Японияның Әскери Теңіз Флотының адмиралы Ямамотоны жою операциясы

Кіріспе

АҚШ-тың адмирал Ямамотоны өлтіру операциясы, 18 сәуір 1943 жыл

«Кек операциясы» – Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы Соломон аралдары науқаны кезінде, 1943 жылдың 18 сәуірінде Жапон Императорлық Әскери-теңіз флотының адмирал Иссороку Ямамотоны өлтіру үшін жасалған американдық әскери операция. Жапон Императорлық Әскери-теңіз флотының Біріккен флотының қолбасшысы Ямамото Бугенвиль аралының жанында, Гуадалканалдағы Кукум алаңынан ұшып келе жатқан АҚШ Әскери-әуе күштерінің истребителімен атып түсірілген көлік ұшағында қаза тапты. АҚШ ұшағының миссиясы Ямамотоны өлтіру болды, бұл АҚШ Әскери-теңіз күштерінің барлау қызметі Ямамотоның Соломон аралдары айманындағы саяхат жоспары туралы хабарларды іріктеу арқасында мүмкін болды. Ямамотоның өлімі жапондық теңізшілердің моральдық жағдайын түсірді, одақтас күштердің рухын көтерді және АҚШ басшылары Ямамотоны Жапон империясы мен АҚШ арасындағы соғысты бастаған Перл-Харборға жасалған шабуыл үшін кінәлады. АҚШ ұшқыштары миссия барысында үш екі қозғалтқышты бомбалаушы және екі истребительді түсіргендерін мәлімдеді, бірақ жапондық деректерде тек екі бомбалаушы ұшақ түсірілгені көрсетілген. Ямамотоның ұшағын қай ұшқыш түсіргені туралы пікір таласы бар, бірақ қазіргі тарихшылардың көпшілігі Рекс Т. Барберге құрмет көрсетеді.

Өмірбаян

Жапон императорлық әскери-теңіз флотының қолбасшысы адмирал Исороку Ямамото Соломон аралдары мен Жаңа Гвинеяға тексеру сапарын жоспарлады. Ол 1943 жылдың 7 сәуірінде басталған I Go операциясына қатысқан жапондық әуе күштерін тексеруді көздеді; сонымен қатар, бұл сапар Гуадалканалдағы апатты науқаннан және қаңтар мен ақпан айларындағы эвакуациядан кейін жапондықтардың рухын көтеруге бағытталған еді.

