Кіріспе

Американдық нейробиолог Джозеф Э. Ледукс (7 желтоқсан 1949 жылы туған) – америкалық нейробиолог, зерттеулері негізінен тіршілікке қатысты жүйке схемаларына, соның ішінде қорқыныш және үлкен қысым сияқты эмоцияларға олардың тигізетін әсеріне бағытталған. Ледукс – Нью-Йорк университетінің Генри және Люси Мозес атындағы ғылым профессоры және Нью-Йорк университеті мен Нью-Йорк штаты арасындағы ынтымақтастық нәтижесінде құрылған Эмоционалды Ми Институтының директоры. Институттың зерттеу орталықтары Нью-Йорк университетінде және Орангебургтегі психиатриялық зерттеулер жөніндегі Натан Клайн институтында орналасқан. Ол сонымен қатар The Amygdaloids тобының вокалисті және ән жазушысы.

Ерте өмір және білім

Джозеф Ледукс 1949 жылдың 7 желтоқсанында Луизиана штатының Каджун даласындағы Юнис қаласында дүниеге келді. Оның әкесі – саяхатшы родео шебері (тұлпарға мініп, бұқа шабушы) және ет сатушы Джозеф Э. "Бу" Ледукс, ал анасы – Присцилла Буллер Ледукс. Ол Сент-Эдмунд бастауыш мектебінде және Юнис орта мектебінде оқыды, 1967 жылы бітірді. Ледукс Луизиана штатының Батон-Руж қаласындағы мемлекеттік университетке түсіп, Бизнес басқару мамандығын таңдап, Психология бойынша қосымша білім алды. 1972 жылы ол ЛСУ-де маркетинг саласында ғылым магистрі дәрежесін алуға кірісті. Осы кезеңде оның психологияға қызығушылығы артып, Роберт Томпсонның зертханасында ерікті болып жұмыс істеді, ол оны миды зерттеумен таныстырды. Каджун/зидеко, кантри, R&B, рок және олардың "су батқығы" (swamp pop) деп аталатын жанрға бірігуі Ледукс бала кезінде әсер еткен музыкалық бағыттар болды. Орта мектепте ол жергілікті KEUN радиостанциясында диджей болып жұмыс істеді, сондай-ақ Deadbeats және Countdowns атты екі топтың ритм-гитаристі болды.

Академиялық және кәсіби тарих

1974 жылдың күзінде Ледукс Нью-Йорк штатының Стони Брук университетінде докторлық бағдарламасын бастап, 1977 жылы аяқтады. 1978 жылы Ледукс Корнелл медициналық мектебінің неврология кафедрасына постдокторант ретінде қабылданды және 1989 жылға дейін қатардағы доцент дәрежесіне дейін сонда жұмыс істеді. Корнеллде жұмыс істеген жылдарының көп бөлігінде ол нейробиология зертханасында жұмыс істеді, онда қазіргі заманғы нейроғылым техникалары бойынша техникалық оқыту алды және эмоциялық жадтың ми механизмдерін зерттеу бағдарламасын бастады, ол осы күнге дейін жалғасып келеді. 1989 жылы ол жаңа құрылған Нью-Йорк университетінің нейроғылым орталығына доцент болып қосылды. 1991 жылы ол толық профессорлық қызметке көтерілді, ал 1996 жылы Генри мен Люси Мозес атындағы ғылым профессоры атанды. 2005 жылы ол университет профессоры болып тағайындалды.

