Кіріспе

Австралиялық футболшы (1952 жылы туған) 2004 жылы қаныпешене өлтірілген 21 жастағы Оңтүстік Африка студенті.

Ли Раймонд Мэтьюс (1 наурыз 1952 жылы туған) – бұрынғы австралиялық футболшы және жаттықтырушы. Ол Виктория футбол лигасының (VFL) «Хоторн» клубында ойнады және VFL-де, содан кейін Австралия футбол лигасы (AFL) болып қайта аталғанда жаттықтырды. Қысқа бойлы, денелі және мықты құрылысты болғандықтан, Мэтьюс физикалық күшімен де, шебер ойынымен де ерекшеленгендіктен «Қатігез Ли» деген атаққа ие болды. AFL бойынша ол ресми түрде «20 ғасырдың үздік ойыншысы» деп танылды, Австралия футбол залының «Аңызы» атағын алды, «Хоторн» және AFL ғасыр командаларының құрамына енді, және барлық уақыттағы ең табысты AFL жаттықтырушыларының бірі болып саналады. Мэттьюс қазір «Seven Network» телеарнасында және «3AW» радиосында AFL комментаторы болып жұмыс істейді.

Ерте өмір

Мэтьюс Челси футбол клубының жастар құрамасында өнер көрсетті. Ол футболшы отбасынан шыққан: Мэтьюстің ағасы Келвин Хоторн және Джилонг клубтарында 155 матч өткізген. Мэтьюс 18 жасында үйленді және тұңғыш баласы дүниеге келді.

1960 жылдар

Мэтьюс 1969 жылғы қаңтарда 16 жасында «Хоторн» клубына қосылды, бұған дейін қалалық командаларында өнер көрсеткен. Ол 1969 жылғы маусымның 16-шы турында «Мельбурнға» қарсы «Хоукс» сапындағы алғашқы ойынын өткізді, шабуыл шебінде «Хоторнның» үздік ойыншысы Питер Хадсонның жанында допты ұстап, гол соқты. Мэтьюс алғашқы тепкісімен бірден гол соқты және сол жылы өткізген бес ойынының әрқайсысында кем дегенде бір гол соқты, соның нәтижесінде клубтың «Жылдың жас ойыншысы» сыйлығын жеңіп алды. 1970 жылдың ортасына қарай Мэтьюс командадағы тұрақты ойыншы ретінде бекінді, алға қарай жылжып ойнады. Ол бірден көзге түсті, маусымда 16 ойында 20 гол соқты.