Ақпараттық қызмет

14 сәуірде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "Magic" коды атты барлау операциясы жапондық бөлімдерге хабарлаған бұйрықтарды ұстап алып, шифрдан ашты. Алғашқы хабарлама, NTF131755, №1 базалық бөлім, 11-ші әуе флотилиясы және 26-шы әуе флотилиясы командирлеріне жолданған, жапондық Әскери-теңіз шифры JN 25D-ге кодталған және "Magic" құрылғысының үш станциясы, оның ішінде Теңіз флотының Тынық мұхиты флотының радио бөлімі арқылы ұсталды. Хабарлама кейін Әскери-теңіз криптографтары (соның ішінде болашақ Жоғарғы Сот судьясы Джон Пол Стивенс) тарапынан шифрдан ашылды; онда Ямамотоның маршрутының уақыты мен орны, сондай-ақ оны сапарға шығаратын және ертіп жүретін ұшақтардың саны мен түрлері көрсетілген. Шифрдан ашылған мәтіннен 18 сәуірде Ямамото Рабаулдан Соломон аралдарындағы Бугенвилл аралының жанындағы Балале әуежайына ұшатыны белгілі болды. Ол және оның штабы екі орта бомбалаушыда (Mitsubishi G4M Bettys of the Kōkūtai 705), алты әскери ұшақпен (Mitsubishi A6M Zero fighters of the Kōkūtai 204) бірге ұшатын, Рабаулдан сағат 06:00-де шығып, Токио уақыты бойынша 08:00-де Балалеге жететін. АҚШ Армиясының Әскери барлау қызметі (MIS) негізінен Нисейлерден (екінші буын жапон-американдықтар) құралған. Олар жапон материалдарын, стандартты оқулықтардан бастап қолға түскен құжаттарға дейін түсіндіруге, сұраққа алуға және аударуға оқытылды. Ямамотоны тұзаққа түсіруге қатысты ақпарат Соломон кампаниясында MIS-тің маңызды үлесі болды. MIS техникалық сержанты Харольд Фудэнна Ямамотоның маршрутын көрсететін ұсталған радиохабарламаны аударды. Президент Франклин Д. Рузвельт Теңіз күштерінің хатшысы Фрэнк Нокстың "Ямамотоны алуға" рұқсат сұрағаны мүмкін, бірақ мұндай бұйрықтың ресми жазбасы жоқ және көздер оның солай жасады ма, жоқ па, келіспейді. Нокс шешімді адмирал Честер Нимицке қалдырды. Арнайы жабдықталған P-38 ұшақтары 18 сәуірде сағат 07:25-те Гуадалканалдағы Кукум алаңынан ұшып кетті. Қиын миссияға тағайындалған екі Lightning миссиядан бастапқыда шығып кетті, біреуінің дөңгелегі ұшу кезінде жарылды (МакЛанахан), екіншісінің жанармай резервуарлары қозғалтқыштарға отын бермей қалғанда (Мур). Рабаулда, жергілікті жапон командирлері тұзақтан қорқып сапарды тоқтатуға шақырылғанмен, Ямамотоның ұшақтары жоспарланғандай ұшып кетті. Олар 6500 футқа (1981 м) көтерілді, олардың эскорт ұшақтары сағат 4-те және 1500 фут (457 м) жоғары, үш ұшақтың екі V формациясына бөлінді. Митчеллдің төрт ұшақтық тобы эскадрильяны төмен биіктікте бастап, Ланфиер, Барбер және Бесби Ф. Холмс пен Реймонд К. Хайннан тұратын қастандық ұшақтар тобы артынан келді. Митчелл ұйқысы келіп, тек жылдамдық пен компас бағытымен жүретін. Бұл соғыстың ең ұзақ қашықтықтағы эскорт ұшақ миссиясы деп есептеледі. Митчелл және оның күштері тосқауылға бір минут бұрын, сағат 09:34-те, Ямамотоның ұшағы жеңіл тұман ішінде көзге түскен кезде жетті. P-38 ұшақтары қосалқы танктерді тастап, бомбалаушыларға