Генри Гордон Гейл: Американдық астрофизик және жазушының өмірі мен қызметі
Henry Gale (astrophysicist)
Генри Гордон Гейл (1874-1942) – американдық астрофизик, физик және автор. Чикаго университетінде білім алған, ғылыми еңбектер жазған. Астрофизика, ғылым тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Америкалық астрофизик және жазушы (1874–1942)
American astrophysicist and author (1874–1942)
Генри Гордон Гейл (12 қыркүйек 1874 – 16 қараша 1942) – американдық астрофизик және жазушы.
Henry Gordon Gale (September 12, 1874 – November 16, 1942) was an American astrophysicist and author.
Өмірбаян
Ол Иллинойс штатының Аврора қаласында Адалаид Рода (құрметті әкесі Паркер) мен дәрігер Эли Холбрук Гейл отбасында дүниеге келген. Анасы оның туғаннан кейін бірнеше аптадан соң қайтыс болды; одан кейін оны анасының әке-шешесі тәрбиеледі. Гейл 1896 жылы Чикаго университетінде бакалавр дәрежесін алды, ал 1899 жылы физика ғылымдарының докторы болды және сол жылы профессорлық қызметке қабылданды. Ол «Дельта Каппа Эпсилон» студенттік ұйымының мүшесі болды. Оқу кезінде ол кейін балалар әдебиетінің авторы болған Агнес Споффорд Кукпен танысты. Олар 1901 жылы үйленді, ал 1904 жылы қызы Беатрис дүниеге келді. Хабарласу кезінде олар Агнес Гейлді «Битти Ва» немесе «Ва Ва» деп, Генри Гейлді «Бак Ва» деп, ал Беатристі «Бимс» деп атады. Ол колледждердің деканы болды (1908–1922 жж.). Оның астрофизикадағы жұмысы Чикаго университеті мен Калифорния штатының Пасадена қаласындағы Маунт Уилсон обсерваториясы арасында бөлінді. 1909 жылы ол обсерваторияда электр оқиғасынан ауыр күйік шақты, екі ай бойы ауруханада жатып, терісіне трансплантация жасау қажет болды. Ол «Астрофизикалық журналдың» редакторларының бірі болды (1912–1940 жж.). 1916 жылдан бастап ол университетте толық профессор болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол АҚШ және Францияда қызмет етіп, подполковник шеніне жетті. Ол генерал Джон Дж. Першингтің «өте еңбегі мен көзге түсетін қызметі» үшін мақталып, француз үкіметінен Құрмет легионы орденімен марапатталды. Еуропадан оралғаннан кейін ол өз қызметін жалғастырып, Огден аспирантура мектебінің деканы (1922–1930 жж.), физика кафедрасының меңгерушісі (1925–1940 жж.) және физикалық ғылымдар бөлімінің деканы (1931–1940 жж.) болды. Ол Чикаго физика клубының президенті болды (1931–1940 жж.). Гейл ондаған мақалалар мен кітаптардың авторы. Оның 1906–1936 жылдардағы физика оқулықтарына (бұрынғы Чикаго профессоры Роберт Милликанмен бірге) «Физика курсы», «Орта мектептер үшін зертханалық физика курсы», «Практикалық физика» және «Жаңа элементарлық физика» кірді. 1938 жылы Отто Струве университетте астрономия курсын ұйымдастырғаннан кейін Гейлдің расистік көзқарастары кеңінен талқыланды, онда болашақ Нобель сыйлығының иегері, үнділік Субрахманян Чандрасекар да болды. Струве Чандрасекарды университетке қабылдауға ынталанды, бұл президент Роберт Хатчинс тарапынан қолдау тапты. Гейл Чандрасекарға қарсы болды, өйткені ол ақ нәсілді емес еді және ол факультет деканы қызметін атқарыстырып тұрғанда оны қабылдамайтынын анық білдірді (Гейлдің жазу серіктесі Милликан Адамгершілікті жақсарту қорының мүшесі ретінде евгениканы қолдады). Оның ізбасары Артур Комптон Гейл зейнеткерлікке шыққаннан кейін Чандрасекарды ашық қабылдады.
He was born in Aurora, Illinois to Adalaide Rhoda (née Parker) and Eli Holbrook Gale, a physician. His mother died a few weeks after his birth; thereafter he was raised by his maternal grandparents. Gale gained his bachelor's degree at the University of Chicago in 1896, where he also gained his PhD in physics in 1899, joining the faculty the same year. He was a member of the Delta Kappa Epsilon fraternity. During his studies he met Agnes Spofford Cook, who later became a children's author. They married in 1901, and their daughter Beatrice was born in 1904. In correspondence, they used the names "Bitty Wa" or "Wa Wa" for Agnes Gale, "Buck Wa" for Henry Gale and "Bims" for Beatrice. He was Dean of the Colleges (1908–22). His work in astrophysics was divided between the University of Chicago and the Mount Wilson Observatory in Pasadena, California. In 1909, he was badly burned in an electrical accident at the Observatory and he required skin grafts during two months' hospitalization. He was one of the editors of the Astrophysical Journal (1912–40). He became a full professor at the university from 1916. During World War I he served in the United States and France, obtaining the rank of lieutenant colonel. He was cited by general John J. Pershing for "especially meritorious and conspicuous service" and he was awarded the Legion of Honor by the French authorities. After his return from Europe, he continued his role and became Dean of the Ogden School of Graduate Sciences (1922–30), Chairman of the Department of Physics (1925 40), and Dean of the Division of Physical Sciences (1931–40). He was President of the Physics Club of Chicago (1931–40). Gale authored dozens of papers and books. His physics textbooks from 1906 to 1936 included (with former Chicago professor Robert Millikan) A First Course in Physics , A First Course in Laboratory Physics for Secondary Schools, Practical Physics and New Elementary Physics. In 1938, Gale's racism became a prominent issue after Otto Struve organised an astronomy course at the university to be taught by Yerkes Observatory staff, including future Nobel Prize winner, the Indian Subrahmanyan Chandrasekhar. Struve had encouraged Chandrasekhar to join the university, supported by president Robert Hutchins. Gale objected to Chandrasekhar because he wasn't white and made it clear he would not be welcome as long as he was the dean of faculty (Gale's writing partner, Millikan, supported eugenics as a trustee of the Human Betterment Foundation). His successor, Arthur Compton, openly accepted Chandrasekhar upon Gale's retirement.