1970 жылдар

1971 жылы әлі жасөспірім болса да, Мэтьюз Хоторн командасының ең маңызды ойыншыларының біріне айналды. Ол, әсіресе, голға жақын жердегі тартыстарда жеңіске жету үшін ерекше қабілет көрсетті. 1971 жылы ол 1.9 орташа есеппен 43 гол соқты және 14 Викториялық жейдесінің біріншісін, Хоторнның ең үздік және адал ойыншысының сегізінші сыйлығының біріншісін және төрт премьер-лига медалінің біріншісін алды. 1971 жылдың 17 шілдесінде Мэтьюз ойынның ең әділ және ең жақсы роверлерінің бірі – Барри Кейблдің басын шынтақпен соқты. Бұл Мэтьюздің жарқын мансабын бұзған және ақырында 1985 жылы алаңдағы оқиғадан туындаған қылмыстық шабуылға кінәлі деп табылған бірнеше рет жасалған алғашқы қастандық болды. 1972 жылғы 2-раундта Мэтьюз өзінің ойыншылық карьерасында көп рет болатын Солтүстік Мельбурнға қарсы алғашқы жеңісін одіс етті. Ол Хадсонның (бұрынғы аптада тізе жарақатынан кейін маусымды аяқтаған) болмауы кезінде 8 гол соқты. Мэтьюз 18-раундта Оңтүстік Мельбурнға қарсы тағы алты гол соқты және 2.1 есебімен 45 голмен маусымды аяқтады; сонымен қатар, ол екінші клубтық үздік және адал ойыншысы атанды. Мэтьюз 1973 жылы 3-раундта Эссендонға қарсы 11 гол соқты, сондай-ақ сол ойында 42 рет допқа ие болды. Оның қалған маусымдары салыстырмалы түрде тыныш болды; алайда, 19 ойында 51 гол соққандығы әсерлі көрсеткіш болды, өйткені ол орта алаңда көбірек уақыт өткізді. 1974 жылы Мэтьюз ойынның ең мықты және зиянды ойыншыларының біріне айналды. Күшті, жылдам және оны ұстап алу мүмкін емес, Мэтьюз үздік жеке күштерімен матчтарды үнемі өзгертіп отырды. Коллингвудқа қарсы жартылай финалда Мэтьюз 24 доптан 7 гол соқты және шешуші рөл атқарды. Ол 21.8 орташа есеппен және 52 гол соққанда үшінші үздік және адал ойыншысы атанды. Алты маусым VFL-де өткеннен кейін, Мэтьюз 1975 жылы жарыстың супержұлдызы ретінде танылды, ол 67 гол (финалдарды қоса алғанда 68 гол) соқты және лиганың ең көп гол соққан ойыншысы ретінде Кольман медалін жеңіп алды, сонымен қатар ойынға орташа есеппен 22.9 рет қатысты. 67 голдың саны ерекше төмен болғанымен, бұл толыққанды шабуылшы емес ойыншы үшін сирек нәтиже болды. Ол маусымды алғашқы 12 ойында 47 голмен, соның ішінде 5 немесе одан да көп гол соққан 5 ойынмен тамаша бастады. Оның 9-раундта Футскрейге қарсы 28 доптан 6 голы ерекше көзге түсті. Ол маусымның екінші жартысында осы қарқынды ұстай алмады және соңғы 11 ойында тек 21 гол соқты. Хоторн ірі финалға шықты, бірақ Солтүстік Мельбурнға есе жіберді, ал Мэтьюз сол күні гол соқпады. 1976 жылы тағы бір керемет маусым Мэтьюзді ойынның ең үздік ойыншыларының бірі ретінде бекітті. Ол көптеген шабуылшылардан көбірек гол соқты, сонымен қатар ойынның ең тиімді допты ұтып алушыларының бірі болды. Маусымда Мэтьюз 3.2 орташа есеппен 71 гол соқты және 22.5 допты ұтып алды, төртінші үздік және адал ойыншысы атанды. Оның жылдың ең жақсы ойыны сол жылы Норт-Мельбурнға қарсы өткен іріктеу финалда болды, онда ол 31 допқа ие болды және 13 мүмкіндіктен 7 гол соқты. Бұл қиын жеңісте көрсетілген үлкен жетістік болды. Хоторн тағы да Норт командасымен финалда ойнады, және бұл жолы Мэтьюз үздіктер қатарында болмағанымен, оның екінші премьерлік медалі керемет маусымның лайықты сыйлығы болды. 1977 жылғы маусымда Мэтьюз лиганың ең үздік ойыншыларының бірінен ойын тарихындағы ең үздік ойыншылардың біріне айналды, бұл кез-келген ойыншының тарихтағы ең үздік жеке маусымдарының бірі болды. Мэтьюз соққы, ұпай, қолмен және гол бойынша карьералық рекордтарды жаңартты, ойынға орташа есеппен 27.1 допты ұтып алды және 3.8 орташа есеппен 91 гол соқты. Ол Мельбурнға қарсы 10-раундта 41 допқа ие болды, бірақ Мэтьюздің формасының шыңы үйде және қонақта өткен маусымның соңғы сегіз ойынында болды, онда ол 29.8 допты ұтып алды және 5.1 гол соқты. Ол жеті аптада үш рет 30-дан астам допты ұтып алып, 7 гол соқты және маусымды 22-раундта Эссендонға қарсы 30 допты ұтып алып, 6 гол соқты. Ол бесінші рет Хоторнның ең үздік және адал ойыншысы атанды. Мэтьюз сол жылы 91 гол соқты, бұл 1990 жылы Коллингвудтың Питер Дайкосы (Мэтьюз сол кезде жаттықтырушы болған) бұзғанға дейін толыққанды шабуылшы емес ойыншының гол соққан рекорды болды. 1978 жылғы Мэтьюздің өнері оның ойынның бірінші ойыншысы мәртебесін одан әрі растады, өйткені ол өзінің мансабында тағы 71 гол қосып, 25.5 допты ұтып алды және 6.4 ұпайға ие болды, бұл оның алтыншы үздік және адал ойыншысы атанған және үшінші премьерлік медалін жеңіп алған жылы болды. Хоукс қайтадан 1978 жылғы VFL Grand Final-да Норт-Мельбурнмен ойнады, бірақ бұл жолы Мэтьюздің 28 допты ұтып алып, 4 гол соққан үздік ойыны Хоторнның жеңісін қамтамасыз етті. 1979 жылы Мэтьюз жарақат алғаннан кейін жылдың соңғы 10 ойынының екеуінен басқасында ойнауға мәжбүр болды. 5-раундта Ричмондқа қарсы 7 гол соққан ойыншы гол қақпасының алдындағы уақытын аз, ал орта алаңда көбірек...

