Мария Повека Монтойя Мартинес (шамамен 1887 – 20 шілде, 1980) – Пуэбло халқының суретшісі, халықаралық деңгейде танымал қыш бұйымдарын жасаған. Мартинес (туған тегі Мария Повека Монтоя), оның күйеуі Джулиан және басқа да отбасы мүшелері, соның ішінде оның ұлы Попови Да, Пуэбло халқының көркем өнер мен қолөнер мұрасын көрсететін туындыларды жасау үшін дәстүрлі Пуэбло қыш ыдыстарын және техникаларын зерттеді. Мария Мартинестің туындылары, әсіресе оның қара керамикасы, көптеген мұражайлардың коллекцияларында сақталған, олардың ішінде Смитсонов институты, Метрополитен өнер мұражайы, Денвер өнер мұражайы және тағы басқалары бар. Филадельфиядағы Пенн мұражайында сегіз ыдыс – үш тақта және бес құмыра сақталған, олардың үстіне «Мари» немесе «Мари мен Джулиан» деп қол қойылған. Мария Мартинес Санта-Фе, Нью-Мексикодан солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым жерде орналасқан Сан-Ильдефонсо Пуэблосынан шыққан. Ол кішкентай кезінде әпкесінен қыш құмыра жасау дағдыларын үйренді және 1890 жылдары әпкесі, әжесі және әкесінің туысы қыш құмыраларын жасап жатқанын көріп, «көріп үйренуді» он бір жасынан бастап еске алады. Сол кезде Оңтүстік-Батыс АҚШ-та испандық қалайы ыдыстар мен ағылшын эмаль ыдыстары кеңінен қолжетімді болды, бұл дәстүрлі пісіру және дастарқанға арналған ыдыстар жасау қажеттігін азайтты. Дәстүрлі қыш құмыра жасау техникалары сирей бастады, бірақ Мартинес және оның отбасы әртүрлі техникалармен тәжірибе жасап, мәдени өнерді сақтауға көмектесті. Немесе 1887 жылы. Нью-Мексико штатының Сан-Ильдефонсо Пуэбло қаласында Томас пен Рейес Пена Монтойяның отбасында дүниеге келген Марияның төрт әпкесі болды: Максимилиана (Ана), Хуанита, Дезидерия және Клара. Мария ортаңғы бала еді. Оның әпкесі Николаса оған балшықпен жұмыс істеуді үйретті. Мартинес және оның төрт әпкесі де қыш құмыра жасады, ал олардың әпкелерінің қыш құмыраларының мысалдары көрмелерде көрсетілген. Ол адамдарға сегіз жасында тау үстінде бір ғарышкерді көргенін айтты. Шындығында, Санта-Клара Пуэблосының жақын маңдағы тұрғындары 17 ғасырдан бері өте жылтыратылған қара қыш ыдыстарды жасап келді. Хьюетт бисквитті қайта жасауға қабілетті шебер қыш құмырашыны іздеді. Оның мақсаты – музейлерге қайта жасалған ыдыстарды қойып, осылайша ежелгі өнер формасын сақтау еді. Мария Мартинес Тева Пуэблосының Сан-Ильдефонсо, Нью-Мексикода жұқа ыдыстарды тез жасаумен танымал болды; сондықтан Хьюетт оны өзінің идеясын іске асыруға ең лайықты Пуэбло құмырашысы деп санады. Бұл – кең таралған аңызға қайшы.
Maria Poveka Montoya Martinez (c. 1887 – July 20, 1980) was a Puebloan artist who created internationally known pottery. Martinez (born Maria Poveka Montoya), her husband Julian, and other family members, including her son Popovi Da, examined traditional Pueblo pottery styles and techniques to create pieces which reflect the Pueblo people's legacy of fine artwork and crafts. The works of Maria Martinez, and especially her black ware pottery, are in the collections of many museums, including the Smithsonian, the Metropolitan Museum of Art, the Denver Art Museum, and more. The Penn Museum in Philadelphia holds eight vessels – three plates and five jars – signed either "Marie" or "Marie & Julian". Maria Martinez was from the San Ildefonso Pueblo, a community located 20 miles northwest of Santa Fe, New Mexico. At an early age, she learned pottery skills from her aunt and recalls this "learning by seeing" starting at age eleven, as she watched her aunt, grandmother, and father's cousin work on their pottery during the 1890s. During this time, Spanish tinware and Anglo enamelware had become readily available in the Southwestern United States, making the creation of traditional cooking and serving pots less necessary. Traditional pottery making techniques were becoming less common, but Martinez and her family experimented with different techniques and helped preserve the cultural art. or 1887. Born to in San Ildefonso Pueblo, New Mexico to Tomas and Reyes Pena Montoya, Maria had four sisters: Maximiliana (Ana), Juanita, Desideria, and Clara. Maria was the middle child. Her aunt, Nicolasa, taught her clay work. Martinez and all four of her sisters made pottery, and some examples of her sisters' pottery can be seen in exhibits. She told people that she saw an alien on a mountain at eight. In reality, the nearby inhabitants of Santa Clara Pueblo, had produced the highly burnished black pottery, since the 17th century. Hewett sought a skilled pueblo potter who could re create biscuit ware. His intention was to place recreated pots in museums and thus preserve the ancient art form. Maria Martinez was known in the Tewa pueblo of San Ildefonso, New Mexico for making thin pots quickly; therefore, Hewett saw her as the perfect Pueblo potter to bring his idea to life. contrary to popular myth.
