Кіріспе

Канаданың Ауғанстан соғысындағы рөлі 2001 жылдың соңында басталды. Канада 2001 жылдың қазан айында 2-ші бірлескен жұмыс тобынан жасырын түрде әскерилердің алғашқы тобын жіберді, ал Канада Қарулы Күштерінің (CAF) алғашқы әскерлері 2002 жылдың қаңтар-ақпанында Ауғанстанға келді. Операциялардың мақсаты – сол елдегі «Әл-Қаида» мүшелерін анықтау және бейтараптандыру, сондай-ақ халықаралық терроризмді қолдаған «Талибан» режимін құлату болды. Кейінгі операциялар Ауғанстанда қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, елді қайта құруға және Ауғанстан Ұлттық Армиясын (ANA) және Ауғанстан Ұлттық Полициясын даярлауға бағытталды. Бұл миссиялардың көп бөлігін Канада Қарулы Күштері құрады, оларға Корольдік Канадалық атты полициясы (RCMP), Канада Сыртқы істер министрлігі және Канада Халықаралық даму агенттігі (CIDA) қызметкерлері көмектесті. Ірі қайта құру жобаларына Дахла бөгеті мен суару жүйесі, жолдар мен көпірлерді жақсарту, мектептер салу және иммундау бағдарламалары кірді. Коалиция мүшелері арасында CAF-тегі адам басына шаққан қаза болғандардың саны ең жоғары болды. Майданға аттанған кезде 159 канадалық сарбаз қаза тапты, ал тағы 22 сарбаз жауынгерлік емес жағдайларда қаза болды. Соғысқа халықтың наразылығы уақыт өте келе күшейді, ал 2011 жылға қарай Канаданың соғысқа салған қаржылық шығыны 18,5 миллиард долларға бағаланды. CAF-тегі соңғы сарбаздар 2014 жылдың наурыз айында Ауғанстаннан шықты.

Өмірбаян

Канада Қарулы Күштерінің (CAF) суық соғыстан кейінгі қақтығыстардағы рөлі бейбітшілікті сақтау күштері болды, олар зорлық-зомбылықты басудың жаңа әдістеріне және азаматтық қоғамдардың жұмыс істеуін қалпына келтіруге бағытталған. 1993 жылы Хорватияның Тәуелсіздік соғысы кезінде 15 сағаттық атыс кезінде Канаданың бейбітшілікті сақтау әскерлері атуға ұшырағаннан кейін, Канаданың әскери басшылығына бейбітшілікті сақтау күштеріне шабуыл жасағанда шабуылға қарсы күшке жылдам тактикалық көшуге мүмкіндік беру керек екендігі түсінікті болды. Бұл түсінік Канаданың кейінгі онжылдықтардағы әскери дайындығы мен операцияларын қалыптастырды. Босния, Сомали және Гаитидегі бейбітшілік миссиясында Канада мен НАТО әскерлері жергілікті және халықаралық даму ұйымдарымен ынтымақтастықты тереңдетуге тырысты, олар қайта құру мақсаттарына бірге жұмыс істеді. Канаданың Ауғанстандағы ісіне қатысты ұстанымы да осы үлгіге негізделген. 2001 жылы 11 қыркүйектегі террорлық шабуылдар мен АҚШ-тың терроризмге қарсы соғыс жариялауынан кейін Канаданың Ұлттық қорғаныс министрі Арт Эггглтон генерал-губернатор Адриен Кларксонға АҚШ-та және басқа елдерде әскери алмасу бағдарламаларында қызмет ететін 100 астам Канада әскерлерінің мүшелеріне Ауғанстандағы АҚШ операцияларына қатысуға рұқсат беруді ұсынды. Эгглтон сол кездегі үкіметте басым ойлауды былай деп түйіндеді: "Ауғанстанға кез келген Канадалық әскери жұмылдыру Эритрея мен Эфиопиядағы жағдайға ұқсас болуы мүмкін, онда біз бірінші толқынға бардық, біз тұрақтандыруды орнатуға көмектестік, кейін келетін тұрақтылық операцияларының негізі, бірақ содан кейін оны басқа біреуге тапсырдық". Операциялар сол елдегі "Аль-Каида" мүшелерін анықтау мен бейтараптандыруға, сондай-ақ халықаралық терроризмді қолдаған "Талибан" режимін құлатуға бағытталған. Стандартты жауынгерлік дайындықтан басқа, миссияға арналған арнайы дайындық 1960 жылдан бастап канадалық сарбаздың бейбітшілік сақтау, бейбітшілік орнату және тұрақтылық операцияларына дайындығының бөлігі болды. Бұл Ауғанстандағы соғыста маңызды рөл атқарды. Әскерлер жергілікті дәстүрлерді, наным-сенімдерді және әлеуметтік институттарды білуі керек, сондай-ақ, неліктен топтар "бейбітшілік пен тәртіпті орнатуға қарсы болуы мүмкін" екенін білуі керек. Бұл жаттығулар, әскерилердің отбасы мүшелерінің психологиялық көмегімен, Ауғанстанға жіберілген әскерилер үшін барлық шетелдегі КАҚ миссиясының ішіндегі ең жақсы дайындық жасады. Оқу барысында нақты мақсат болды: миссияның сәттілігі - халықтардың қажеттіліктеріне қызмет ететін тұрақты Ауған үкіметі. Анаконда операциясы корей соғысынан бері алғаш рет канадалық сарбаздар американдық сарбаздарды жауынгерлік жағдайда жеңдірді. Канадалық әскерлер Шах-и-Кот аңғарында "Харпун" операциясын да жүргізді. Елдің басқа да күштері гарнизон мен қауіпсіздік жасақтарын қамтамасыз етті. Тарнак фермасындағы оқиға 2002 жылдың 18 сәуірінде болды, онда американдық F 16 ұшағы 3-ші батальонның PPCLI ұрыс тобының сарбаздарына лазерлік бағытталатын бомба тастады. Сол кезде әскерилер аталмыш бағыттағы оқ атудан түнгі жаттығуларды жүргізді, бірақ американдық ұшқыштар олардың оқ атуын талибан шабуылдары деп қате түсінді. Достық атыс салдарынан төрт канадалық қаза тауып, сегіз адам жарақат алды. Олардың өлімі Ауғанстанда және Корея соғысынан бері соғыс аймағында болған алғашқы канадалық өлім болды.

