Кіріспе

Голета Бич – Калифорния штатының Голета қаласының жанында, Санта-Барбара Калифорния университетінің (UCSB) кампусының шығысында орналасқан жағалау аймағы. Голета шығанағының жағалауының бір бөлігі Санта-Барбара округінің Голета Бич округтік паркі (GBCP) ретінде басқарылады. Жағажайдың өзі 1945 жылы құм төселгендіктен, жартылай қолмен жасалған. Жағажай көшіп-қонып жүретін жағалау құстарының маусымдық мекені болып табылады, оның ішінде жойылу қаупі төніп тұрған қарлы құс та бар, және жағажайды толықтыру жұмыстарына байланысты кейде жабылады.

Саздықтар мен ылғалды жерлер

Голета сағасы – Тынық мұхитына құятын жақын орналасқан таяз сулы эстуарий. Бұл саздық Голета аңғары мен су жиналатын алабын кептіреді және Санта-Инес тауларының оңтүстік беткейінен бастап, Голета аймағындағы барлық ірі арналардың суларын қабылдайды. Саздық экожүйеге көптеген бөгеттер мен су тасқыны қақпалары әсер етіп, су айналымын өзгертеді (Audubon, 2003). Голета саздығының ылғалды жерлері бұрын шамамен жабатын, бірақ қазіргі көлемі шамамен құрайды. Мекеңортаның көп бөлігі 1940 жылдардың басында, Санта-Барбарадағы Теңіз әскерінің әуе базасы үшін әуе алаңына сыйымдылықты арттыру мақсатында шағын әуежай кеңейтілген кезде өзгертілді, ол қазіргі Калифорния университетінің Санта-Барбара кампусы орналасқан жерде. Соғыстан кейін бұл әуе алаңы Санта-Барбара қалалық әуежайына айналды. Сиерра клубы және Одубон қоғамы сияқты ұйымдар Голета саздығындағы және оның төңірегіндегі жоғары жатқан жерлердегі флора мен фаунаға ерекше мән береді. UCSB студенттері тарапынан қолдау көрсетілген және басқарылатын Жағалау қоры Голета саздығын басқару комитетімен бірлесіп, шетелдік емес өсімдіктерді жою сияқты шағын экологиялық қалпына келтіру жұмыстарын жүргізіп келеді. Голета саздығын басқару комитеті Калифорнияның жағалауды қорғау консервациясының жоспарларын, кем дегенде бір сазды алапта су айналымын қалпына келтіруге мүмкіндік беретін эксперименттік ашылуға қолдау көрсетті. Бұл әрекет Санта-Барбара әуежайына әсер етуі мүмкін болғандықтан, экспериментті жүргізуге Федералдық авиация басқармасынан рұхсат алды.

Парк

Парк күндізгі демалыс паркі (сағат 8:00-ден күн батқанға дейін ашық) және 27 пикник үстелі, төрт шомыршық ойнау алаңы, үш дәретхана, волейбол алаңы және басқа да жабдықтармен жабдықталған. Бұл паркте бір кезде "Желдің әдемісі" (Windamajig) деп аталатын, желдің күшімен қозғалатын өнер туындысы орналасқан еді. Айыныштысы, 2006 жылы бұл өнер инсталляциясы күшті желден зақымданып, алынып тасталды. Парктің өзі кең аумақты және 4200 фут (1280 м) жағажай парктің құрамына кіреді (Киснер, 1998). Морейнс-Лэндинг пирсі алғаш рет 1874 жылы салынды, ал кейін 1920 жылдардың соңында федералдық Орман шаруашылығы департаменті тарапынан жаңартылды (Киснер, 1998). Beachside мейрамханасы 2021 жылдың ақпан айында жабылды. Парк жергілікті тұрғындар мен туристердің арасында танымал және жылына шамамен 1,5 миллион адамды қабылдайды, бұл оны Санта-Барбара округінің парктер жүйесіндегі ең көп қолданылатын парк етеді (SBCPD, 2003). Паркте 580 тұрақ орыны бар, себебі көптеген келушілер 217 тас жолы арқылы көлікпен келеді.

