Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швед IKEA негізін қалаушы (1926–2018)
Swedish founder of IKEA (1926–2018)
Федор Ингвар Кампрад (; 30 наурыз 1926 – 27 қаңтар 2018) – швед миллиардері, кәсіпкер, жиһазға маманданған көпұлттық бөлшек сауда компаниясы IKEA-ны құрғандығымен әйгілі. Ол 1976 жылдан 2014 жылға дейін Швейцарияда тұрған.
Feodor Ingvar Kamprad (; 30 March 1926 – 27 January 2018) was a Swedish billionaire business magnate best known for founding IKEA, a multinational retail company specialising in furniture. He lived in Switzerland from 1976 to 2014.
Жас шағы мен отбасы
Кампрад Швецияның Смоланд аймағындағы Пьеттерид қаласында (қазіргі Älmhult муниципалитетіне қарасты), Кронобергс ленінде Федор Кампрадтың (1893–1984) және Берта Линнеа Матильда Нильссонның (1901–1956) отбасында дүниеге келген. Оның анасы швед тегінен, ал әкесі Германияда туып, ата-анасымен бірге бір жасында Швецияға келген. Кампрадтың әкесінің әкесі Ахим Эрдман Кампрад Тюрингиядағы Альтенбург аймағынан шыққан, ал әжесі Франзиска ("Фанни") Глатц Богемиядағы Радоницте (Радонице) – сол кездегі Австро-Венгрияда дүниеге келген; олар 1896 жылы Германиядан Швецияға көшіп кеткен. Кампрад фамилиясы "Kamerade" ("Серік") сөзінің түрі болып табылады және 14 ғасырға дейін жетеді; 19 ғасырда Кампрадтар отбасы Тюрингияда бай поместье иелері болған. Ахим Кампрадтың анасы Пол фон Гинденбургтің алыс туысы болған. Ахим поместье иесінің кіші ұлы болды және Смоланд провинциясындағы Агуннарид (қазіргі Льонгби муниципалитетіне кіреді) шағын ауылының жанында Эльмтарид (қазіргі стандартталған Эльмтарид) фермасын сатып алды; ол жер көлемі бойынша аймақтағы ең ірі ферма болды. Франс Федор дүниеге келгеннен кейін бірнеше жыл өткен соң ол өзін-өзі өлтіріп, ферманы Франсискаға, содан кейін Франц Федорға қалдырды. Ингвар Кампрад 6 жасынан бастап ата-анасы, әпкесі және әжесімен бірге фермада тұрды. Кампрад Тюрингиядағы әулеттік қаласына барып, ондағы туыстарымен байланыста болды.
Kamprad was born in Pjätteryd (now part of Älmhult Municipality), Kronobergs län, in Småland, Sweden, to Feodor Kamprad (1893–1984) and Berta Linnea Matilda Nilsson (1901–1956). His mother was of Swedish origin, while his father was born in Germany and came to Sweden at age one with his parents. Kamprad's paternal grandfather Achim Erdmann Kamprad was originally from Altenburger Land in Thuringia, and his paternal grandmother Franzisca ("Fanny") Glatz was born in Radonitz (Radonice) in Bohemia in then Austria Hungary; they left Germany for Sweden in 1896. The surname Kamprad is a variant of "Kamerade" ("Comrade") and dates back to the 14th century; in the 19th century the Kamprad family had become wealthy estate owners in Thuringia. Achim Kamprad's mother was a distant relative of Paul von Hindenburg. Achim was the younger son of an estate owner and had bought the farm Elmtaryd (presently standardized Älmtaryd) near the small village of Agunnaryd (now part of Ljungby Municipality) in the province of Småland; with of land it was the largest farm in the area. He committed suicide a few years after Frans Feodor was born, leaving the farm to Franzisca and with time Franz Feodor. Ingvar Kamprad lived on the farm with his parents, sister and grandmother from the age of 6. Kamprad visited his family's ancestral town in Thuringia and kept in contact with relatives there.