2003-2005: "Афина" операциясы

2003 жылдың тамызында Канада әскерлері Кабул қаласына, солтүстікке қарай орналасқан жерге көшірілді, онда жаңа құрылған Халықаралық қауіпсіздікке көмек көрсету күштерінің (ISAF) басқару орталығы болды. Канада бұл операцияны "Афина" деп атады, ал 1900 адамнан тұратын канадалық жедел топ азаматтық инфрақұрылымды жақсартуға, мысалы, құдық қазуға және жергілікті ғимараттарды жөндеуге көмектесті. 2004 жылдың наурызында Канада Ауғанстанға 250 миллион доллар көмек берді, сондай-ақ 2004 жылғы Ауғанстан сайлауын қолдау үшін 5 миллион доллар бөлді. 2005 жылдың 13 ақпанында қорғаныс министрі Билл Грэм Канаданың Ауғанстандағы әскерлер санын алдағы жазға дейін 600-ден 1200-ге екі есеге арттыратынын хабарлады. 2005 жылдың көктемінде шенеуніктер Канада әскерлерінің жағдайы тұрақсыз Кандагар провинциясына оралып, АҚШ әскерлерінен аймақты басқаруды қабылдайтынын мәлімдеді. "Афина" операциясының бірінші кезеңі 2005 жылдың желтоқсанында Ауғанстанда "демократиялық процесті қайта құру" жоспарланған мақсатына қол жеткізумен аяқталды.