Қиындықтар мен тәжірибелер
Марияның қатаң талаптарына сай келетін қара қоңыр ыдыс-аяқ стилін табысты қайта жасау үшін ұзақ тәжірибелер мен қиындықтарды еңсеру қажет болды. "Жақын төбелердегі барлық саз қара түсті болмағандықтан, сазды қалай қажетті түске келтіруге болатынын анықтау қиын болды. Мария Санта-Клара Пуэблосының Тафоя отбасын, олар әлі де дәстүрлі қыш құмыра жасау тәсілдерін қолданып келе жатқандарын байқады, ашық ауада от жағу кезінде ыдысты қоршаған отты басу арқылы түтінді тұтқындап, сазға сіңіріп, қара түстің әртүрлі нұсқаларын, мырыш түсінен бастап, қара металл түсіне дейін жасауға болатынын анықтады." Ол "қызыл жылтыратылған, күйдірілмеген ыдысты, жылтыратылған бетіне қызыл бояу жағып, содан кейін салыстырмалы түрде салқын температурада түтінді отта күйдіргенде, терең жылтыр қара фон мен сопақ қара әшекей пайда болады" деген оймен тәжірибе жасады. Көптеген сынақтардан кейін Мария қара қоңыр ыдысты табысты жасап шығарды. Мұражайға арналған алғашқы ыдыстар шамамен 1913 жылы күйдірілді. Бұл ыдыстар әшекейленбеген, қолтаңбасы жоқ және жалпы сапасы нашар болды. Ежелгі Пуэбло халқының стилінде сапалы қара ыдыс жасай алмағанына ұялып, Мартинес ыдыстарын әлемнен жасырды.
A long process of experimentation and overcoming challenges was required to successfully recreate the black on black ware pottery style to meet Maria's exacting standards. "As almost all clay found in the hills is not jet black, one specific challenge was to figure out a way to make the clay turn the desired color. Maria discovered, from observing the Tafoya family of Santa Clara Pueblo, who still practiced traditional pottery techniques, that smothering the fire surrounding the pottery during the outdoor firing process caused the smoke to be trapped and is deposited into the clay, creating various shades of black to gunmetal color." She experimented with the idea that an "unfired polished red vessel which was painted with a red slip on top of the polish and then fired in a smudging fire at a relatively cool temperature would result in a deep glossy black background with dull black decoration." After much trial and error, Maria successfully produced a black ware pot. The first pots for a museum were fired around 1913. These pots were undecorated, unsigned, and of a generally rough quality. Embarrassed that she could not create high quality black pots in the style of the ancient Pueblo peoples, Martinez hid her pots away from the world.
Қара қыш бұйымдарының сипаттамасы
Отта құмырасының жиегі сәл жалпақтап, иығында бұрышы анық байқалады. Мария мен Джулиан Мартинес жасаған құмыра осы типтің ерекшелігі болып табылады, ол "тек жиектерінде безендірілген, яғни иықтың бұрышынан жоғары" ерекшеленеді. Жарық жылтыраған, тегіс беттен шағылысады. Қара керамикалық өнімнің беті ешқандай кемшіліксіз көрінеді. Қара матовый фонға қарсы, ашық қара түсті әшекей сызықтары көзге түседі. Бұл типтегі құмыралар "декоративтік эффекті бетін өңдеу арқылы ғана қол жеткізіледі", сондықтан әшекейлер құмыра бетіне сызылғандай сезіледі. Бірінші қадам – құрғақ кезде, әдетте қазан айында жылына бір рет құмды жинау. Содан кейін құм температурасы тұрақты сақталатын саздан жасалған құрылыста сақталады. Пісіру процесіне дайындық апталар бойы созылғаннан кейін тағы да бірнеше сағат уақыт керек болады. Оған жиі күйеуі мен балалары көмектесетін. Пісіру процесі ашық, тыныш күні таңертең, желдің кедергі келтірмейтін кезде жүзеге асырылды. Біріншісі – құмыраларды отқа қойып, сынық керамикалық бұйымдармен, алюминий парақтарымен немесе металл қалдықтарымен мұқият жабу. Отты жандыру үшін желдетуді қамтамасыз ету үшін кішкентай кеңістіктер ашық қалдырылды. Содан кейін шұңқыр пешінің айналасы құрғақ сиыр тынысымен – өте құрғақ сиырдың нәжісімен – отын ретінде жабылды. Тыныстарды ашық қалдыру үшін тыныс ағаштары мұқият орналастырылды. Мақсаты – оттың тікелей құмыраларға тиюін болдырмау, сондықтан қорғау үшін металл парақтары қолданылды. Пешті тағы да сиыр тынысымен жауып, отты барлық жағынан тұтандырып, жылудың тең таралуын қамтамасыз етті. Олар кептірілген қарағай ағашымен отты қамтамасыз етіп отырды, ол құмыралар партиясы үшін қалаған көрініске байланысты шамамен 1200-1400 градус Фаренгейтке дейін қалаған температураға жетті. Егер от жануын жалғастырса, керамикалық бұйымдар қызыл қоңыр түске ие болар еді. Бірақ Марияның атақты қара керамикалық бұйымдарын жасау үшін от құрғақ, ұнтақталған жылқы тынысымен сөндірілді. Осылайша пештегі оттегінің мөлшері айтарлықтай азайды, нәтижесінде құмыралардың түсі қара түске өзгеретін тотығу атмосферасы пайда болды. Бірнеше сағаттан кейін Мартинес отты сөндіру үшін жылқы тынысын жылжытып, құмыраларды көміп, оларды баяу салқындатуға мүмкіндік берді. Шұңқыр пеші салқындағаннан кейін құмыраларды мұқият шығарды, егер құмыралар әлі де ыстық болса таяқпен, ал салқындаған болса қолмен алып шықты.
