Қытайдың жоғалған динозавры Чаоянзавр туралы мақала. 150 млн жыл бұрын өмір сүрген, мүйізді беттер тобына жататын шөп жеуші динозавр. Палеонтологиялық жаңалықтар!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Жойылып кеткен динозаврлар туысы
Extinct genus of dinosaurs
Чаоянгзавр ("Чаоянг кесірткесі") – Қытайдың соңғы юра кезеңіне жататын маргиноцефалды динозавр. Оның жасы 150,8 және 145,5 миллион жыл аралығында деп есептеледі. Чаоянгзавр "Ceratopsia" (грекше "мүйізді беттер") тобына жатқан. Чаоянгзавр, барлық кератопсиялар сияқты, негізінен шөппен қоректенген.
Chaoyangsaurus ("Chaoyang lizard") is a marginocephalian dinosaur from the Late Jurassic of China. It has been dated to between 150.8 and 145.5 million years ago. Chaoyangsaurus belonged to the Ceratopsia (Greek for "horned faces"). Chaoyangsaurus, like all ceratopsians, was primarily a herbivore.
Ашылуы және атауы
1976 жылы Чэн Чжэнву Қытайдың солтүстік-шығысындағы Ляонин провинциясының Чаоян аймағындағы Эршицзязиде Чаоянгзаврдың қалдықтарын тапты. Бұл табылған қалдықтар көшпелі көрмеге қосылды. Көптеген басқа динозаврлардан айырмашылығы, Чаоянгзавр ресми жарияланбастан бұрын бірқатар дереккөздерде талқыланған болатын. Нәтижесінде оның есімінің бірнеше әртүрлі жазылуы пайда болды және жарамсыз *nomina nuda* («жалаңаш есімдер», олардың артында ресми сипаттама жоқ есімдер) ретінде кетті. Баспаға шыққан алғашқы атау — Жапон мұражайының экспозициясы туралы нұсқаулықта жазылған, қытай тілінен латын әліпбиіне дұрыс транслитерацияланбаған Chaoyoungosaurus. 1983 жылы Чжао Сицзинь де бұл орфографияны түрді алғаш рет талқылаған кезде қолданды, бұл жерде де сипаттама жоқ, сондықтан ол техникалық тұрғыдан *nomen nudum* болып табылады. Екі жылдан кейін Чжао осы ертедегі орфографияны тағы да пайдаланып, Chaoyoungosaurus liaosiensis типтік үлгісі мен түр атауын берді. 1992 жылы Дун Цзиминнің айтуынша, Чаоюнгозавр атауы 1983 жылы Чжао мен Чэннің жеке қағазында ресми түрде сипатталған, бірақ бұл қағаз үшін ешқандай сілтеме берілмеген, ал кейіннен Чэн мен Чжао бұл атауды жарамды деп санамаған, мүмкін, өйткені қағаз шын мәнінде жарияланбаған. 1992 жылы қытай динозаврлары туралы кітабында Дун атауды «дұрыс» жазуға өзгертті (қосымша «o» әрпін ескеріңіз), яғни Chaoyangosaurus. Алайда, бұл атау динозаврдың ресми сипаттамасымен бірге келмегендіктен, Chaoyangosaurus-ты да *nomen nudum* деп қарастыру керек. 1999 жылы ғана динозаврға ресми атау берілді. Пол Серено 1999 жылы динозаврлар эволюциясына шолу жасағанда Chaoyangsaurus атауын қолданды. Бұл атау да *nomen nudum* болды. Алайда, сол жылдың желтоқсан айында Чэн, Чжао және Сюй Син Chaoyangsaurus youngi атауын пайдалана отырып, ресми сипаттама жариялады, және бұл атау *nomen nudum* емес, бұл туыстың алғашқы атауы ретінде, ол барлық басқа орфографиядан бұрын қолданылған. Туыс атауы Чаоянға сілтеме жасайды. Түр атауы қытай палеонтологы Ян Чжунцзянь («C. C. Янг») құрметіне берілген, ол қытай омыртқалы жануарлар палеонтологиясының негізін қалаушы. Голотипі, IGCAGS V371, 1999 жылы Титонның соңғы кезеңіне жатқызылған Тученцзи формациясының қабатында табылды. Ол бас сүйегі бар жартылай скелеттен тұрады. Оның ішінде бас сүйегінің төменгі бөлігі мен ми қабығы, төменгі жақ сүйектері, мойынның жеті омыртқасы, оң жақ иық және оң жақ қол сүйегі бар. Ол ересек жеке тұлғаны көрсетеді. Қалдықты Дин Цзиньжао мен Ван Хайцзюнь дайындаған. Сипаттаған авторлар кейбір ерекше белгілерін көрсетті. Жүгірткі сүйектегі бас сүйек әлсіз дамыған және беті тегіс. Қиыршық сүйектің артқы жағы төртбұрышты сүйектің артқы жағына жабысады. Квадраттың кең жақты беті жоқ, ал алдыңғы жағына қарай кеңейтілмейді. Квадраттың артқы төменгі жиегі дөңгелек. Төменгі жақ сүйегінің короноидты өсі төмен және жоғарғы жағы жазық. Бүйір бетінің жазықтығы мен бұрышты сүйектің төменгі жағы қырқамен бөлінеді. Соңғы бес белгі аутапоморфиялар деп саналды.