2006: Арчер операциясы

"Арчер" операциясы 2006 жылдың ақпан айынан бастап "Афина" операциясына қосымша жүргізілді. "Афинаны" басқарған ISAF-тан өзгеше, "Арчер" АҚШ әскери басшылығының құрамына кірді. 2006 жылдың көктеміне қарай Канада Ауғанстанның оңтүстігінде маңызды рөл атқарды, Кандагарда орналасқан 2300 сарбаздан тұратын ұрыс тобына ие болды. Канада сондай-ақ аймақтық командалық "Оңтүстік" үшін көпұлтты бригаданы басқарды, бұл аймақтағы негізгі әскери күш еді. Канадалық бригадир генерал Дэвид Фрейзер 28 ақпанда АҚШ күштерінен ресми түрде басшылықты қабылдады. 2006 жылдың мамыр айында Канада үкіметі Ауғанстанға қатысты әскери міндеттемелерін екі жылға ұзартты, бұрынғы 2006 жылы әскерді шығару жоспарларын тоқтатып, жаңа бағытты қабылдады. Канада Сыртқы істер министрлігі бұл міндеттемеге "үкіметтің барлық күштерін жұмылдыру" қағидасын қолданатынын мәлімдеді. Осы қағидаға сәйкес, провинциялық қайта құру тобы (PRT), әскерилер, Сыртқы істер министрлігі, Канаданың халықаралық даму агенттігі және Корольдік Канадалық ұлттық полициясы (RCMP) қызметкерлерін пайдалана отырып, елді қайта құру және саяси құрылысты нығайтумен қатар қауіпсіздікті де қамтамасыз ететін екі қызметті атқаратын болды. 2006 жылдың 1 қарашасында Фрейзер НАТО-ның "Оңтүстік" аймақтық қолбасшылығының басшысы лауазымынан кетіп, басшылық голландтарға берілді. 2006 жылдың 15 желтоқсанында канадалықтар НАТО-ның басшылығымен жүргізілген "Тау қаһары" операциясының аясында Панжвайдан солтүстікке қарай орналасқан Жари ауданына "Фалькон саммиті" операциясын бастады. Операция барысында канадалықтар Хауз-Е Мадад сияқты бұрынғы талибтердің бекіністері болған бірнеше маңызды ауылдар мен қалаларды бақылауға алды. Операцияның алғашқы аптасында талибтердің қарсыласу орындарын тазалау мақсатымен канадалық артиллериясы мен танктері ауқымды шабуылдар жасады. Операция Панжвайды Кандагардың 1-ші тас жолымен байланыстыратын жаңа жол салу жоспарларымен аяқталды. 2007 жылдың ақпан айында 2-ші RCR ұрыс тобы Қандаһар провинциясының бірнеше ауданында жауынгерлік операцияларды жүргізді. 2007 жылдың 15 шілдесінен 2008 жылдың ақпанына дейін Квебек қаласының жанындағы CFB Valcartier базасының бөлімшелері Кандагарда Операциялық кеңес беру және байланыс тобының (OMLT) көптеген лауазымдарын атқарды және провинциялық қайта құру тобының (PRT) қорғауын қамтамасыз етті. 3-ші батальон Корольдік 22-ші полк ұрыс тобы, 5-ші Канадалық механикаландырылған бригада тобының және лорд Страткона атты әскерлерінің танк эскадрильясының қолдауымен жердегі операцияларды жүргізді. Бұл ауысым тактикадағы өзгерісті көрсетті, Панжвай және Жари аудандарында жүйелі түрде тазалауға, ұстап тұруға және құрылыс жұмыстарын жүргізуге баса назар аударылды, сонымен қатар Архандаб ауданы мен Спин-Болдак аумағындағы Ауғанстан-Пәкістан шекарасын қорғау жұмыстары да жүргізілді. Басты назар аударылған мәселе – ауған армиясымен, полициясымен және азаматтық әкімшілігімен тығыз жұмыс істеу арқылы тазартылған аудандарды ұстап тұру, оларды талибтердің қайта басып алуына жол бермеу болды, бұрын оңтүстік және шығыста осы жағдай жиі кездесетін. 2008 жылдың ақпан айында Ван Дус контингенті PPCLI ұрыс тобының негізінде құрылған күштермен алмастырылды. Сондай-ақ ақпан айында канадалық генерал-майор Марк Лессард тоғыз айға "Оңтүстік" аймақтық қолбасшылығын басқарды. 2008 жылдың 13 наурызында Харпердің консервативтік үкіметінің 2009 жылдың ақпан айынан бастап 2011 жылға дейін әскери миссияны ұзарту туралы ұсынысы либералды оппозицияның қолдауымен парламенттік дауыс беруде мақұлданды. Шамамен үш жылға созылған бұл ұзарту ауған әскерлерін қайта құру мен оқытуға бағытталды және канадалық әскерлердің 2011 жылдың желтоқсанына дейін Ауғанстанды тастап кету мерзімін белгіледі. Либералды партия консервативтік партияның сенім білдіру ұсынысын қолдағанмен, Жаңа демократиялық партия және Квебек блогы оған қарсы дауыс берді, олар әскери миссияны ұзартуды үнемі қабылдамайтын. Жаңа демократиялық партияның жетекшісі Джек Лейтон: "Осы стратегияны жалғастыруды қаламаған миллиондаған канадалықтар бар. Халық бейбітшілікке апаратын жолды қалайды" деді. АҚШ-тың жаңа әкімшілігінің Ауғанстанға қатысты саясатының бір бөлігі ретінде елге 17 000 жаңа АҚШ әскері жіберілді, олардың үштен бірі Қандаһар провинциясында орналасты. 2009 жылдың 10 тамызында Кандагар операциялық тобының бригад генерал Джонатан Вэнс Кандагар провинциясының бір бөлігін АҚШ армиясының 5-ші шабуыл бригадасының командирі полковник Гарри Туннелл IV-ке тапсырды. Осыдан кейін канадалық әскерлер негізінен Кандагар қаласы мен оның айналасындағы аудандарда орналасты.

