Кіріспе

Ата-бала ережесі – Австралия футболында, әсіресе Австралия Футбол Лигасында, клубқа үлкен үлес қосқан ойыншылардың ұлдарына клубтарға басымдықпен ойыншыларды таңдау мүмкіндігін беретін ереже. Бұл ереже алғаш рет 1949 жылы құрылған, және оннан астам түзетулер енгізілді, соңғысы 2015 жылы дауыс беру процесін жақсарту болды.

Тарих

Әке-бала ережесі 1949 жылғы маусымда енгізілді, бұл ереже ойыншыға әкесі ойнаған клубқа қабылдануға мүмкіндік берді, тіпті ол тұрғылықты жағынан басқа клубқа қарасты болса да. Әке-бала ережесі бойынша ресми түрде тазартылған алғашқы ойыншы Харви Данн-младший болды, ол 1951 жылы әкесінің бұрынғы клубы – «Карлтонға» қабылданды, «Солтүстік Мельбурнға» қарастырылудың орнына. Бұл ереже бастапқыда «Мельбурн» футбол клубының табысты лоббилеуінің нәтижесінде пайда болды деп есептеледі, олар жас Рон Барассидің Екінші дүниежүзілік соғысында Тобрукта қаза тапқан әкесі Рон Барассидің жолын жалғауын қалады. Барасси 1953 жылы бұл ереже бойынша «Мельбурнға» ресми түрде жіберілді. 2001 жылы ереже өзгертілді, енді жылына бір ғана ойыншыны таңдауға рұқсат етілді, бұл клубқа үшінші раундта таңдау құнына түсті. Айта кетерлігі, осы ереже «Гелонгке» 2001 жылы Гэри Аблетт-Жүніорды (сол кезде орташа деңгейдегі жобалау мүмкіндігі ретінде бағаланған, бірақ кейін екі «Браунлоу» медалін жеңіп алған) тек үшінші раундтағы (жалпы 40-шы) таңдауымен жобалауға мүмкіндік берді. 2003 жылы ереже тағы өзгертілді, бір жылда бірнеше ойыншыны жобалауға рұқсат берілді, алғашқы ойыншы үшін үшінші раунд, екінші ойыншы үшін екінші раунд таңдаулары қолданылды. «Коллингвуд» 2003 жылы Брейден мен Хит Шоуларды екінші және үшінші раундтардағы таңдаулары арқылы жобалады.

Сауда жүйесі

2007 жылы «әке-бала» ережесі бойынша бірінші турдағы үміткерлердің әділсіз төмен бағамен таңдалуы мүмкін деген алаңдаушылықтардан кейін, «әке-бала» арқылы келген ойыншыларды әкесінің клубы артықшылықпен таңдауға мүмкіндік беретін, бірақ әділ құнмен сауда-саттық жүйесі енгізілді. 2007 жылғы түзетуге сәйкес, кез келген клуб өзінің таңдау құқығының бірін пайдаланып, басқа клубтың ұлына сауда жасауға құқылы, ал әкесінің клубы келесі таңдау құқығынан бас тартып, сол ұлды қабылдауға мүмкіндік алады. Сауда-саттық процесі драфтқа дейін жүзеге асырылды, бірақ сауда кезінде қабылданған шешімдер драфт кезінде міндетті болды. Мысалы, 2008 жылы «Батыс Булдогс» клубы «Сент-Килда» клубынан жоғарырақ бірінші турдағы таңдау құқығын ұсынғаннан кейін Айс Кордиді қамтамасыз ету үшін бірінші турдағы таңдауын қолданды. 2015 жылы сауда-саттық жүйесі одан әрі жетілдірілді. Қазіргі жүйе бойынша: Әрбір таңдау құқығына мән беріледі (№1 – 3000 ұпайдан бастап экспоненциалды түрде төмендейді, ал №74 құны жоқ), бұл мән ойыншылардың жалақысы туралы тарихи деректерге сүйене отырып есептеледі. Драфт кезінде кез келген клуб «әке-бала» арқылы келген ойыншыны кез келген таңдау құқығымен алуға болады. Әкесінің клубы, егер ол ұлды таңдағысы келсе, ұсыныс жасаған клубтың таңдау құқығының құнына дейін, берілген таңдау құқықтарының жалпы ұпайлық құны жеткенше, келесі бір немесе бірнеше таңдау құқығын пайдалануы керек – бұл 20% жеңілдік немесе 197 ұпай (№56 таңдау құқығына тең), олардың арасынан үлкені таңдалады. Ұсыныс құнына жеткеннен кейін қалған ұпайлар, жартылай жұмсалған таңдау құқығының қалған ұпайларына сәйкес, тізімде төмен жылжытылады. Бастапқы ұсынысты жасаған клуб драфтта келесі таңдау құқығын алады. 2015 жылдан бері «Жаңа Оңтүстік Уэльс» және «Квинсленд» клубтары өз штаттарының академиялық ойыншыларына басымдықпен қол жеткізу үшін осы сауда-саттық процесін пайдаланып келеді.

