Кіріспе

1979 жылы Тынық мұхитында болған тайфун. "Тип" тайфуны, Филиппинде "Уорлинг" супер тайфуны ретінде белгілі, ең үлкен және ең қарқынды тропикалық циклон болып тіркелді. 1979 жылғы Тынық мұхиты тайфун маусымының қырық үшінші тропикалық депрессиясы, он тоғызыншы тропикалық дауыл, он екінші тайфун және үшінші супер тайфун болған "Тип" 4 қазанда Микронезиядағы Понпей аралының жанындағы муссондық аймақта пайда болды. Бастапқыда солтүстік-батысқа қарай жылжыған "Роджер" тропикалық дауыл "Типтің" дамуы мен қозғалысына кедергі келтірді, бірақ "Роджер" одан ары солтүстікке жылжығаннан кейін "Тип" күшеюге мүмкіндік алды. Гуам аймағынан өткеннен кейін "Тип" тез күшейіп, 12 қазанда максималды тұрақты жел жылдамдығына және әлемдегі ең төмен теңіз деңгейі қысымына жетті. Өз қарқындылығының шағында "Тип" рекордтық үлкен тропикалық циклон болды. "Тип" батысқа қарай солтүстік-батыс бағытта жалғасқанда күші баяу әлсіреді, кейін тропопаузалық ойысқа жауап ретінде солтүстік-шығысқа бұрылды. 19 қазанда тайфун Жапонияның оңтүстігіне соқты және көп ұзамай экстратропикалық циклонға айналды. "Типтің" экстратропикалық қалдықтары шығысқа қарай солтүстік-шығысқа қарай қозғала берді және 24 қазанда Алеут аралдарының жанында тарап кетті. АҚШ Әуе күштерінің ұшақтары тайфунға 60 рет ауа райын зерттеу миссияларын жүргізіп, "Типті" ең көп бақыланған тропикалық циклонның біріне айналдырды. "Типтен" жауған жаңбыр Жапонияның Шидзуока префектурасындағы Фудзи лагерінде өртке себеп болды, салдарынан 13 теңізші қаза тауып, 68-і жарақат алды. Елдің басқа аймақтарында тайфун кең аумақты су тасқынына және 42 адамның қаза болуына әкелді, ал жағалаудағы кеме апаттарынан 44 адам қаза болды немесе жоғалып кетті.

Метеорологиялық тарих

1979 жылдың қыркүйек айының соңында Филиппиннен Маршалл аралдарына дейінгі аралықта муссондық жолақта үш айналым пайда болды. Батыстағы бұзылыс 1 қазанда Лузонның батысында тропикалық депрессияға айналды, кейін 7 қазанда «Сара» тайфунына айналды. 3 қазанда Гуамның оңтүстік-батысындағы дауыл «Роджер» тропикалық дауылға айналды, ал сол күні үшінші тропикалық бұзылыс пайда болды, ол кейін «Тип» тайфунына айналды. «Роджердің» жел айналымына экватордан күшті ағын тартылды, бұл бастапқыда «Типке» дейінгі бұзылыстың күшті дамуына кедерес келтірді. Қолайсыз ауа жағдайына қарамастан, тропикалық бұзылыс батысқа қарай жылжу кезінде бірте-бірте ұйымдасты. «Роджер» тропикалық даулының кең ауқымды айналым үлгісіне байланысты «Типтің» алғысы ерсілі-қарсылы қозғалды және Чууктің оңтүстік-шығысына қарай циклоникалық айналымды баяу орындады. 4 қазанның соңында жүйеге барлау ұшағының ұшуы төменгі деңгейдегі жабық айналымның бар екенін растады, ал 5 қазанның таңында Бірлескен тайфун ескерту орталығы (JTWC) «Тропикалық депрессия Жиырма үш W» туралы алғашқы ескертуін шығарды. Ең жоғары күшіне жеткен кезде оның көзі кең болды. Күшінің шыңынан кейін «Тип» әлсіреп, бірнеше күн бойы сол күшінде қалды, батысқа қарай солтүстік-батысқа қарай жылжуын жалғастырды. 17 қазанда «Тип» тұрақты түрде әлсіреп, көлемі азайды, келесі күні орта деңгейдегі жолақтың әсерінен солтүстік-шығысқа қарай қайта бағытталды. Окинаваның шығысынан өткеннен кейін, 19 қазанда желдің күші шамамен болды. Тайфун ел арқылы солтүстік-шығысқа қарай жылдам қозғалды және жағалауға тигеннен кейін бірнеше сағаттан соң Хонсюдің солтүстігінде экстратропикалық циклонға айналды. «Типтің» үлкен айналымының сыртқы жаңбыр жолақтары Филиппиннің Лусон және Висая аралдарының таулы аймақтарында орташа жауын-шашын тудырды. Тайфуннан қатты жаңбыр АҚШ Әскери-теңіз корпусының Йокосука маңындағы Фудзи базасындағы су тасқынынан сақтану үшін салынған қабырғаны бұзды. Содан кейін болған өрттен 13 теңізші қаза тауып, 68 адам жараланды, сонымен қатар он бес барақ және бірнеше басқа да құрылыстар қирады. Казармалар қайта салынды, елдегі көлік жүйесі бұзылды, 200 пойыз және 160 ішкі рейс тоқтатылды. Жалпы, Жапониядағы «Тип» тайфунынан келген зиян миллиард долларға (482,34 миллион АҚШ доллары) бағаланды. «Тип» соңғы 13 жылдағы Жапонияны шалған ең күшті дауыл деп сипатталды.

Жазбалар мен метеорологиялық статистика

Тип тайфуны – тіркелген ең үлкен тропикалық циклон, оның диаметрі 1951 жылдың тамызында Мардж тайфуны орнатқан 700 миль (1127 км) диаметрдегі бұрынғы рекордтан шамамен екі есеге жуық болды. Ең үлкен өлшемде Тип диаметрі бойынша континенттік АҚШ-тың жартысына жуық көлемді құрады. Тип тайфунының көзіндегі температура ең жоғары қарқындылық шағында ерекше жоғары болды. 1987 жылдың тамызында Тынық мұхитының батысындағы реттеліп жүргізілетін барлау ұшақтарының рейстері тоқтатылғаннан кейін, қазіргі зерттеушілер Типтің әлі де ең күшті тайфун болып табылатынына күмән келтірді. Мұқият зерттеуден кейін үш зерттеуші 1995 жылғы Анжела және 1992 жылғы Гей тайфундары Типке қарағанда жоғары Дворак сандарын көрсеткенін анықтады және олардың бірі немесе екеуі де күштірек болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Соңғы дауылдардың кейбіреулері Типке қарағанда күштірек болуы мүмкін; мысалы, 2013 жылғы Хайян тайфунына қатысты спутниктік бағалаулар оның орталық қысымы төмендеуі мүмкін екенін көрсетті. Тікелей байқаулардың және осы тайфундарға қатысты «дауыл аулаушылардың» жетіспеуіне байланысты, нақты деректер жоқ. Тайфунның күштілігіне және келтірген зиянға қарамастан, Тип атауы қолданудан алынбады және 1983, 1986 және 1989 жылдары қайта қолданылды.