2010-2011 жж.: АҚШ-тың көтерілуі, ұрыс аяқталды

2009 жылдың 1 желтоқсанында АҚШ президенті Ауғанстанға тағы 30 000 әскерді жіберген, ірі әскер күштерін арттыру туралы жариялады. Канада әскерлері 2009 жылдың соңында орналасқан Панжвай және Кандагар аудандарында белсенді қызметін жалғастырды. Канадалықтар Жари және Даман аудандарында да әрекет етті. 2010 жылдың ақпан айында Канаданың әуе күштері мен 3PPCLI құрлық әскерлері көпшілік назарына іліккен Маржа шабуылына қатысты. 2010 жылдың басында Кандагар арнайы тобы сондай-ақ Кандагар және Гельманд провинцияларында орналасқан 205-ші Ауған Ұлттық Армиясының (ANA) 3-ші бригадасын құруға көмектесті. 2010 жылдың сәуір айында 1-ші батальон Корольдік Канада полкі (1RCR), 3-ші батальон Корольдік Канада полкінің (3RCR) О ротасымен бірге Кандагар провинциясының оңтүстік аудандарында PPCLI-ді алмастыру үшін орналастырылды. 2010 жылдың мамыр айының соңында ауыр шайқастар басталды және жаз бойына созылды. Осы кезеңде 160-қа жуық әскер мен АНА-ның екі взводы қатысқан екі ірі операция – «Азида-1» және «Азида-2» атты әскери амалдар жүргізілді. 3RCR взводының үш ай бойы операцияға қатысуы кезінде талибан күштерімен 75-ке жуық шайқас болды және шамамен 50-75 қолдан жасалған жарылғыш құрылғы (IED) табылған. Бір күні «Чинук» тікұшағы көтеріліс кезінде көтерілісшілердің РПГ-сымен атылып түсті. Нәтижесінде тікұшақ қатты қонды, қирады, бірақ ешкім ауыр жарақат алған жоқ. Қатыгез қақтығыстар мен ұсақ шайқастар тамыздың соңына дейін жалғасты, О ротасы 3RCR және олардың жауынгерлік бөлімшелері оннан астам ауыр жарақат алды. Екі аптадан кейін Канада әскерлері Кандагар қаласын АҚШ әскерлеріне тапсырды, соның салдарынан Канада күштерінің көп бөлігі Панжвай, Данд және Даман аудандарында орналасты. 2010 жылдың 27 қарашасында әскерлерді ауыстырудың оныншы және соңғы кезеңінде Корольдік 22-ші полкінің 1-ші батальоны міндетін қабылдады, бұл Канаданың Ауғанстаннан шығу алдындағы соңғы ауысым болды. Канада 2011 жылы Ауғанстаннан өз әскерлерінің басым бөлігін шығарды, ал Жеңіс тобы шілде айының соңында елге қайтарылды (жауынгерлік аймақтың тапсырылуы 6 шілдеде аяқталды, ал Канада күштерінің барлық қызметкерлері мен жабдықтары желтоқсан айының соңына дейін Қандаһардан шығарылды). 2008 жылдың қыркүйегінде консервативті партияның жетекшісі Стивен Харпер соғысқа он жыл жеткілікті дей келе, әскерді шығаруға уәде берді, бұл уәдені ол бұрын екі рет ұзартып келген еді. Ол канадалықтардың да, әскерлердің де соғыста қалуға құлшынысы жоқ екенін мойындады және тек кеңесшілердің шағын тобы ғана қалуы мүмкін екенін айтты.

