Америкалық сәулетші Александр Жордан және "Тас Үй" құрылысы

Кіріспе

Американдық сәулетші Александр Джон Джордан (Alexander John Jordan Jr.) (3 наурыз 1914, Мэдисон, Висконсин – 6 қараша 1989) Висконсин штатының Спринг-Грин қаласындағы House on the Rock атты ерекше сәулет және ойын-сауық орталығын жасағандығымен әйгілі болды.

Өмірбаян

Джорданның өмірі туралы жарияланған ақпарат аз. Үш өмірбаяны бар, барлығы дерлік өз қаржысымен шығарылған. Олардың бірі – 1990 жылы Висконсин штаты газетінің тілшісі Марв Балусектің жазған өмірбаяны. Ол кітабын «The House on the Rock жаңа иесімен де, Джорданға жақын адамдармен де келісілмеген, рұқсатсыз жазылған өмірбаян» деп сипаттады. Оның 50 жыл серігі болған Дженни Олсон сұхбат беруден бас тартты, сондай-ақ барлық көрмелерді салуға көмектескен Дон Мартин да бас тартты. 1991 жылы Даг Моның «рұқсат етілген өмірбаяны» The House on the Rock баспасынан шықты және оның сыйлық дүкенінде сатылады. Мо Дженни Олсонға, Дон Мартинге және Балусекке қол жеткізе алмаған басқа адамдармен сөйлесті. Үшінші кітап – Том Купштің «Ешқашан жеткіліксіз: Алекс Джорданның шығармашылық өмірі», ол 2014 жылы жарық көрді. Купш – 1977 жылдан 1984 жылға дейін Йорданның «Тастағы үйде» жұмыс істеген мүсінші. 1989 жылдан 1998 жылға дейін Купш «Тастағы үйдің» шығармашылық директоры болды. 2006 жылы Купш шығармашылық кеңесші ретінде қайта оралды. Балусек Джорданды «көлеңкелі тұлға, кейіннен миллионер болған Говард Хьюз сияқты жалғыз өмір сүретін» деп сипаттады. Мо да «Алекс Джордан жеке жарнаманы ұнатпады және оны іздемеді» деді. Джордан бала кезінен сәулет өнері мен электрондық құрылғыларды ұнатқандықтан, өмірінде әртүрлі дәстүрлі жолдарды сынады. 1945 жылы ол өзінің сүйікті жартастық демалыс орны – 450 фут биіктіктегі Елкерлердің баспанасы тасының үстінде ерекше жапон үйін салуды бастады. Бұл құрылыс Франк Ллойд Райттың «табиғатпен үйлесімділік» дизайн стилін еліктеді. Бастапқыда ол қызығушылық танытқандарды алшақтатуға тырысқанмен, Джордан экскурсия ақысын алып, осы арқылы электрондық және сәулеттік жобаларын қаржыландыра алатынын түсінді. Осы ақшаны пайдаланып, Джордан өзінің ерекше қызығушылықтарын 1989 жылы 75 жасында қайтыс болғанға дейін дамыта берді. 1964 жылдың наурыз айында Джордан досы Гомер Филдхауспен бірге 1964-65 жылғы Нью-Йорк әлемдік көрмесінде Висконсин павильонының көрмесін безендіруге көмектесу үшін Нью-Йоркке сапар шекті. Филдхаус Висконсин вице-губернаторы Джек Олсонмен сыртқы безендіру жұмыстарын жүргізу және жабық водопад құру үшін шақырылған. Джорданды ерекше қызықтырған нәрсе – «сөйлейтін» Авраам Линкольн, аудио-аниматроникалық робот болды. Джордан 1989 жылдың 6 қарашасында Мэдисон қаласындағы Меритер ауруханасында жүрек талмасынан қайтыс болды.

Published information on Jordan's life is scant. There are three biographies, all self published. One is an unsympathetic 1990 biography by Marv Balousek, a newspaper reporter for the Wisconsin State Journal, who describes his book as "an unauthorized biography, not been sanctioned by the new owner of The House on the Rock, nor by those closest to Jordan. Jennie Olson, his companion of 50 years, declined to be interviewed; so did Don Martin, who helped build every exhibit." A 1991 "authorized biography" by Doug Moe was published by The House on the Rock and is sold in its gift shop. Moe had access to and quotes Jennie Olson, Don Martin, and others not accessible to Balousek. The third book is "Never Enough: The Creative Life of Alex Jordan" by Tom Kupsh, published in 2014. Kupsh was a sculptor who worked for Jordan at the House on the Rock from 1977 to 1984. From 1989 to 1998, Kupsh was the creative director at the House on the Rock. In 2006 Kupsh returned to be a creative consultant. Balousek describes Jordan as "a shadowy figure as reclusive as the late multi millionaire Howard Hughes" Moe agrees that "Alex Jordan did not like or seek personal publicity." Jordan tried a variety of conventional paths in life before focusing on his childhood love of architecture and electronic gadgets. Atop his favorite wilderness retreat, the 450' tall Deer Shelter Rock, Jordan began construction of a peculiar Japanese House in 1945. The structure imitated the "fusion with nature" design style of Frank Lloyd Wright. Although he initially tried to keep curious onlookers away, Jordan found that he could finance additional electronic and architectural projects at the site by charging a tour fee. Using this money, Jordan continued to build his complex of uncommon interests until his death in 1989, aged 75. In March 1964, Jordan traveled with friend Homer Fieldhouse to New York to help landscape the Wisconsin Pavilion exhibit at the 1964 65 New York World's Fair. Fieldhouse had been hired by Wisconsin's Lieutenant Governor, Jack Olson, to do the outdoor landscaping and to construct an indoor waterfall. Of particular interest to Jordan was a "talking" Abraham Lincoln, an audio animatronic robot. Jordan died at Meriter Hospital in Madison on November 6, 1989 following a heart attack.