1980 жылдар

1980 жылы Мэтьюс «Хоторн» клубының капитаны болды және 1985 жылы зейнетке шыққанға дейін осы лауазымды сақтап қалды. Ол сондай-ақ, мансабындағы жалғыз рет Виктория штатының құрама командасының капитаны болып тағайындалды және жетінші рет клубтың үздік ойыншысы атанды. Осы жылы Мэтьюс шабуыл шебінде бұрынғыдан аз уақыт өткізді. 1971 жылдан бері алғаш рет ол бір ойында екі голдан да аз соқты, бірақ 26,9 доптамасы лигада екінші орында тұрды. Жарақаттар мен тұрақсыз формадан өткен үш маусымнан кейін, Мэтьюс 1982 жылы қайтадан өзінің ең жақсы деңгейіне жетіп, Ойыншылар Ассоциациясының ең құнды ойыншысы сыйлығын жеңіп алды (кейін Мэтьюстің құрметіне Лей Мэтьюс кубогы деп аталды). Ол 16-шы турда «Норт Мельбурнға» қарсы 7 гол соқты, екі аптадан кейін «Коллингвудқа» қарсы тағы 8 гол соқты және 25 доптама жасады. Мэтьюс осы жылы ойын басына 22,5 доптама және 3,4 голдың орташа көрсеткішін көрсетті және сегізінші рет «Хоторнның» үздік ойыншысы атанды. Мэтьюс өте қатал тәртіптің шебері болғандықтан «Қатігез» деген лақап атын алды, және 1982 жылы «Уинди Хиллде» қақпа тірегіне соқтығысып, оны сындырған оқиғасы оның аңызын одан әрі күшейтті. Мэтьюс тіректің негізіне шабуылдағанда, шамамен бір метрлік бөлігі сынды да, төрешіге тиді. VFL директивасына сәйкес, «Уинди Хиллдегі» стадион қызметкерлері қақпа тірегінің үстіне қосымша бөлік жалғап, оны Мэтьюс соқтығысқаннан кейін босап қалған деген болжам бар. Осы кезде комментатор Лу Ричардс оның үлкен дене бітімі мен күшіне байланысты оны «Нағыз ер адам» деп атады. 1983 жылы VFL-дегі он бесінші маусымына кіріскен Мэтьюс өзінің қарқынын бәсеңдетпеді. Алғашқы он екі ойында ол 22,3 доптама және 2,9 голдың орташа көрсеткішін көрсетті. 15-ші турда ол толық шабуылшыға ауысып, маусымның қалған бөлігінде сол позицияда ойнады. Ол жыл соңындағы соңғы 10 ойында әрқайсысында кем дегенде үш гол соқты, соның ішінде финалда 6 гол және 5 соққысыз гол соқты, бұл оның төртінші чемпиондық титулы болды. Маусым ішінде ол ойын басына 20,1 доптама және 3,6 голдың орташа көрсеткішін көрсетті. Мен жаттықтырған ең жақсы екі «Хоторн» ойыншысы кімдер? Олар екеуі бар, мен оларды ешқашан бөліп қарамаймын. Олар – Грэм Артур және Лей Мэтьюс.