Мансап
Кампрад жас кезінде кәсіппен айналыса бастады. Ол бес жасында темекі сатуды бастады. Жеті жасында ол велосипедпен көршілерге сауда жасау үшін алысқа бара бастады. Ол Стокгольмде темекіні өте арзанға сатып алып, оларды жеке-жеке төмен бағада сататынын және сонымен қатар жақсы пайда табатынын анықтады. Темекіден бастап, ол балық, Рождество шыршасы әшекейлері, тұқымдар, содан кейін қаламсап пен қарындаштарды сатумен айналысты. Ингвар 1943-1945 жылдары Гётеборгтегі Handelsinstitut оқу орнында оқыды, қазір ол Hvitfeldtska Gymnasiet гимназиясының бөлігі. 1943 жылы, 17 жасында Кампрад өзінің ағасы Эрнсттің ас үйінде IKEA-ны құрды. 1948 жылы Кампрад өзінің бизнесін кеңейтіп, жиһаз сатуды қосты. Оның бизнесі көбінесе почта арқылы тапсырыспен жүргізілді. 2013 жылдың маусым айында Кампрад Inter IKEA Holding SA басқармасынан кетіп, оның кіші ұлы Матиас Кампрад Пер Людвигссонды холдинг компаниясының төрағасы ретінде алмастырды. 87 жастағы негізін қалаушы орнынан кету туралы шешімін былай түсіндірді: "Мен бұл Inter IKEA тобының басқармасынан кету үшін дұрыс уақыт деп санаймын. Осылайша біз бірнеше жылдан бері жалғасып келе жатқан ұрпақ алмасудың тағы бір қадамын жасаймыз". Матиас және оның екі үлкен ағасы, IKEA-да басшылық қызметтер атқаратындар, корпорацияның жалпы көрінісі мен ұзақ мерзімді стратегиясы бойынша жұмыс істейді.
Kamprad began to develop a business as a young boy. He started selling matches at the age of five. When he was seven he began travelling further afield on his bicycle to peddle to neighbours. He found he could buy matches in bulk very cheaply in Stockholm, sell them individually at a low price, and still make a good profit. From matches he expanded to selling fish, Christmas tree decorations, seeds, and later ballpoint pens and pencils. Ingvar attended Gothenburg's Handelsinstitut, now part of Hvitfeldtska Gymnasiet, from 1943 to 1945. In 1943, when he was 17 Kamprad founded IKEA at his uncle Ernst's kitchen table. In 1948, Kamprad diversified his portfolio, adding furniture. His business was mostly mail order. In June 2013, Kamprad resigned from the board of Inter IKEA Holding SA and his youngest son Mathias Kamprad replaced Per Ludvigsson as the chairman of the holding company. Following his decision to step down the then 87 year old founder explained, "I see this as a good time for me to leave the board of Inter IKEA Group. By that we are also taking another step in the generation shift that has been ongoing for some years." Mathias and his two older brothers, who also have leadership roles at IKEA, work on the corporation's overall vision and long term strategy.
Таза құны және Stichting INGKA Foundation
Нидерландыда тіркелген Stichting INGKA Foundation компаниясы Ингвар Кампрадтың (яғни ING + KA) есімімен аталып, барлық IKEA дүкендерінің бас компаниясы INGKA Holding-ге ие. 2006 жылдың мамыр айында The Economist журналы бұл қайырымдылық қорын әлемдегі ең бай қайырымдылық ұйымы деп хабарлады, бірақ Билл мен Мелинда Гейтс қоры кейін одан іріледі. Оның үлкен қаржылық қорына қарамастан, негізгі мақсаты IKEA үшін корпоративтік салықты азайту және басқару құқығын қорғау болып табылады. Кампрад әлемдегі ең бай адамдардың бірі болған. Бұл есеп оның компанияның толық иесі екендігі туралы болжамға негізделген, бірақ IKEA және Кампрад отбасы мұны жоққа шығарды. Кампрад компанияда тікелей үлеске иелігін аз қалдырды, өйткені ол мүддесін Stichting INGKA Foundation және INGKA Holding компанияларына күрделі салықтан қорғау схемасы аясында берді, бұл оның нақты бақылау деңгейін анықтауды қиындатады. 2010 жылдың наурызында Forbes журналы Кампрадтың байлығын 23 миллиард АҚШ доллары деп бағалап, оны әлемдегі ең бай он бірінші адам деп атады. Бір жыл өткен соң, оның адвокаттары Лихтенштейнде құрылған және басқарылатын қорының IKEA-ға тиесілі екенін, ал жарғысы оған және оның отбасына қор қаражатынан пайда табуға тыйым салатын құжаттарды ұсынғаннан кейін ол 162-ші орынға түсті.