Жеке өмір

1971 жылы Ледукс ЛСУ-дың сыныптасы Диана Стинге үйленді. 1978 жылы олар достықпен ажырасты. 1982 жылдан бері ол өнер сыншысы Нэнси Принсенталға үйленген. Олар Бруклиндегі Уильямсбург ауданында тұрады. Олардың екі баласы бар: Якоб С. Ледукс (2005 жылы қайтыс болды) және Мило Э. Ледукс. Мило Оксфорд университетін бітірген, ол классикалық ғылымдарды оқыды және қазір заңгерлік мансабын жалғастыруда. 2004 жылы Ледукс пен Нью-Йорк университетінің биология профессоры Тайлер Волк Нью-Йорк университетінің маңындағы шағын кештерде кавер-топ ретінде өнер көрсетуді бастады, ал 2006 жылы «The Amygdaloids» тобын құрды. Топтың алғашқы құрамына Даниэла Шиллер (сонда Нью-Йорк университетінің докторанты) және аспирант Нина Керли кірді. Топтың мәтіндерінің көп бөлігі Ледукс жазған, олар нейробиологиялық, психологиялық және философиялық тақырыптарға негізделген, сонымен қатар күнделікті өмірде сана мен мидың рөлі туралы ғылыми ойлар ұсынады. Олардың тұңғыш альбомы «Heavy Mental» 2007 жылы шықты. Екінші альбомы «Theory of My Mind»-де Ледукс пен «Грэмми» жүлдесінің иегері Розан Кэш «Crime of Passion» және «Mind over Matter» әндерін орындайды, екеуі де Ледукс авторлығында. 2012 жылы топ «All in Our Minds» атты EP шығарды, оның барлық әндерінің атауында «ой» сөзі бар. Ледукстің сол аттас кітабына қосымша ретінде шыққан «Anxious» 2015 жылы жарық көрді және кітаптағыдай ғылыми тақырыптарды, бірақ ән арқылы зерттейді. Топтың сана мен ми туралы жазылған түпнұсқа әндерге ден қоюы оларға көптеген баспасөз материалдарының иесі болды. Олар Нью-Йоркте үнемі өнер көрсетеді, сондай-ақ Вашингтон, Сан-Антонио, Индианаполис, Лафайетт және Монреаль қалаларында концерттер берді. Ледукс және «Amygdaloids» тобының бас гитарисі Колин Демпси «So We Are» атты акустикалық дуэт ретінде өнер көрсетеді.

Қауіп-қатерлерге, уайымға және эмоцияларға қарсы әрекет ету

1996 жылы жарық көрген «Эмоционалдық ми» кітабында баяндалғандай, Ледукс эмоция тақырыбына 1970 жылдардың ортасында Майкл Газаннигамен бірге миының екі жартысы бөлінген науқастармен докторлық диссертациясы аясында қызығушылық танытқан. Сол кезде адам миын зерттеу әдістері шектеулі болғандықтан, ол миды егжей-тегжейлі зерттеуге болатын кеміргіштерді зерттеуге көшкен. Ол қарапайым мінез-құлық моделіне, яғни Павловтың шартты рефлекс арқылы қорқыныш тудыруға назар аударды. Бұл процедура оған ми арқылы стимул туралы ақпараттың ағынын қадағалауға мүмкіндік берді, осы ақпарат сезім жолдары арқылы мидальшаға жетіп, мінез-құлық реакцияларын басқарады. Соның нәтижесінде мидальшаға екі сезім жолы бар екені анықталды: «төменгі жол» – қауіпке жылдам реакция беруге арналған, қысқа және тікелей субкортикаль жол, ал «жоғарғы жол» – баяу, бірақ толық өңделген кортикаль ақпаратты жеткізеді. Оның еңбегі мидың қауіп-қатерді қалай анықтайтынын және оған қалай жауап беретінін, сондай-ақ осындай тәжірибелер туралы естеліктердің мидальшадағы жасушалық, синаптық және молекулалық өзгерістер арқылы қалай қалыптасып, сақталадынын түсіндірді. Нью-Йорк университетіндегі әріптесі Элизабет Фелпспен ұзақ жылдар бойы жалғасқан ынтымақтастық, кеміргіштердегі зерттеулердің адам миындағы қауіп-қатерді түсіну үшін қаншалықты маңызды екенін көрсетті. Ледукс мидальшаның қауіп-қатерді өңдеу жөніндегі жұмысы адамдардағы алаңдаушылық бұзылыстарында қауіп-қатерге асыра сезімталдық механизмін түсінуге көмектесті. Мысалы, 1990 жылдары Мария Морганмен бірлесе жүргізілген зерттеулер медиалдық префронталды қабықтың қауіп-қатерге жауап берудің жойылуына (психологиялық тұрғыдан) қатысты екенін көрсетті және экспозициялық терапияның медиалдық префронталды қабық пен мидальша арасындағы өзара әрекеттесу арқылы алаңдаушылықпен ауыратын адамдардағы қауіп-қатер реакцияларын қалай азайтатынын түсінуге жаңа мүмкіндіктер ашты. Кәрім Надер мен Гленн Шафпен бірлесе жүргізілген жұмыс естеліктерді қайта бекіту тақырыбына қызығушылықты жаңартты, бұл процесс естеліктерді қалпына келтіргеннен кейін тұрақсыз және өзгеріске ұшырауға бейім етеді. Бұл жарақаттық оқиғалармен байланысты белгілерді адамдарда қайта бекітуді тоқтату арқылы әлсіретуге болады деген ойға әкелді. Мари Мофильс, Даниэла Шиллер және Фелпспен бірлесе жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, қайта бекітуді тудырғаннан кейін дереу жүргізілген жою процедурасы, дәстүрлі жою процедурасымен салыстырғанда, стимулдың қауіп-қатерлік деңгейін төмендетуде әлдеқайда тиімді, бұл адамдарда есірткіге тәуелділікті азайтуда пайдалы болып табылады.