параллель бұрылып, оларды тосқауылдау үшін толық қуатпен көтерілді. Холмстің P-38 танктері ажырамады, ал оның екі адамы теңізге қарай бұрылды. Митчелл Ланфиер мен Барберге шабуыл жасауға радио арқылы хабарласты, олар сегіз ұшаққа қарай көтерілді. Ең жақын эскорт ұшақтары өз танктерін тастап, P-38-ге қарай секірді. Ланфиер дереу бұрылып, эскорт ұшақтарына қарай өрлеп барады, ал Барбер құлап түскен бомбалаушыларды қуып жетті. Барбер бомбалаушылардың артына бұрылуға қатты бұрылды және бір сәтке оларды көрмей қалды, бірақ байланыс қалпына келтірілген кезде ол бірден артында болды және оң қозғалтқышты, артқы фюзеляжды және эпеннажды атуды бастады. Барбер сол жақ қозғалтқышын соққыға ұшыратып, қалың қара түтін шығара бастады. Бетти сол жаққа қатты бұрылды, Барбер әуеде соқтығысудан аз ғана қашып қалды. Артқа қарап, қара түтінді көрді де, "Бетти" орманға құлап түсті деп ойлады. Барбер екінші бомбалаушыны іздеп, ағаштардың басына қарай жағалауға қарай бет алды, қайсысының жоғары лауазымды офицерді алып бара жатқанын білмеді. Барбер екінші бомбалаушыны - штаб бастығы вице-адмирал Матоме Угаки мен Ямамото штабының бір бөлігін - Моила нүктесінен төмен су үстінде, Холмс шабуылдан қашуға тырысқан, оның қанатты танктері ақыры шешілді. Холмс Беттидің оң жақ қозғалтқышына зақым келтірді, ол ақ будың ізін шығарды, бірақ оның жабылу жылдамдығы оны және оның қанатқасы Хайнды зақымдалған бомбалаушыны басып өтті. Барбер мүгедек ұшаққа шабуыл жасап, оның қағып алған пулясы оның ұшағына зақым келтірген металл сынықтарды лақтырып жіберді. Бомбалаушы суға құлап, суға құлап түсті. Угаки және тағы екі адам апаттан аман қалып, кейіннен құтқарылды. Барбер, Холмс және Хайнға Zeros шабуыл жасады, Барбердің P-38-і 104 оққа ұшырады. Холмс пен Барбер әрқайсысы осы шайқаста бір Zero ұшағын түсіргенін мәлімдеді, бірақ жапондық деректерде Zero ұшақтары жоғалмағаны көрсетілген. Төменнен келген эскорт ұшақтары жауап ретінде келген Zeros-қа қысқа ғана шабуыл жасады, бірақ ешқайсысын түсіре алмады. Митчелл Ямамотоның құлаған бомбалаушысынан шыққан түтін колоннасын байқады. Хайннің P-38 ұшағы осы кезде жоғалып кетті, суға құлап кеткені болжамдалады. Базаға қайту үшін минималды отын деңгейіне жеткен P-38 ұшақтары байланысты үзіп, Холмс отын жетіспеуіне байланысты Рассел аралдарына қонуға мәжбүр болды. Хайн американдық ұшқыштардың арасында қайта оралмаған жалғыз адамы болды. Ланфиердің шайқастағы әрекеттері оның кейінгі мәлімдемелеріне қарамастан, оның есебін басқа қатысушылар, оның ішінде жапондық эскорт ұшақтарының пилоттары да жоққа шығарды. Хендерсон алаңына жақындағанда, Ланфиер Гуадалканалдағы эскадрилья басшысына "Бұл иттің Ақ үйінде бейбіт келісім шарттарын таңдауға мүмкіндік болмайды" деп радио арқылы хабарлады, қауіпсіздікті бұзып, шифрді бұзу бағдарламасын қауіпке тікелей салған. Қону кезінде, жанармай жетіспеуінен бір қозғалтқыш өшіп қалды. Ол дереу Ямамотоны түсіргенін талап етті.