The Dutch registered Stichting INGKA Foundation is named after Ingvar Kamprad (i. e., ING + KA) which owns INGKA Holding, the parent company for all IKEA stores. In May 2006 the charitable foundation was reported by The Economist to be the world's wealthiest charity, however the Bill & Melinda Gates Foundation has since become larger. Despite its large endowment its primary purpose is corporate tax minimisation and anti takeover protection for IKEA. Kamprad was one of the world's wealthiest people. This report was based on the assumption that he owned the entire company, an approach both IKEA and the Kamprad family rejected. Kamprad retained little direct ownership in the company, having transferred his interest to Stichting INGKA Foundation and INGKA Holding as part of a complex tax sheltering scheme that leaves his actual degree of control vague. In March 2010, Forbes magazine estimated Kamprad's fortune at US$23 billion, making him the eleventh richest person in the world. A year later, he fell to 162nd after his lawyers produced documents proving that the foundation he established and heads in Liechtenstein owns IKEA, and that its bylaws bar him and his family from benefiting from its funds.
Шығармалары
Жалпы алғанда, жеке өмірін көп көрсетпеген Кампрад бірнеше маңызды еңбек жариялаған. Ол 1976 жылы "Жылыстың өсиеті" деген манифестінде қарапайымдық пен үнемшілдік философиясын ең алғаш рет баяндаған. Кампрад швед журналисі Бертил Торекуллмен бірлесіп "Leading by Design: The IKEA Story" кітабын жазды. Автобиографиялық кітабында Кампрад өзінің философиясын және IKEA-ны құру кезіндегі қиындықтар мен табыстарды одан әрі сипаттайды.
While generally a private person, Kamprad had published a few notable works. He first detailed his philosophies of frugality and simplicity in a manifesto entitled A Testament of a Furniture Dealer in 1976. Kamprad also worked with Swedish journalist Bertil Torekull on Leading by Design: The IKEA Story. In the autobiographical book, Kamprad further describes his philosophies and the trials and triumphs of the founding of IKEA.
Фашистік араласу
1994 жылы швед фашисі Пер Энгдалдың жеке хаттары жарияланды, ол қайтыс болғаннан кейін Кампрадтың 1942 жылы 16 жасында Энгдалдың фашистік «Жаңа швед қозғалысына» (Nysvenska Rörelsen) қосылғанын көрсетті. Кампрад өзінің «Leading by Design: The IKEA Story» атты кітабында Nysvenska Rörelsenдегі уақытына екі тарау арнады және 1994 жылы IKEA қызметкерлеріне жазған хатында ұйымға қосылуын «өмірімдегі ең үлкен қателік» деп атады. 2011 жылы журналист Элизабет Асбринк «Швецияда жасалған: шведтердің өзі қалай теңдікке, төзімділікке, қонақжайлыққа немесе жайлылыққа құштар екенін мойындағысы келмейді» атты кітабын жариялады. Онда ол 1943 жылы швед қауіпсіздік қызметі Кампрад туралы «Нацист» деген атаумен файл құрғанын және Кампрад оған 2010 жылы берген сұхбатында «Пер Энгдаль – ұлы адам және мен оны өмір бойы сақтаймын» деп айтқандығын мәлімдеді. 2011 жылдың тамызында «The Daily Telegraph» газетінде жазған Ричард Оранж 1943 жылғы файл Кампрадтың «Швед Социалистік Самлингінің» – «Швед ұлттық-социалистік жұмысшы партиясының» мұрагері – белсенді мүшесі болғанын алғаш рет дәлелдегенін атап өтті, оның мүшелік нөмірін: 4013 деп көрсетті. Ол 17 жастағы Кампрадтың жаңа мүшелерді тартуға құштарлығын білдірген және «қозғалыс үшін жұмыс істеу мүмкіндігін жібермейтінін» айтқан хаттарын келтіреді. Оранж былай деп қосты: «Құпия қызмет Кампрад мырза партияның жастар газетін алғандықтан, ол «ұйымда қандай да бір ресми лауазымға ие болғанға тиіс» деген қорытындыға келді». Келесі күні BBC хабарлағандай: «Оңшыл экстремизм бойынша швед сарапшысы Анна Лена Лодениус Швеция радиосына Кампрадтың нацистік қатысы енді Пер Энгдальмен кездейсоқ достықтан туындаған жай ғана құбылыс ретінде қарастырыла алмайтынын айтты. Оның тағы бір фашистік ұйымға қатысқаны, ол не үшін тұрғанын «толық білгенін» көрсетті». BBC хабарлауынша, өкіл Кампрадтың «фашизммен сыйласып қана қоймағанын, бірақ қазір «Ингвардың басында нацистік ойлар жоқ» деп мәлімдеді.
