 жылдың қараша айында Висая аймағынан өтіп бара жатып ол 6300-ден астам адамның қазасына себеп болды. Елге соққан ең күшті тайфун, сондай-ақ әлемдегі ең күшті тропикалық циклон – 2020 жылдың қараша айында Катандуанес аймағына 1 минуттық тұрақты желмен соққан Роли тайфуны (Goni). Архипелагқа әсер еткен ең ылғалды тропикалық циклон – 1911 жылдың 14-18 шілдесінде болған тайфун, ол Солтүстік Багио қаласында 3 күн 15 сағат ішінде мол жаңбыр жаудырды. Тропикалық циклон Филиппиннің солтүстігіндегі жылдық жауын-шашынның кем дегенде 30 пайызын құрайды, ал оңтүстік аралдарда бұл көрсеткіш 10 пайыздан кем. Филиппиннің атмосфералық, геофизикалық және астрономиялық қызметтер басқармасының (PAGASA) 2016 жылғы мәліметтеріне сәйкес, елде жыл сайынғы құрылыс-құлатқыш тайфундардың саны артқан, бірақ оны тенденция деп атау әлі ерте. Ұлттық апаттар қаупін азайту және басқару кеңесі (NDRRMC) – елдегі апаттар мен табиғи құбылыстарға, оның ішінде тайфундарға дайындық және жауап беру жөніндегі жетекші мекеме. Сонымен қатар, әрбір провинция мен жергілікті билік органдарының өздерінің Апаттар қаупін азайту және басқару басқармасы (DRRMO) бар. Әрбір провинциялық және жергілікті үкімет жылдық бюджетінің 5 пайызын апаттар қаупін азайтуға, дайындық шараларын жүзеге асыруға және оларға жауап беруге бөліп қоюға міндетті.

Дауыл атауларының ережелері

Гонолулудағы Тайфун ескерту орталығы 1945 жылы Батыс Тынық мұхиты аймағындағы дауылдарды бақылау және атауды бастады, бастапқыда ағылшын әліпбилік тәртібімен әйел есімдерін қолданды. Бұл тізім 1979 жылы қайта қаралып, әйел есімдерімен кезектесетін еркек есімдері енгізілді. Филиппин ауа райы бюросы 1963 жылы өз жауапкершілік аймағындағы дауылдарға атау беруді бастады, бұл үшін бұрынғы жергілікті әліпбилік тәртіппен аяқталатын филиппиндік әйелдердің есімдерін пайдаланды. Бюро 1972 жылы таратылғанға дейін тайфундарды бақылауын жалғастырды, содан кейін оның функциялары жаңа құрылған PAGASA-ға берілді. Осының салдарынан Батыс Тынық мұхитындағы циклон екі атауға ие болуы мүмкін: халықаралық атау және Филиппинде қолданылатын жергілікті атау. Бұл екі атау схемасы 2024 жылға дейін сақталады. 2000 жылы Батыс Тынық мұхитындағы циклонды бақылау функциялары JTWC-ден Жапония метеорологиялық агенттігіне, Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның RSMC-ге берілді. Тайфундарға атау берудің халықаралық схемасы Филиппин қоса алғанда, аймақтағы 14 ел ұсынған атаулардың тізімімен алмастырылды. Жаңа схема көбінесе жергілікті ерекшеліктерді көрсететін терминдерді қолданады, мысалы, жануарлар, өсімдіктер, тағамдар және жергілікті тілдегі сөздер. Атаулардың кезекпен берілуі елдердің әліпбилік тәртібіне негізделген. Алайда, Филиппин өзінің жергілікті болжамдары үшін жеке атау жүйесін сақтайды. 2001 жылы PAGASA өзінің атау жүйесін жаңартып, есімдердің әртүрлі жиынтығымен ұзақ жылдық тізімдерді енгізді. Қазіргі уақытта JMA және PAGASA Филиппин жауапкершілік аймағына кіретін немесе онда пайда болатын тайфундарға атау береді. Халықаралық қолдану үшін JMA атаулар жүйесі жоғарыда сипатталған 140 атаудан тұрады. Тізім жылмен шектелімейді; тайфун маусымында қолданылатын бірінші атау – алдыңғы маусымдағы соңғы циклонның аты. Филиппин үшін PAGASA атаулар жүйесінде әрқайсысында жиырма бес атаудан тұратын төрт тізім бар, атаулар әліпбилік тәртіппен орналасқан. Әр тайфун маусымы тағайындалған тізімдегі бірінші атаумен басталады және атаулар тізімі әр төрт жыл сайын қайта пайдаланылады. Негізгі тізім бір жыл ішінде толық пайдаланылған жағдайда он атаудан тұратын қосымша тізім қолданылады. Батыс Тынық мұхитының барлық циклонды екі метеорологиялық агенттік те атамайды, себебі JMA тропикалық депрессияларды атамайды, ал PAGASA Филиппин жауапкершілігінен тыс аймақтардағы циклонды атамайды. Екі метеорологиялық агенттіктің де атаулары, егер сол атауды алып жүрген тайфун ауыр немесе қымбат зиян келтірсе және адам өміріне қатер келтірсе, зейнеткерлікке шығарылады. Зейнетақы туралы шешім агенттіктердің комитеттері қабылдайды, бірақ PAGASA жағдайында, егер циклон Филиппинде кем дегенде 300 адамның өліміне немесе 1 миллиард песоға зиян келтірсе, атаулар әдетте зейнеткерлікке шығарылады. Зейнеткерлікке шығарылған атаулар келесі айналымда басқа атаумен ауыстырылады, JMA үшін – зейнеткерлікке шығарылған атауды ұсынған ел, ал PAGASA үшін – зейнеткерлікке шығарылған атаумен бірдей бірінші әріпке ие атаумен ауыстырылады.