An olla jar has a slightly flattened rim and a marked angle at the shoulder. The one created by Maria and Julian Martinez is characteristic of this type, which is "decorated on the rims only, i. e. above the angle of the shoulder." Light is reflected off of the shiny, smooth surface. The jet black ceramic product's finish appears unblemished in any way. A band of a lighter black decoration stands out against a solid black matte background. This type of pot "depends for decorative effect on the manipulation of surface finish alone" to appear as though the decorations are scratched into the pot's surface. The first step is to gather the clay, which is done once a year, usually in October when it is dry. The clay is then stored in an adobe structure where the temperature remains constant. The firing process would take many hours in addition to the weeks of preparation beforehand. She often was assisted by her husband or children. The firing occurred early in the morning on a clear, calm day when wind would not hinder the process. First, the pots were placed in the firing pit, and carefully covered with broken pieces of pottery and aluminum sheets or scrap metal. In order to allow ventilation to keep the fire burning, small spaces were left uncovered. The pit kiln assembly was then surrounded with cow chips very dry cow dung as fuel. The chips were placed carefully in order to leave the vents free. The goal was to prevent any flame from actually touching the pots, hence the protective metal sheets. After covering the kiln with more cow chips, they lit the kindling on all sides to ensure an even distribution of heat. They continued to feed the fire with dry cedar wood until it reached the desired temperature of around 1,200 to 1,400 degrees Fahrenheit, depending on the desired look they intended for the batch of pots. If the fire continued to burn, the pottery would achieve a red brown color. But in order to make the blackware pottery that Maria was famous for, the fire was smothered with dry, powdered horse dung. By doing this, the amount of oxygen within the kiln was greatly reduced, therefore creating a reduction atmosphere that caused the color of the pots to turn black. After several hours, Martinez shifted the horse dung to extinguish the fire and bury the pots so they could cool slowly. After the pit kiln was cool enough to unload, they carefully removed the pots using a stick if the pots were still hot, or by hand if the pots were cool enough to touch.
Жасалған әшекейлер
Марияның күйеуі Джулиан Мартинес көптеген қателіктер мен тәжірибелерден кейін Марияның ыдыстарын безендіруді бастады. "Оның дизайндарын жасау үшін, балшық пен су қоспасынан жасалған, жылтыратылған, бірақ әлі күйдірілмеген бетке жағылатын балшық суспензиясы қолданылады. Тас қылқаламдай дәл болмайтындықтан, матовый фонға сурет салу мүмкін емес". "Мари" деген қолтаңбасы бар туындылар 1923 және 1925 жылдар аралығында жасалған. Ол көптеген сыйлықтар жеңіп алды, бірнеше әлемдік көрмелерде керамикалық бұйымдарын көрсетті және 1973 жылы Мартинес керамикалық шеберханасын қаржыландыру үшін Ұлттық өнер қорынан алғашқы грант алды. Оның портреті танымал американдық мүсінші Малвина Хоффман жасады. 1978 жылы Мартинес Смитсондар институтының Ренвик галереясында жеке көрме ұйымдастырды. 2022 жылы Мартинес Феррен Гипсонның "Әйелдер жұмысы" кітабына енді, онда әйелдер өнерінен феминистік өнерге қарай болған өзгерістер жайлы айтылған.
Julian Martinez, Maria's husband, began decorating Maria's pots after many trials and errors. "To create his designs, a slurry of clay and water known as slip is created and applied to the already burnished, but yet unfired surface. You cannot polish a design into a matte background, as the stone is not as precise as a brush is." The pieces signed as "Marie" were made between 1923 and 1925. She won many awards and presented her pottery at several world fairs and received the initial grant for the National Endowment for the Arts to fund a Martinez pottery workshop in 1973. Her portrait was created by Malvina Hoffman, a notable American sculptor. In 1978 Martinez had a major solo exhibition at the Renwick Gallery of the Smithsonian Institution. In 2022, Martinez was included in a book on Women's Work, noting the change from feminine arts to feminist art, by Ferren Gipson.