In 1994, the personal letters of the Swedish fascist Per Engdahl were made public, posthumously revealing that Kamprad had joined Engdahl's pro fascist New Swedish Movement (Nysvenska Rörelsen) in 1942, at age 16. Kamprad devoted two chapters to his time in Nysvenska Rörelsen in his book Leading by Design: The IKEA Story and, in a 1994 letter to IKEA employees, called his affiliation with the organization the "greatest mistake of my life". In 2011, journalist Elisabeth Åsbrink published a book Made in Sweden: How the Swedes Are Not Nearly So Egalitarian, Tolerant, Hospitable or Cozy As They Would Like to (Have You) Think in which she revealed that, by 1943, the Swedish Security Service had created a file on Kamprad entitled "Nazi", and that Kamprad had told her, during a 2010 interview, that "Per Engdahl is a great man, and I will maintain that as long as I live." Writing in The Daily Telegraph, in August 2011, Richard Orange noted that the 1943 file proved for the first time that Kamprad "was an active member of Svensk Socialistisk Samling – successor to the Swedish Nationalist Socialist Workers Party – citing his membership number: 4013. It quotes letters intercepted from Mr Kamprad, then 17, in which he enthuses about recruiting new members and says that he "misses no opportunity to work for the movement." Orange added, "The secret service concluded that, as Mr Kamprad received the party's youth newspaper, he must have held "some sort of official position within the organisation." The following day, the BBC reported: "A Swedish expert on far right extremism, Anna Lena Lodenius, told Radio Sweden that Mr Kamprad's Nazi involvement could no longer be dismissed as the by product of an accidental friendship with Per Engdahl. His involvement in another fascist organisation, she said, showed he must have been 'perfectly aware' of what it stood for." The BBC report also noted that a spokesman said that Kamprad "had long admitted flirting with fascism, but that now, "there are no Nazi sympathising thoughts in Ingvar's head whatsoever."
Жеке өмір
Кампрад пен оның бірінші әйелі Керстин Уадлинг Анника есімді қызын асырап алды. Олардың үш ұлы болды: Питер, Йонас және Матиас. Ол 1976 жылдан 2014 жылға дейін Швейцарияның Эпалинес қаласында тұрды. Кампрад 2014 жылдың наурызында соңғы қырық жылдан кейін Швецияның Смоланд аймағына қайта оралды. Мансабының басында Польшадағы жиһаз өндірушілермен жұмыс істеген кезде Кампрад алкоголизмге ұшырады. 2004 жылы ол ішімдігін бақылауда ұстап отырғанын айтты, ал "Нью-Йорк Таймс" газетінің мәліметінше, Кампрад "жылына үш рет ем алып, ішімдікке тәуелділігін басып отырды". Ол шай қаптарын қайта пайдаланған және мейрамханалардағы тұз бен бұрыш қалдықтарын жинап сақтағаны белгілі. Кампрад өз ұлдарын Ikano Group деп аталатын, құны 1,5 миллиард АҚШ долларына бағаланған компанияның жалғыз мұрагерлері етіп тағайындады. Оның асырап алған қызы Анникаға шамамен 300 000 доллар бөлді.
Kamprad and his first wife Kerstin Wadling adopted a daughter, Annika. They had three sons: Peter, Jonas and Mathias. He lived in Épalinges, Switzerland, from 1976 to 2014. Kamprad moved back to Småland in Sweden in March 2014 after nearly forty years away. While working with furniture manufacturers in Poland earlier in his career, Kamprad became an alcoholic. In 2004, he said that his drinking was under control, and according to The New York Times, Kamprad "controlled it by drying out three times a year". He reportedly recycled tea bags and was known to keep the salt and pepper packets in restaurants. Kamprad had named his sons as the sole heirs of an entity called the Ikano Group, which is valued at US$1.5 billion. His adopted daughter Annika was planned to receive about $300,000.
Өлім
Кампрад 2018 жылдың 27 қаңтарында 91 жасында Швецияның Смоланд аймағындағы үйінде пневмониядан ұйықтағанда қайтыс болды. Оның өсиетіне сәйкес, Кампрадтың мүлкінің жартысы Швецияның сирек қоныстанған солтүстік бөлігі – Норрландтағы жобаларға бағытталатын болды. Кампрад Норрландты дамытып, жастарға онда тұруға жағдай жасауды көздеген.
Kamprad died in his sleep of pneumonia at his home in Småland, Sweden, on 27 January 2018 at the age of 91. According to his will, half of Kamprad's estate would go to projects in Norrland, the sparsely populated northern half of Sweden. Kamprad reportedly wanted to develop Norrland and make it possible for young people to live there.