The Joint Typhoon Warning Center in Honolulu started monitoring and naming storms in the Western Pacific region in 1945, originally using female names in English alphabetical order. That list was revised in 1979 by introducing male names to be used in alternation with the female names. The Philippine Weather Bureau started naming storms within their area of responsibility in 1963, using female Filipino names ending in the former native alphabetical order. The Bureau continued to monitor typhoons until the agency's abolition in 1972, after which its duties were transferred to the newly established PAGASA. This often resulted in a Western Pacific cyclone carrying two names: an international name and a local name used within the Philippines. This two name scheme is still followed as of 2024. In 2000, cyclone monitoring duties in the Western Pacific were transferred from the JTWC to the Japan Meteorological Agency, the RSMC of the World Meteorological Organization. The international naming scheme of the typhoons was replaced with a sequential list of names contributed by 14 nations in the region, including the Philippines. The new scheme largely uses terms for local features of the contributing nation, such as animals, plants, foods and adjectives in the native language. The rotation of names is based on the alphabetical order of the contributing nations. The Philippines, however, would maintain its own naming scheme for its local forecasts. In 2001, PAGASA revised its naming scheme to contain longer annual lists with a more mixed set of names. Currently, the JMA and PAGASA each assign names to typhoons that form within or enter the Philippine Area of Responsibility. The JMA naming scheme for international use contains 140 names described above. The list is not restricted by year; the first name to be used in a typhoon season is the name after the last named cyclone of the preceding season. The PAGASA naming scheme for Philippine use contains four lists, each containing twenty five names arranged in alphabetical order. Every typhoon season begins with the first name in the assigned list, and the rolls of names are each reused every four years. An auxiliary list of ten names is used when the main list in a year had been exhausted. Not all Western Pacific cyclones are given names by both weather agencies, as JMA does not name tropical depressions, and PAGASA does not name cyclones outside the Philippine Area of Responsibility. In the case of both weather agencies, names are retired after a typhoon that carried it caused severe or costly damage and loss of life. Retirement is decided by the agencies' committees, although in PAGASA's case, names are routinely retired when the cyclone caused at least 300 deaths or ₱1 billion in damage in the Philippines. Retired names are replaced with another name for the next rotation, for JMA by the nation that submitted the retired name, and for PAGASA with a name sharing the same first letter as the retired name.