Батыс нүктесі

Нүктенің негізі "тасты аралық суөтегі ортасы" деп сипатталған, бірақ ондағы түрлер көбінесе теңіз айлағының тіректеріне ұқсайды (Киснер, 1998). Осы нүктеге жақын UCSB кампусынан тұщы су ағып, кейбір құбырлардан да су шығады. Ең маңыздысы, таудың жартасты нүктесі мен айналасындағы жартастар Эль-Ниньо құбылыстарымен байланысты ауыр эрозияға ұшырайды. Шиғанақтың пішіні толқын энергиясын осы жерге шоғырландырады. Эрозия салдарынан, жоғарыдағы жардың жиегі біршама тұрақсыз болып, жақыннан өтетін адамдар үшін қауіпті болуы мүмкін.

Тарих

Сағаның аузы жағажай бойында өзгере түсті, ал 40 000 жылдық жағалаудың көтерілуі шығыс және батысқа қарайғы үстіртті жоғарылатты. XIX ғасырдың соңынан бері Санта-Барбара тұрғындары Голета жағалау аймағын өзгертіп келген. 1846 жылдан бастап су алабында мал жаю басталды, ал өрттердің салдарынан төбелер эрозияға ұшырап, Голета саздығының бір бөлігі шөгіндімен толды. XX ғасырдың басында жергілікті жер иелері азаматтарды мемлекеттік жағажай паркі орналасқан жағажайға топырақ әкелуге шақырды. Сонымен қатар, 1943 жылы федералдық үкімет сағаны толтыруды жалғастырды, ол сағаның ішіндегі тарихи Мескалитан аралын бульдозермен бұзып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайдалану үшін әуе базасын құрды (SBCPD, 2003). 1960 жылдары батпақты жерлерде, оның ішінде сарқырамаларды тазартатын құрылыс және Калифорнияның 217 тас жолы салынысымен бірге құрылыс жұмыстары жалғасты, ал мемлекеттік парк Санта-Барбара округіне берілді.

Эрозия

Голета жағажайына қатысты үнемі туындап отырған мәселе – жағалау эрозиясы; құм мен шөгінділер үздіксіз шайылып, жағажай тарылып барады. Шындығында, соңғы 14 жылда жағажай жылына шамамен 6 метрдей (20 фут) ыдырап кеткен. Егер шара қолданылмаса, ашық ауадағы грильдер, аттар ойнайтын алаңдар, ойын алаңы, қоғамдық дәретханалар мен душ, бес тұрақ және аудандық қызметтермен қамтамасыз етілген басқа да нысандар (SBCPD, 2006), сондай-ақ мейрамхана ғимараты да жоғалу қаупі бар. Дегенмен, толқын энергиясын жұтатын және эрозияны тоқтататын, әсіресе «қатты инженерлік» деп аталатын ұсынылған кейбір шешімдер, басқа жерлерде эрозияны күшейте немесе оңтүстік-орталық жағалаудың жағалау ағыны жүйесін өзгерте алады. Әртүрлі мүдделі тараптар бірнеше жоспар ұсынды, олар негізінен үш кең философияға бөлінеді. Бірінші пікір – паркті кез келген бағамен сақтап қалу керек, ал оның жақтастары «қатты инженерлік» жағалау қорғауын қолдайды. Екінші топ, керісінше, барлық инфрақұрылым мен құрылыстарды алып тастап, табиғаттың өзіне ерік беруді ұсынады. Үшінші нұсқа, орташа шешім ретінде, қазіргі «жұмсақ» жағажайды толықтыру стратегиясын жалғастырудың маңызы бар екенін көрсетеді.

Жағалауды қорғау

Құрылымдық ұсыныстар көптеген стратегиялардан тұрады. Бір мүмкін құрылыс – толқынқырғыш. Толқынқырғыштар жағадан бірнеше жүз фут қашықтықта орналастырылып, жасыл жебе (порт) құрайды. Өкінішке орай, толқынқырғыш жағалау ағысына кері әсер етеді, ал Голета шығанағының портын құру тым қиын болуы мүмкін. Тағы бір стратегия – жолбас (гройн) орнату, яғни жағажайға перпендикуляр, мұхитқа қарай созылатын ағаш немесе бетон қоршаулар. Жолбастар бір жағында шөгіндінің жиналуына себеп болады, бірақ екінші жағында шөгінді жиналуын болдырмаудың тиімсіз салдары бар. Тағы бір ұсынылған құрылыс – теңіздік қабырға. Теңіздік қабырға – жартастардың немесе теңіз жартастарының негізіне орналасқан, мұхитқа параллель бетон қабырға. Теңіздік қабырға эрозияны тоқтататын сияқты көрінсе де, ол толқын энергиясын таратуға ғана қабілетті, яғни қабырғаның екі жағындағы аймақтарда эрозия жылдамдауы мүмкін. Бұл да қажет емес, себебі UCSB-нің үстіртқы жазығына зиян келтіруі мүмкін. Төртінші құрылыс түрі – төсем. Төсем теңіздік қабырғаға ұқсас, бірақ әдетте жартастардың түбіне үйілген тас тастан тұрады. Ол екі жаққа да эрозияны жылдамдату ықтималдығы аз болса да, төсемнің алдындағы аймақ зардап шегуі мүмкін. Әдетте жағажайда жиналатын шөгінділер тастардан секіріп, басқа жерлерге таралады.