Зейнеткерлік

1985 жылғы маусым Мэттьюс үшін ойыншы ретінде соңғысы болды. Көптеген төбелес пен есептермен толы болған қызықты ойын кезінде Мэттьюс қарсыласы Невилл Брансты доптан тыс жағдайда ұрып, оның жақ сүйегін сындырды. «Гелонгтың» Стив Хокинг дереу жазасын алып, Мэттьюстің мұрнын сындырды, содан кейін жалпы төбелес басталды. Төрешілер Мэттьюске қарсы есеп берген жоқ. Дегенмен, «ойыннан тыс» болған оқиға камераға түсірілді. Көптеген елдің наразылығынан кейін VFL тергеу бастады және оның нәтижесінде Мэттьюс төрт аптаға дисквалификацияланды. Оған сондай-ақ шабуыл жасады деген айып тағылып, 1000 доллар айыппұл салынды. Кейіннен оның үкімі апелляциялық шағым бойынша жойылды. Бұл айыптама – алаңдағы оқиға үшін жоғары деңгейдегі ойыншыға тағылған жалғыз жағдай. Мэттьюстің 332-ші және соңғы ойыны 1985 жылғы «Эссендонға» қарсы өткен финалдағы жеңіліс болды. Қызметтен кеткен кезде Мэттьюс 915 гол соқты, бұл VFL/AFL тарихында толыққанды шабуылшы емес ойыншының ең жоғары көрсеткіші болып қала береді. Ол зейнетке шыққан кезде бұл көрсеткіш барлық ойыншылардың арасында төртінші орында тұрды; қазір ол барлық уақыт тізімінде тоғызыншы орында. Мэттьюс мансабында 202 «Браунлоу» медаліне дауыс жинады, қазіргі уақытта ол барлық уақыт бойынша ондыққа кіреді. Оның көрсеткіші марапатты жеңіп алмаған ойыншылардың арасында үшінші орында, Скотт Пендлбери мен Джоэл Селвудтан кейін.

Колингуд

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Мэттьюс жаттықтырушылыққа көшті, алдымен Коллингвуд футбол клубында көмекші жаттықтырушы болып жұмыс істеді. 1986 жылы үш турдан соң ол Боб Роузден аға жаттықтырушы лауазымын иеленді. Мэттьюс Коллингвудты 1986 жылғы маусымды он екінші жеңіс және он жеңіліспен алтыншы орында аяқтады, бірақ финалға қатыса алмады. 1987 жылы Мэттьюстің басшылығымен Коллингвуд жеті жеңіс пен он бес жеңіліспен он екінші орынға түсті. 1991 жылғы маусымда Мэттьюстің командасы финалға өте алмай, турнир кестесінде жетінші орынды иеленді. 1999 жылы Мэттьюс Брисбен клубының аға жаттықтырушысы болды, ол Джон Нортидің 1998 жылдың ортасында жұмыстан босатылғаннан кейін, оның орнына келген Роджер Мерретті алмастырды. Мэттьюс "Арыстандарға" бірден әсер етті, команданы 1999 жылы төменгі сатыдан үшінші орынға көтерді және финалға шықты. Алайда, олар алдын ала финалда "Кенгурулар" командасынан жеңілді. "Арыстандар" 2000 жылы да финалға өтті, бірақ жартылай финалда 82 ұпаймен "Карлтоннан" жеңілді. Бұл жеңістер Мэттьюске ойыншы немесе жаттықтырушы ретінде жалпы сегіз чемпиондық медалін сыйлады. Оның мансабы осы кезде өрге жұқты. 2006 жылы "Арыстандар" жақсы нәтиже көрсетпеді, формасы нашарлап, жеті жеңіс және он бес жеңіліспен турнир кестесінде он үшінші (соңғы үшінші) орынды иеленді. 2007 жылы Мэттьюстің командасы тоғыз жеңіс, екі тең және он бір жеңіліспен турнир кестесінде оныншы орынға шықты. Сол жылы Мэттьюс клубпен 200-ші ойынын өткізді, бұл оны үш клубпен 200 ойын өткізген немесе жаттықтырған алғашқы адам етті. 2008 жылы "Арыстандар" екінші жыл қатарынан турнир кестесінде оныншы орынды иеленді, бұл жолы он жеңіс және он екі жеңіліспен. Мэттьюс 2008 жылғы маусымның соңында 1 қыркүйекте Брисбен Лайнз аға жаттықтырушысы лауазымынан кетті, себебі "уақыт жеткенін сезінді". Оның орнына Майкл Восс Брисбен Лайнз аға жаттықтырушысы болды. Мэттьюс Брисбен Лайнз командасын 237 ойынға жаттықтырып, 142 жеңіс, 92 жеңіліс және 3 тең нәтижеге қол жеткізді, бұл 60% жеңіс көрсеткіші. Мэттьюстің "Арыстандардағы" жаттықтыру стилі өте қатаң болғаны, бірақ нәтижелі болғаны хабарланды. Төрт чемпиондық титулына қарамастан, Мэттьюс ешқашан команданы кішігірім чемпиондыққа жеткізбеді, бірақ Коллингвудпен екі рет және Брисбенмен үш рет екінші орынды иеленді.