On 14 April the U. S. naval intelligence effort code named "Magic" intercepted and decrypted orders alerting affected Japanese units of the tour. The original message, NTF131755, addressed to the commanders of Base Unit No. 1, the 11th Air Flotilla, and the 26th Air Flotilla, was encoded in the Japanese Naval Cipher JN 25D, and was picked up by three stations of the "Magic" apparatus, including Fleet Radio Unit Pacific Fleet. The message was then deciphered by Navy cryptographers (among them future Supreme Court Justice John Paul Stevens); it contained time and location details of Yamamoto's itinerary, as well as the number and types of planes that would transport and accompany him on the journey. The decrypted text revealed that on 18 April Yamamoto would fly from Rabaul to Balalae Airfield, on an island near Bougainville in the Solomon Islands. He and his staff would fly in two medium bombers (Mitsubishi G4M Bettys of the Kōkūtai 705), escorted by six navy fighters (Mitsubishi A6M Zero fighters of the Kōkūtai 204), to depart Rabaul at 06:00 and arrive at Balalae at 08:00, Tokyo time. The U. S. Army Military Intelligence Service (MIS) was made up mostly of Nisei (second generation Japanese Americans). They were trained in interpretation, interrogation, and translation of Japanese materials ranging from standard textbooks to captured documents. Information leading to Yamamoto's ambush was a significant MIS contribution in the Solomons campaign. MIS Technical Sergeant Harold Fudenna translated an intercepted radio message indicating the itinerary of Yamamoto. President Franklin D. Roosevelt may have authorized Secretary of the Navy Frank Knox to "get Yamamoto", but no official record of such an order exists, and sources disagree whether he did so. Knox essentially let Admiral Chester W. Nimitz make the decision. The specially fitted P 38s took off from Kukum Field on Guadalcanal beginning at 07:25 on 18 April. Two of the Lightnings assigned to the killer flight dropped out of the mission at the start, one with a tire flattened during takeoff (McLanahan) and the second when its drop tanks would not feed fuel to the engines (Moore). In Rabaul, despite urgings by local Japanese commanders to cancel the trip for fear of ambush, Yamamoto's airplanes took off as scheduled for the trip of 315 mile (507 km). They climbed to 6500 feet (1981 m), with their fighter escort at their 4 o'clock position and 1500 feet (457 m) higher, split into two V formations of three planes. Mitchell's flight of four led the squadron at low altitude, with the killer flight, consisting of Lanphier, Barber, and spares Besby F. Holmes and Raymond K. Hine, immediately behind. Mitchell, fighting off drowsiness, navigated solely by dead reckoning (speed and compass heading). This has been called the longest distance fighter intercept mission of the war. Mitchell and his force arrived at the intercept point one minute early, at 09:34, just as Yamamoto's aircraft descended into view in a light haze. The P 38s jettisoned the auxiliary tanks, turned to the right to parallel the bombers, and began a full power climb to intercept them. The tanks on Holmes's P 38 did not detach, and his two man element turned back toward the sea. Mitchell radioed Lanphier and Barber to engage, and they climbed toward the eight aircraft. The nearest escort fighters dropped their own tanks and dived toward the pair of P 38s. Lanphier immediately turned head on and climbed towards the escorts while Barber chased the diving bomber transports. Barber banked steeply to turn in behind the bombers and momentarily lost sight of them, but when he regained contact, he was immediately behind one and began firing into its right engine, rear fuselage, and empennage. When Barber hit its left engine, the bomber began to trail heavy black smoke. The Betty rolled violently to the left, and Barber narrowly avoided a mid air collision. Looking back, he saw a column of black smoke and assumed the Betty had crashed into the jungle. Barber headed towards the coast at treetop level, searching for the second bomber, not knowing which one carried the targeted high ranking officer. Barber spotted the second bomber—carrying Chief of Staff Vice Admiral Matome Ugaki and part of Yamamoto's staff—low over the water off Moila Point, trying to evade an attack by Holmes, whose wing tanks had finally come off. Holmes damaged the right engine of the Betty, which emitted a white vapor trail, but his closure speed carried him and his wingman Hine past the damaged bomber. Barber attacked the crippled bomber, and his bullet strikes caused it to shed metal debris that damaged his own aircraft. The bomber descended and crash landed in the water. Ugaki and two others survived the crash and were later rescued. Barber, Holmes and Hine were attacked by Zeros, with Barber's P 38 receiving 104 hits. Holmes and Barber each claimed a Zero shot down during this melee, although Japanese records show that no Zeros were lost. The top cover briefly engaged reacting Zeros without making any kills. Mitchell observed the column of smoke from Yamamoto's crashed bomber. Hine's P 38 had disappeared by this point, presumably crashed into the water. Running close to minimum fuel levels for return to base, the P 38s broke off contact, with Holmes so short of fuel that he was forced to land in the Russell Islands. Hine was the only American pilot who did not return. Lanphier's actions during the battle are unclear as his account was later disputed by other participants, including the Japanese fighter pilots. As he approached Henderson Field, Lanphier radioed the fighter director on Guadalcanal that "That son of a bitch will not be dictating any peace terms in the White House", breaching security and endangering the code breaking program. Upon landing, one engine quit from fuel starvation. He immediately put in a claim for shooting down Yamamoto.