Басқарылған шегіну

Surfrider Foundation сияқты кейбір пайдаланушылар ұйымдары басқарылатын шегінуді ұсынды. Ғалымдар мен жағажай инженерлері қатты құрылымдардың жағажай құмын одан да көп эрозияға ұшыратынын жақсы біледі. Бұл әдіс жағалау ресурстарын қорғауға және парк мүмкіндіктерін қайта орналастыру арқылы сақтап қалуға мүмкіндік береді. Голета жағажайында немесе одан төмен жатқан жағажайлардағы құмның эрозиясына қазіргі қолданылып жатқан қорғау шараларының себеп болғанына ешқандай дәлел жоқ. Калифорния жағалау комиссиясы қоғамдық қолжетімділікті және демалыс мақсатын қорғау үшін жағажайды нығайтуға рұқсат береді. Бұл жағажайға жыл сайын 1,4 миллионнан астам адам келеді.

Жағажайлық азық

Үшінші стратегия – жағажайды құммен толықтыру (жұмсақ тәсіл). Толықтыру жағажайдың үстіне құм төсеу арқылы оның енін кеңейтуден тұрады. Бұл тәсіл аса қымбат емес және қазірдің өзінде Голета жағажайында қолданылуда. Құмды тікелей жағажайға тасымалдаумен қатар, өзеннің жоғары ағысындағы бассейндерде (бөгейлердің артында) жиналған шөгінділерді алып тастап, оларды ағыс бойына сәл төмен орналастырып, теңізге табиғи түрде жеткізілуіне көмектесу пайдалы болар еді. Құрбының аузын үнемі ашық ұстау қажет, өйткені бітелу эвтрофикацияға алып келеді. Солтүстік Алтын жағалаудағы жағажайларды қорғау стратегиясы осы техниканы табысты қолданудың мысалы болып табылады. 1992 және 1999 жылдар аралығында Голд-Кост қалалық кеңесі сарапшылармен бірлесіп жағажай эрозиясын тоқтату жоспарын жасады. Бастапқыда қарастырылған нұсқаларға жартастар, толқынқырғыштар және басқалары кірді, бірақ қалалық кеңес ақырында жақын орналасқан Алтын жағалаудың Broadwater-ынан шөгінділерді сорып алып, үлкен құбырлар арқылы өткізіп, жағалаудың бес шақырымына төсеуді ұйғарды. Сонымен қатар, олар жобаны қорғау үшін жағаға жақын жасанды риф құруды жоспарлады. 1999-2000 жылдар аралығында жоспар жүзеге асырылды, Broadwater-ден 1,1 миллион куб метр шөгінді жағажайға тасымалданды (Джексон, 2004). Жақын маңдағы аумақтарды қазу арқылы алынған құм үлкен геотекстиль қаптарға толтырылды, олар жағаға жақын жерге тасталды, риф жасау үшін. Осы уақыттан бері жағажай жағалау бейнелеу технологиясымен бақыланып келеді және жағдайы жақсы. Жағалау сызығы мен толқын жағдайларындағы маңызды айырмашылықтарға байланысты бұл нұсқа Голета жағажайына қолданылмайтын болуы мүмкін. Даулы аймақ қазіргі уақытта мейрамхана ғимаратының батысында үлкен тастармен толығымен қоршалған және бірнеше жылдан бері осылай болып келеді. Бұл жоба бойынша тағы бір нұсқа – жағалау комиссиясынан қолданыстағы тастарға рұқсат беруді сұрау. Қазіргі қорғау шаралары төмен жатқан жағажайларға құмның жоғалуына әкелгенін көрсететін ғылыми дәлел жоқ.