Қызметтің өзгермелілігі

Жылдық уақыт бойынша белсенділік мамыр айында ең төменгі шегіне жетеді, содан кейін маусым айына дейін тұрақты түрде артады және шілдеден қыркүйекке дейін күрт өседі, ал тамыз айы Филиппинде тропикалық дауылдардың ең белсенді айы болып табылады. Қазан айында белсенділік күрт төмендейді. 1945 жылдан бері арал архипелагында тропикалық дауылдардың ең көп тіркелген маусымы 1993 жыл болды, онда он тоғыз тропикалық дауыл ел аумағынан өтті (PAGASA жүйесімен 36 дауыл аталған болатын). 1958 жылы Филиппин арқылы тек бір тропикалық дауыл өтті. Филиппинде тропикалық дауылдардан ең көп зардап шегетін аймақтар – солтүстік Лусон және шығыс Висая. Спутниктен алынған жауын-шашынның он жылдық орташа көрсеткіші Филиппиннің солтүстігіндегі жылдық жауын-шашынның кем дегенде 30 пайызы тропикалық дауылдармен байланысты екенін көрсетті, ал оңтүстік аралдарда жылдық жауын-шашынның 10 пайызынан аз бөлігі тропикалық дауылдардан түседі.

Ескертулер

PAGASA тайфун туралы ескертулерді халыққа таратады. Соңғы уақытқа дейін, олар қолданған ескерту шкаласы төрт деңгейлі болды, ал #4 сигналы – жергілікті жерге берілген ең жоғары ескерту еді. Алайда, 2010 жылдары, «Йоланда» (Хайян) тайфунынан кейін, күшті тайфундар үшін бесінші ескерту сигналы енгізілді. 2022 жылы PAGASA «супер тайфун» және оның ескерту сигналдарының анықтамасын жаңартты. 1881 жылы тайфун Солтүстік Лузонға да әсер еткен, бірақ одан шамамен 20 000 адам қаза тапты, бұл оны тарихқа енген ең қасіретті филиппин тайфуны етті.

1963 - 1999 жылдар

1963 жылы PAGASA өз жауапкершілік аймағына кіретін тропикалық циклондарға «ng» әрпімен аяқталатын әйел есімдерін қоюды бастады. 1963-1999 жылдар аралығында Филиппинде бірнеше тайфун болды, олар әсер етті немесе құрлыққа шықты. Бұған қоса, осы кезеңде Филиппиндегі ең белсенді тайфун маусымы тіркелді – 1993 жылы PAGASA 31 тайфунға ат қойды. Осы кезеңде елде бірнеше есімдері таныс және құрбандылар саны көп тайфундар өтті. 1970 жылғы Патси (Йолинг) тайфуны Метро Манилаға соққан ең қасіретті тайфундардың бірі болды. 1987 жылғы Нина (Сисанг) тайфуны Бикол аймағына соққан ең күшті тайфундардың біріне айналды. 1991 жылғы маусымда Юнья (Дидинг) тайфуны Пинатубо тауының үлкен жарылысы кезінде Лузонды шарлады. Осы жылдың соңында Телма (Уринг) тропикалық дауыл 5 мыңнан астам адамның өмірін қиып, елдегі ең қасіретті дауылдардың бірі болды.

2000 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Осы кезеңнің басында Солтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы тропикалық дауылдардың атауларында маңызды өзгерістер болды. Аймақтық мамандандырылған метеорологиялық орталық (RSMC) болып табылатын Жапонияның метеорологиялық агенттігі (JMA) 2000 жылға дейін тропикалық дауылдарға ат қоюды өз мойнына алды. 2012 жылдың желтоқсанында Минданао аймағына соққан «Бофа» (Пабло) тайфуны – бұл аймақта тіркелген ең күшті тайфун болды.