Салдары

Жапонияның әскери инженері, лейтенант Цуёси Хамасуна басқарған іздеу-құтқару тобы 19 сәуірде, шабуылдан кейінгі күні Ямамотоның денесі мен апат орнын тапты. Апат орны Аустралияның бұрынғы патрульдік бекеті мен Буиннің католик миссиясының (соғыстан кейін бірнеше шақырым қашықтықта қайта құрылған) жағалауындағы орманда орналасқан. Алып шығушылар Ямамотоның ұшақ қалдықтарынан лақтырылып тасталғанын, оның ақ қолғаппен толған қолы катананың тұтқасын ұстағанын, денесі әлі де ағаш астындағы орындығында тік тұрғанын атап өтті. Хамасуна Ямамотоны бірден танып, оның басын терең ойға батып жатқандай төмен қарай иілгенін айтады. Ямамотоны өлтіргеннен кейін жасалған сараптамада екі оқ жарақаты, біреуі сол иығының артқы жағында, ал екіншісі сол жақ жақ сүйегінде оң көзінен жоғары шығып тұрғандай болған. Жапондық әскери-теңіз дәрігері Ямамотоның денесін тексергенде, оның басына түскен жарақаттың Ямамотоны өлтіргенін анықтады. Ямамотоның өлімі туралы осы жағымсыз мәліметтер жапондықтардан жасырылды, ал медициналық есеп "жоғарыдан берілген бұйрық бойынша" жасырылды, деп жазды өмірбаяны Хироюки Агава. Жапонияда Ямамотоның өлтірілуі "Көмекеттік А (ко) оқиғасы" деп аталды. Бұл оқиға АҚШ-тың моральдық күйін көтеріп, жапондықтарды шоққа ұшыратты. Олар оқиға туралы тек 21 мамырда ғана ресми түрде хабардар болды. Хабарламада адмиралдың сәуір айында майдан шебінде стратегиялық бағыт-бағдар беріп жатқанда қаза тапқаны және "душманмен соғысқа түсіп, әскери ұшақта батыл өлгені" айтылған. Оңтүстік Тынық мұхит аймағындағы Ассошиэйтед Пресс тілшісі Норман Лодж оқиғаның немен аяқталғанын анықтап, 11 мамырда миссия туралы егжей-тегжейлі мақала жариялады. Осы кезде АҚШ-тың ресми өкілдері операция туралы ештеңе жариялаған жоқ, ал америкалық жұртшылық Ямамотоның өлімі туралы алғаш рет 21 мамырдағы жапон мәлімдемесінің жаңалықтарында жарияланғанынан кейін білді. Келесі бірнеше күн ішінде АҚШ баспасөзінде жапондық хабарландыру Ямамотоның Хара-Кири жасағандығын жасыру үшін жасалды деп болжам жасалды, өйткені жапондықтар үшін соғыс жақсы жүрмеді. Содан кейін 31 мамырда Time журналы бірнеше беттің арақашықтығында бөлек оқиғаларды жариялады, біреуі жапондық хабарландыруды жариялады, ал екіншісі Ланфиер мен оның Гуадалканалдағы P 38 ұшқыштары Бугенвиль үстінде үш жапондық бомбалаушыны атып түсіріп, содан кейін бомбалаушыларда "жапондық үлкен адамды" өлтірді ме деп ойланып, үйге ұшты. Алайда жапондықтар бұдан ешқандай қорытынды жасамады. Тіпті сол кезде де АҚШ құпиясы бұдан әрі құпия сақталғанын қалады, өйткені олар жапондық құпия қызметкерлерімен әлі де сұхбат жүргізіп, кодты бұзу туралы білімді қорқып, сол қызметкерлерді ұятқа қалдырып, өз-өзіне қол жұмсауға итермелейді. Апат болған жер ең жақын жолдан бір сағатқа жуық қашықтықта. Ұшақтың қалдықтарын сувенир іздеушілер көптеп жинаса да, оның фюзеляжының бөліктері