In 1976, the remains of Chaoyangsaurus were found by Cheng Zhengwu at Ershijiazi, in the Chaoyang area of Liaoning Province in northeastern China. The fossil was added to a travelling exhibition. Unlike many other dinosaurs, Chaoyangsaurus had been discussed in a number of sources before its official publication. As a result of this, several different spellings of its name have come and gone as invalid nomina nuda ("naked names", names with no formal description behind them). The first name to see print was Chaoyoungosaurus, which appeared in the guidebook to a Japanese museum exhibit, and was the result of an incorrect transliteration from the Chinese into the Latin alphabet. Zhao Xijin in 1983 also used this spelling when he first discussed the species, again lacking a description so it is technically a nomen nudum. Two years later, Zhao again used this early spelling when he assigned a type specimen and species name, Chaoyoungosaurus liaosiensis. According to Dong Zhiming in 1992, the name Chaoyoungosaurus had been officially described in a separate paper by Zhao and Cheng in 1983, but no cite for this paper was given, and later Cheng and Zhao themselves did not treat this name as valid, perhaps because the paper had not actually been published. Dong, in his 1992 book on Chinese dinosaur faunae, also emended the name to the "correct" spelling of Chaoyangosaurus (note the extra letter "o"). However, since this renaming was not accompanied by a formal description of the dinosaur, Chaoyangosaurus must be considered a nomen nudum also. It was not until 1999 that the dinosaur finally received an official name. Paul Sereno in 1999 used the name Chaoyangsaurus in an overview of dinosaurian evolution. Once again, that name was a nomen nudum. However, in December of that year, Cheng, Zhao, and Xu Xing published an official description using the name Chaoyangsaurus youngi, and as the first name for this genus that is not a nomen nudum, it has official priority over all other spellings that have been used. The generic name refers to Chaoyang. The specific name honours the Chinese paleontologist Yang Zhongjian ("C. C. Young") as the founder of Chinese vertebrate paleontology. The holotype, IGCAGS V371, has been found in a layer of the Tuchengzi Formation that was in 1999 dated to the late Tithonian. It consists of a partial skeleton with skull. It contains the lower part and braincase of the skull, the lower jaws, seven neck vertebrae, the right shoulder blade and the right humerus. It represents an adult individual. The fossil was prepared by Ding Jinzhao and Wang Haijun. The describing authors indicated some distinguishing traits. The boss on the jugal bone is only weakly developed and has a smooth surface. The convex quadratojugal bone overlaps the rear of the shaft of the quadrate bone. The quadrate lacks a wide side surface, not being expanded to the front. The rear lower edge of the quadrate is convex. The coronoid process of the lower jaw is low with a flat top. The planes of the side surface and the underside of the angular bone are separated by a ridge. The last five traits were considered autapomorphies.