Қауіп-қатер мен эмоция арасындағы айырмашылық

2012 жылы Ледукс жануарлардың ми функцияларын талқылағанда, адамның субъективті тәжірибесінен туындамаған терминдерді қолданудың маңыздылығын атап өтті. Мидағы қауіп-қатерді анықтап, оған жауап беретін тізбектерді «қорқыныш тізбектері» деп атау, осы тізбектер қорқыныш сезіміне жауапты дегенді білдіреді. Ледукс, «Павлов қорқынышы» деп аталатын құбылысты «Павлов қауіп-қатер сезімі» деп қайта атау қажет екенін айтты, бұл «қорқыныш» сезімінің егеуқырлар мен адамдарда пайда болады деген ойдан аулақ болу үшін керек. 2015 жылы ол тіршілік ету тізбектері арқылы қамтамасыз етілетін тіршілік ету функцияларының маңыздылығын атап өтті, олардың мақсаты организмді тірі ұстау (эмоцияларды тудыру емес). Мысалы, қорғаныс тізбектері қауіп-қатерді анықтау және оған жауап беру үшін жұмыс істейді және барлық организмдерде кездесуі мүмкін. Дегенмен, тек өз миының қызметін сезіне алатын организмдер ғана қорқыныш сезіне алады. Қорқыныш – саналы тәжірибе және ол басқа саналы тәжірибелер сияқты мидың белгілі бір түрлеріне назар аударуға мүмкіндік беретін қыртыс тізбектері арқылы жүзеге асады. Ол эмоционалды және эмоционалды емес сананың арасындағы жалғыз айырмашылық – осы күйге әсер ететін негізгі нейрондық элементтер екенін айтады. Осы идеялар мен патологиялық қорқыныш пен алаңдаушылықтың нейрондық негіздерін түсінудегі олардың маңызы оның 2015 жылғы «Қайғылы» атты кітабында түсіндірілген. Ол былай дейді: «Қорқыныш пен алаңдаушылық биологиялық тұрғыдан бағдарланбаған, олар эмоциялық емес компоненттерді танымдық өңдеудің салдары». 2018 жылы ол миндаль безінің қоздырғышқа (мысалы, жыланды көргендегі туа біткен реакция) жауап ретінде гормондарды бөліп шығаруы мүмкін екенін, бірақ «содан кейін біз оны танымдық және саналы процестер арқылы дамытамыз» деп жазды. Ол уақыт өте келе дамыған қорғаныс жүйесін қорқыныш және алаңдаушылық сияқты эмоциялардан ажыратты. Ол тіпті бактериялар сияқты қарапайым организмдердің де қауіп-қатерге жауап ретінде қозғалатынын атап көрсетті; «Организмге, бактерия немесе адам болсын, қауіпті анықтап, оған жауап беруге мүмкіндік беру үшін мида бар. Мидің қорқыныш пен алаңдаушылық сияқты сезімдерді тудыру қабілеті жоқ». Лиза Фелдман Барретт та осы көзқараспен келіседі.

Сыйлықтар мен кәсіби танылу

Ледукс көптеген марапаттар алды, оның ішінде Американдық философиялық қоғамның Карл Спенсер Лашли сыйлығы, когнитивтік ғылымдар саласындағы Fyssen халықаралық сыйлығы, IPSEN қорының Жан Луис Синьоре сыйлығы, Сантьяго Гризолия сыйлығы, Американдық психологиялық қауымдастықтың ерекше ғылыми еңбегі үшін сыйлығы және Американдық психологиялық қауымдастықтың Дональд О. Хебб сыйлығы. Ол Америка өнер және ғылым академиясының, Нью-Йорк ғылым академиясының және Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мүшесі, Психологиялық ғылым қауымдастығының Уильям Джеймс мүшесі және Ұлттық ғылым академиясының академигі.