апатқа ұшыраған жерде қалды. Бұл жер жеке меншікте. Бұрын жердің иесі туралы дау болғандықтан, оған қол жеткізу қиын болған. Алайда, 2015 жылдан бастап келушілер сайтқа алдын ала келісу арқылы кіре алады. Бір қанатының бір бөлігі алынып тасталды және оны Нагаокадағы (Жапония) Исороку Ямамото отбасылық мұражайында тұрақты түрде жалға алып қойылды. Ұшақтың бір есігі Папуа-Жаңа Гвинеяның Ұлттық мұражайы мен өнер галереясында орналасқан. 1985 жылы істі қараған АҚШ Әскери-әуе күштері алқасының мүшесі болған әскери тарихшы Дэниел Л. Хоулман 2024 жылы жаңа дәлелдерді қарағаннан кейін: "Мен алқаның шешімі мен одан кейінгі Райс шешіміне қарамастан, Ямамото жоспарын жою үшін Рекс Барберге берілуі керек деп сендім" деп мәлімдеді. 2006 жылдың мамыр айында Air Force Magazine журналында 347-ші ұрыс тобының бұрынғы ұшқышы Дуг Кэннингтің Хауэлл Холмсты Расселл аралдарына алып келгені туралы хаты жарияланды. Ланфайер мен Барбердің досы болған Кэннинг Ланфайердің ресми есеп, медальдар мен миссия туралы бірнеше журнал мақалаларын жазғанын айтты. Ол сондай-ақ Барбердің Ямамотоны атып түсіргені үшін жартылай несие беруге дайын екенін, Ланфиер оған Жамамотоның ұшағын жалғыз өзі атып түсірді деп жазған жарияланбаған қолжазбасын бергенін мәлімдеді. Кеннинг Барбердің өз мәлімдемесінде Янагияның куәлігін келтіре отырып, Ямамотоның "Бетти" апатына ұшырағанын 20 - 30 секундтан кейін P 38-ден отпен соққы алғаннан кейін көргенін айтты. Сол сияқты, Угакиді тасымалдайтын екінші Бетти ұшақтың отына ұшырағаннан кейін 20 секундтан кейін құлаған. Кеннинг осы күні ұшқан P 38G ұшақтарында бұрылысқа көмектесетін элерон күшейткіші болмағанын (кейінгі модельдерде болғандай) қатаң түрде мәлімдеді, бұл Ланфиердің ұшағының 180 градус бұрылысты Ямамотоның ұшағын 30 секундтан аз уақытта тоқтатуы үшін физикалық мүмкін емес етеді. Кейіннен Әскери-әуе күштері Ланфиердің шайқаста Zero ұшағын атып түсіргені туралы мәлімдемесін жоққа шығарды, соның салдарынан Ланфиердің "эйс" мәртебесінен айырылды, өйткені оның әуедегі жеңістерінің саны бесіден төртке дейін азайды. Барбер мен миссиядан аман қалған басқа ұшқыштардан келген сынға қарамастан, Ланфиер 1987 жылы қайтыс болғанға дейін Ямамотоны атып түсіргені үшін өзіне несие беруді жалғастырды. Көптеген газеттер Ланфиердің қайтысы туралы хабарлауда оны Ямамотоны өлтірген деп көрсетті. Барбер Ланфиердің мәлімдемесіне қарсы тұруын, әсіресе әскери ортада және басылымдарда 2001 жылы қайтыс болғанға дейін жалғастырды. Миссияға қатысқан тағы бір ұшқыш, лейтенант Юлиус Якобсон 1997 жылы: "Аман қалған 15 адаммыз, және кім тиімді атып түсірді, кімге қызық?" деді. Райс 1993 жылы: "Тарихшылар, ұшқыштар және осы ерекше миссияның жазбаларын зерттегендердің барлығы 1943 жылғы сол күннің нақты оқиғалары туралы мәңгілікке дейін болжауды жалғастырады. Бұл бүкіл команда үшін даналық" деп түсіндірді.

