Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Боливиядағы ықтимал соққы кратері
Probable impact crater in Bolivia
Итурральде кратері (сондай-ақ Араона кратері деп аталады) – Амазонка тропикалық орманының Боливия бөлігіндегі Мадиди ұлттық паркінде орналасқан, диаметрі дөңгелек геофизикалық нысан. Ол алғаш рет 1985 жылы Landsat спутниктік суреттерінен анықталды. Бұл құрылым Ла-Пас департаментінің Абель Итурральде провинциясындағы шалқар аймақта орналасқан және 2002 жылы зерттеушілер тарапынан зерттелді. Миллиондаған шыны дөңгелектердің болуына негізделген гипотеза бойынша, құрылым 1908 жылғы Тунгуска құбылысына ұқсас, жерге тимеген метеориттің ауадағы жарылысынан пайда болған, бұл Плейстоценнің соңында (30 000 мен 11 000 жыл бұрын) болған.
Iturralde Crater (also called Araona Crater) is an diameter circular geophysical feature in Madidi National Park in the Bolivian portion of the Amazon Rainforest, first identified from Landsat satellite imagery in 1985. The structure is located in a remote area in the Abel Iturralde Province of La Paz Department and was visited by researchers in 2002. Based on the presence of millions of glass beads, it has been hypothesised that the structure was created in the Late Pleistocene (between 30,000 and 11,000 years ago) by the air burst of a non impacting meteorite, similar to the Tunguska event in 1908.
Сипаттама
Құрылым 1985 жылы Landsat суреттері негізінде анықталды. Оның мұнша дөңгелек болуына байланысты, бұл метеориттік кратер болуы мүмкін деген пікірлер айтылады. Өзендердің белсенді шөгінді жинақтау аймағында орналасқандықтан, бұл геологиялық жағынан жас құрылым болуы керек, оның жасы 11 000 мен 30 000 жыл аралығында бағаланады. Екі жағдайда да экспедициялардың құрылымның пайда болуына нақты дәлелдерін табуға сәтті болмады. 2002 жылы жиналған үлгілерді кейінгі зерттеулерде көптеген шыны бұрандалардан тұратын кішкентай шоғырлар табылды, олардың мөлшері кейде килограммға 90 шоғырға дейін жетеді. Кейбір шыны сынықтарында субмикрондық өлшемдегі мыңдаған бұрандалардың шоғырлары бар, ал мұндай сфералардың жалпы саны килограммға миллионға жуық деп есептеледі. Бұрандалардың шамамен 90% Al, Si, Ca, Fe оксидтеріне бай, құрамында 4,4% дейін TiO2 бар. Қалғаны негізінен аз мөлшерде Al және Ca қосылған темірге бай бұрандалар. Шыны тәрізді материалдың болуы Iturralde кратерінің төмен тығыздықтағы ғарыштан келген дененің атмосфераға тиюі нәтижесінде болған жарылыс (ауадағы жарылыс) кезінде пайда болған деген гипотезаны қолдайды. Ауадағы жарылыс болуы үшін ғарыштан келген дененің жеткілікті кішкентай және/немесе тығыздығы төмен болуы керек (мысалы, кеуекті мұз немесе тас), бұл оған атмосфераға еніп, классикалық соққы кратерін қалыптастыру үшін Жер бетіне жете алмайды. Егер осылай болса, соққылаушы шамамен жылдамдықпен атмосфераға кірген болар еді, ал ауа жарылысынан босаған энергия кез келген белгілі ядролық жарылыстан кем болмас еді немесе одан да көп болуы мүмкін. Мұндай атмосфералық бұзылыстан туындаған жоғары температура, беткі қабаттағы консолидацияланбаған материалды от шарларына көтеріп, оны ерітіп, кейіннен шыны бұрандалар түрінде Жерге түсірген конвекциялық жасушаларды қалыптастырған болар еді. Мұндай ауа жарылысының гипер жылдамдықты ағыны жерге жетіп, бүгін көрінетін шұңқыр тәрізді ерекшелікті қалыптастырған болуы мүмкін.
The structure was identified on the basis of Landsat imagery in 1985. Being so circular, it is argued that it may be a meteorite crater. Because it is in an area of active sediment accumulation by rivers, it must be a geologically young feature, with estimates of its age ranging between 11,000 and 30,000 years. In both cases, the expeditions failed to find conclusive evidence for the origin of the feature. Later research of the samples collected in 2002 revealed tiny clusters composed of many glass beads in peak abundances of up to 90 clusters per kilogram at depths of Some glassy fragments contain hundreds to thousands of bead clusters of almost sub micron sizes, and the total number of such spheres is estimated as millions per kg. About 90% of the beads are rich in oxides of Al Si Ca Fe, with up to 4.4% TiO2. The rest are mostly iron rich beads with small amounts of Al and Ca. The presence of the glassy material supports the hypothesis that the Iturralde crater may have formed during an explosion (air burst) as a result of atmospheric impact by a low density extraterrestrial body. For an air burst to have occurred, the extraterrestrial body must have been small enough and/or possessed low enough density (e. g. porous ice or stone) that made it unable to penetrate the atmosphere and reach the Earth's surface to form a classical impact crater. If so, the impactor would have encountered the atmosphere at velocities of approximately , and the released energy of the airburst would have been comparable to or greater than any known nuclear explosion. Extreme heat created by such atmospheric disruption would have formed convection cells that lifted the surface unconsolidated material into the fireball, where it melted and subsequently settled to Earth in the form of glass beads. The hypervelocity plume of such an airburst could have reached the ground and created the bowl like feature visible today.