Бас бапкерлік рекорд

Команда жылы Үй және сыртқы ойындар Маусым Финал Жеңіс-Жеңіліс-Тең % Орын Жеңіс Жеңіліс Тең % Нәтиже
COLL1986 12 7 0 6-шы 12 командадан —————
COLL1987 7 15 0 12-ші 14 командадан —————
COLL1988 15 6 1 2-ші 14 командадан 0 2 0.000 Мельбурнға жартылай финалда жеңілді
COLL1989 13 9 0 5-ші 14 командадан 0 1 0.000 Мельбурнға іріктеу финалда жеңілді
COLL1990 16 6 0 2-ші 15 командадан 3 0 1 Дефендед Эссендонды үлкен финалда
COLL1991 12 9 1 7-ші 15 командадан —————
COLL1992 16 6 0 3-ші 15 командадан 0 1 0.000 Сент-Килдаға іріктеу финалда жеңілді
COLL1993 11 9 0 8-ші 15 командадан —————
COLL1994 12 10 0 8-ші 15 командадан 0 1 0.000 Батыс жағалауға іріктеу финалда жеңілді
COLL1995 8 12 2 10-шы 16 командадан —————
COLL жалпы 122 89 4 35 1
BRI1999 16 6 0 3-ші 16 командадан 2 1 0.667 Солтүстік Мельбурнға алдын ала финалда жеңілді
BRI2000 12 10 0 6-шы 16 командадан 1 1 0.599 Карлтонға жартылай финалда жеңілді
BRI2001 17 5 0 2-ші 16 командадан 3 0 0 1.000 Эссендонды үлкен финалда жеңді
BRI2002 17 5 0 2-ші 16 командадан 3 0 0 1.000 Колlingwood-ты үлкен финалда жеңді
BRI2003 14 7 1 3-ші 16 командадан 3 1 0 Дефендед Колlingwood-ты үлкен финалда
BRI2004 16 6 0 2-ші 16 командадан 1 1 0.599 Порт Аделаидаға үлкен финалда жеңілді
BRI2005 10 11 0 11-ші 16 командадан —————
BRI2006 7 15 1 13-ші 16 командадан —————
BRI2007 9 11 2 10-шы 16 командадан —————
BRI2008 10 12 0 10-шы 16 командадан —————
BRI жалпы 128 88 3 14 4 0 25 0 17 7 7 17 9 1

Еңбек жолын аяқтағаннан кейінгі марапаттар

Мэтьюс "Ғасырдың ойыншысы" атанып, Австралия футбол даңқы залының алғашқы ресми аңызы ретінде қабылданды, бұл футбол саласындағы тұлғаға берілетін ең жоғары жеке құрмет. Ол сонымен қатар ғасырдың AFL және Hawthorn командаларының құрамына енді, AFL командасында шабуылдың қанатын (forward pocket) қорғады, ал Hawthorn командасында ровер ретінде танылды. 2002 жылы AFLPA MVP сыйлығы, алғаш рет Мэтьюске берілген, Лей Мэтьюс кубогы деп атауға ие болды. Мэтьюс – Рон Барасси, Тед Уиттен және Боб Скилтонмен бірге Спорт Австралиясының Даңқ залында Австралия спортының аңызы мәртебесіне ие болған төрт австралиялық футболшының бірі.

Сырттағы футбол

Брисбен Лайонс командасын жаттықтырушы болғанға дейін Ли Мэтьюс қонақ комментатор ретінде бірнеше рет БАҚ-та пайда болды. Кейін ол Seven Network телеарнасында AFL матчтарына арнайы түсіндірмелер жасауға қайта оралды. Мэттьюс 2008 жылғы финалдық сериясының және 2008 жылғы бас финалдың комментарийлерін жүргізді. Ол сондай-ақ 3AW радиосында ойын комментаторы және Herald Sun газеті үшін мақала жазушы және комментатор болып жұмыс істейді.