The crash site and body of Yamamoto were found on 19 April, the day after the attack, by a Japanese search and rescue party led by army engineer Lieutenant Tsuyoshi Hamasuna. The crash site was located in the jungle north of the coastal site of the former Australian patrol post and Catholic mission of Buin (which was re established after the war several kilometers inland). The retrieval party noted Yamamoto had been thrown clear of the plane's wreckage, his white gloved hand grasping the hilt of his katana, his body still upright in his seat under a tree. Hamasuna said Yamamoto was instantly recognizable, his head tilted down as if deep in thought. A post mortem of Yamamoto indicated two bullet wounds, one to the back of his left shoulder, and a separate wound to his left lower jaw that appeared to exit above his right eye. The Japanese navy doctor examining Yamamoto's body determined the head wound killed Yamamoto. These more violent details of Yamamoto's death were hidden from the Japanese public, and the medical report whitewashed, this secrecy "on orders from above" according to biographer Hiroyuki Agawa. In Japan, Yamamoto's killing became known as the "Navy A (kō) incident". It raised morale in the United States and shocked the Japanese, who were officially told about the incident only on 21 May. The announcement said that the admiral was killed in April while directing strategy on the front lines and had "engaged in combat with the enemy and met gallant death on a war plane." Norman Lodge, an Associated Press correspondent in the South Pacific, found out what had happened and filed a detailed story about the mission on 11 May which said the United States had been tracking Yamamoto for five days before the shoot down, but U. S. military censors prevented the story from going out. At this point, U. S. officials had not disclosed anything about the operation, and the American public first learned of Yamamoto's death when the 21 May Japanese statement was covered in the news. Over the next couple of days there were stories in the U. S. press speculating that the Japanese announcement was a cover for Yamamoto having committed hara kiri because the war was not going well for the Japanese. Then on 31 May Time magazine ran separate stories several pages apart, one which reported the Japanese announcement and one which related how Lanphier and his P 38 pilots on Guadalcanal had shot down three Japanese bombers over Bougainville and then flown home wondering if they had killed "some Jap bigwig" in the bombers. However, the Japanese did not draw any conclusions from this. Even then U. S. intelligence was frustrated because they wanted to keep the secret longer as they were still debriefing Japanese intelligence officers and feared knowledge of the code breaking would rush those officers into shame driven suicide. The crash site is around an hour's walk from the nearest road. Although the aircraft wreckage has been heavily scavenged by souvenir hunters, parts of the fuselage remain where it crashed. The site is on private land. Access was previously difficult as the ownership of the land was disputed. However, as of 2015, it is possible for visitors to gain access to the site by prior arrangement. Part of one wing has been removed and is displayed, on permanent loan, at the Isoroku Yamamoto Family Museum in Nagaoka, Japan. One of the aircraft's doors is at the Papua New Guinea National Museum and Art Gallery. Military historian Daniel L. Haulman, who was a member of the US Air Force panel that reviewed the case in 1985, stated in 2024 that after reviewing new evidence, "I have become convinced that, despite the panel decision and the subsequent Rice decision, credit for shooting down Yamamoto's plan really should go to Rex Barber." In May 2006, Air Force Magazine published a letter by Doug Canning, a former pilot of the 347th Fighter Group who flew on Operation Vengeance (he escorted Holmes back to the Russell Islands). Canning, who was friends with both Lanphier and Barber, stated that Lanphier had written the official report, medal citations, and several magazine articles about the mission. He also claimed Barber had been willing to share the half credit for shooting down Yamamoto until Lanphier had given him an unpublished manuscript he had written, claiming he alone had shot down Yamamoto's plane. Canning agreed that Barber had a strong case for his claim citing the testimony of Yanagiya who saw Yamamoto's "Betty" crash 20 to 30 seconds after being hit from behind by fire from a P 38. Likewise, the second Betty carrying Ugaki crashed 20 seconds after being struck by aircraft fire. Canning stated categorically that the P 38Gs flown that day did not have aileron boost to assist in turning (as did later models), making it physically impossible for Lanphier's aircraft to have made the 180 degree turn fast enough to intercept Yamamoto's plane in less than 30 seconds. The Air Force later disqualified Lanphier's claim for shooting down a Zero in the battle, meaning that Lanphier lost his "ace" status as his total number of air to air kills dropped from five to four. In spite of criticism from Barber and other surviving pilots from the mission, Lanphier continued to claim credit for downing Yamamoto until his death in 1987. Most newspaper obituaries reporting Lanphier's death credited him with killing Yamamoto. Barber continued to contest Lanphier's claim, mainly in military circles and publications, until his death in 2001. Lieutenant Julius Jacobson, another pilot on the mission, remarked in 1997, "There were 15 of us who survived, and as far as who did the effective shooting, who cares?" Rice commented in 1993, "Historians, fighter pilots and all of us who have studied the record of this extraordinary mission will forever speculate as to the exact events of that day in 1943. There is glory for the whole team."

Мұра

Ямамотоның қазасы әскери, саяси және ғылыми салаларда кең тарихи және құқықтық тұрғыдан талқыланды. 2020 жылы ирандық генерал Қасем Сулейманидің өлтірілуінен кейін, АҚШ-тың жоғары лауазымды шенеуніктері Ямамотоның қазасын үлгі ретінде келтірді. Көптеген ірі бұқаралық ақпарат құралдары мен танымал сарапшылар да Ямамотоның қазасын маңызды салыстыру ретінде атады, соның ішінде «Нью-Йорк Таймс» газеті Ямамотоның қазасын Сулейманидің өлтірілуіне дейін «АҚШ-тың шетелдегі ірі әскери жетекшіні өлтірген соңғы жағдайы» деп хабарлады.