Ойыншының жарамдылығы

2011 жылдың наурызынан бастап, ойыншының қатысу құқығы команданың қай штаттан екеніне қарай әртүрлі болады.

Барлық клубтар

Ойыншы, егер оның әкесі клубтар үшін 100 немесе одан көп ресми ойын өткерсе, қатысуға құқылы. Брисбен Лайонс және Сидней Суанс сияқты, Виктория футбол лигасы командаларымен тарихи байланысы бар екі облысаралық клубтар үшін, олардың Викториядағы бұрынғы командаларында 100 рет ойнаған ойыншылардың ұлдары да қатыса алады: Брисбен Лайонс үшін – Фицрой Лайонс; ал Сидней Суанс үшін – Оңтүстік Мельбурн футбол клубы.

Батыс Австралия мен Оңтүстік Австралия командалары

Стандартты жарамдылық шарттарына қоса, Оңтүстік Австралия және Батыс Австралия клубтарында егер бұл ойындар клуб AFL-ге қосылмас бұрын ойналған болса, SANFL немесе WAFL командаларындағы белгілі бір ойын санына байланысты жарамдылықты анықтайтын өзгертілген ереже бар. Бұл ережелерді Викториялық емес AFL клубтарының шенеуніктері жиі "әке-бала" ережесі деп сынға алады, олардың пікірінше бұл оларға қарсы бұрмаланған. Мысалы, Аделаида клубы Брайс Гиббстің мүмкіндігінен айырылды, тіпті оның әкесі Росс Гиббс 1984 жылдан 1994 жылға дейін SANFL клубы Гленелг сапында 253 ойын өткізгеніне қарамастан, Аделаида 1991 жылы AFL-де ойын бастамас бұрын Росс қажетті 200 ойынның 191-ін ғана ойнады. Брайс Гиббс кейіннен 2006 жылғы AFL драфтында Карлтон клубымен бірінші таңдау құқығын иеленді. Аделаида 2016 жылға дейін "әке-бала" ережесі бойынша ешбір ойыншыны таңдамады; сондай-ақ, 2023 жылға дейін Кроустың "әке-бала" таңдауы (Макс Михаланней, 2022 жылы таңдалған) AFL ойынында өнер көрсетті.

Бұрынғы қомақтылық ережелері

Бұрынғы ережелерге сәйкес, клубта кем дегенде бес жыл қызмет еткен президент, вице-президент, бас менеджер немесе аға жаттықтырушы сияқты жоғары лауазымды қызметкердің ұлдары, сол клубта «әке-бала» ережесі бойынша дарапталғанға құқылы болды; сондай-ақ, бұрын Квинсленд Австралия футбол лигасы мен Сидней футбол лигасының талаптарына сай келген әкелері бар ойыншыларды дараптай алуға мүмкіндік болды. 2012 жылдан бастап бұл ережелер күшін жойды. Басқаша айтқанда, ойыншы «әке-бала» ережесі бойынша таңдалудан бас тарта алады және басқа кез келген клубқа дарапталануға құқылы. Мысалы, Марк Мерфи әкесі Джон Мерфидің Фицрой футбол клубында 214 матч өткеніне қарамастан, «Брисбен Лайонс» клубымен келісімге келмеді. Оның орнына Мерфи 2005 жылғы Ұлттық дарапталда «Карлтон» клубынан бірінші болып таңдалды.

АФЛ әйелдер

2017 жылғы маусымнан бастап AFL әйелдер лигасы құрылғаннан кейін, AFL эквивалентті әке-қызын қабылдау ережесін енгізді, бұл клубтарға бұрынғы негізгі ойыншылардың қыздарын басымдықпен қабылдау мүмкіндігін берді. Осы ереже бойынша, әкесінің қызын қабылдауға оның клубы үшін тек бір ресми ойын ойнағандығы жеткілікті. Алғашқы әке-қызын таңдау 2018 жылы болды, ол кезде Карлтон Эндрю МакКейдің қызы Эбби МакКейді таңдады. Ана-ұлы және ана-қызы ережелері талқыланды, бірақ қазірге дейін жасалмаған.