Кіріспе

Андесаурус (Andesaurus, /æ//n//d//ə/'s//ɔːr//ə//s/ ANdəSORəs; "Андерлік кесіртке") - Оңтүстік Америкада Бор дәуірінің ортасында өмір сүрген базалық титанозаврлық савропод динозаврлар туысы. Сауроподтардың көпшілігі сияқты, жер бетінде кездескен ең ірі жануарлардың бірі ретінде, оның ұзын мойнының соңында кішкентай басы және сондай ұзын құйрығы болған.

Ашу тарихы

1991 жылы палеонтологтар Хорхе Орландо Кальво мен Хосе Фернандо Бонапарт бұл жануардың қалдықтары Анд тауларына жақын табылғандықтан, Анд тауларына сілтеме жасайтын Андэзавр деп атады, сонымен қатар грек сөзі саурос ("кесіртке") қосылды. Андэзаврдың қазбаларын Алехандро Дельгадо тапқан, және оның құрметіне белгілі бір түр (A. delgadoi) оның атымен аталды. Андэзаврдың қазірге дейін белгілі жалғыз материалы – төменгі бел омыртқаларынан тұратын төрт омыртқадан құралған жартылай қаңқа, сондай-ақ құйрықтың екі бөлігінен алынған екі қатарға бөлінген 27 құйрық омыртқасы. Оның құйрығының ортаңғы бөлігіндегі омыртқаларының орталық бөлігі созылған. Грегори С. Пол Андэзаврды дене массасы бойынша тізімдейді. Андэзаврдың құйрық омыртқалары (каудальды) сәл иісті, алдыңғы беті ойыс, ал артқы беті дөңгелек. Бұл дөңгелектеу басқа титанозаврларға қарағанда аз байқалады, бірақ бұл тұтастай топтың диагностикалық белгісі болып табылады. Бірінші құйрық омыртқасының алдыңғы беті жазық, ал артқы беті аздап дөңгелек, бұл келесі омыртқалардан және Эпахтазаврдың омыртқаларына ұқсас ерекшеленеді. Кейбір алдыңғы каудальдардың төменгі бетінде айқын ойыс бар, бұл диплодоцидтер мен көптеген титанозаврларда кездеседі. Алдыңғы каудальдар пропорционалды түрде қысқа, ал сүйектер құйрықтың соңына қарай пропорционалды ұзындығынан шамамен екі есе ұзын болады. Кейбір омыртқаларда бүйірлік плеврокоэльдер, сондай-ақ кішкентай бүйірлік тесіктер (форамина) бар. Бұл тесіктер кейбір титанозаврларда және титанозавр емес динозаврларда кездеседі, бірақ олардың филогенетикалық таралуы жақсы зерттелмеген. Барлық титанозавридтердегідей, жүйке доғасы омыртқа дененің алдыңғы бөлігінде орналасқан, ал жүйке тіректері созылған және тікбұрышты. Құйрық омыртқаларының өзгеруі Эпахтазавр мен Малавизаврға ұқсас.