2011-2014 жылдар: "Еңбек" операциясы, НАТО-ның оқу миссиясы және әскерден шығу

2010 жылдың 9 желтоқсанында 2011 жылдың шілдесінде жауынгерлік операциялар аяқталғаннан кейін, шамамен 950 жаңадан тағайындалған CAF маманы Ауғанстанды оқыту жөніндегі НАТО миссиясына ANA және Ауғанстан ұлттық полициясын оқытуды жалғастыру үшін жіберілетіні хабарланды. CAF қызметкерлері ISAF миссиясына күштерді қорғау, SECFOR және жедел әрекет тобы элементтерін де ұсынды. Канаданың осы миссияға қосқан үлесі "Назар аудару" операциясы деп аталды және негізінен Кабул маңында, ал кейбір оқулар Мазар-и-Шарифте өтті. 2013 жылдың соңында Канада оқу миссиясынан соңғы әскерилерін шығара бастады. Қазан айында әскер құрамы 800-ден астам адамнан 650-ге дейін азайды. Соңғы 84 сарбаз 2014 жылдың 15 наурызында Ауғанстанды қалдырып, Канаданың елдегі он екі жылдық әскери қатысуын аяқтады.

2021: "Эгида" операциясы

Канаданың арнайы операциялар күштерінің командасының мүшелері 2021 жылғы тамыздағы талибандардың шабуылы кезінде тамыз айында Ауғанстанға қысқа мерзімге қайта орналастырылды. Канаданың "Эгис" әскери операциясы өз азаматтарын эвакуациялауға, Канада елшілігін жабуға және 2021 жылғы Кабул әуе көпірін ұйымдастыруға көмектесуді мақсат етті. 3700-ден астам адамды эвакуациялауға көмектескен соң, Канада Қарулы Күштері 26 тамызда Ауғанстандағы әуе көпірі миссиясын аяқтады.

Облыстық қайта құру тобы

Канаданың Ауғанстандағы операцияларының маңызды бөлігі Кандагар провинциялық қайта құру тобы (KPRT) болды, ол ел бойынша құрылған 25 провинциялық қайта құру тобының (PRT) бірі еді. Бұл бөлімшелерді тұрақсыз мемлекеттерде қайта құру жұмыстарын қолдау үшін АҚШ үкіметі енгізді, олардың міндеттері гуманитарлық көмек көрсетуден бастап полиция мен әскерилерді оқытуға дейін жетеді. НАТО-ның қатысуынан кейін, кейбір PRT-лердің басқаруы АҚШ-тан ISAF құрамындағы басқа елдерге берілді. KPRT шамамен 330-335 адамнан тұратын, көбінесе Канада Қарулы күштерінің өкілдерінен (315 адам) және сонымен қатар бірнеше дипломат, түзету мекемесінің қызметкері, даму саласының маманы және Корольдік Канадалық Атты Полициясының (RCMP) қызметкерлерінен құралды. KPRT құрамында АҚШ Мемлекеттік департаментінің бір өкілі, АҚШ даму агенттігінің бір өкілі және бірнеше АҚШ полициясының кеңесшілері де болды. Бұл KPRT-ге үлкен шыдамдылық пен уақыт талап етті, сенімділікке қол жеткізуге және билікті біртіндеп "есірткі саудагерлері мен талиб басшыларынан ауған халқына" қайтаруға мүмкіндік берді. Канаданың Халықаралық Даму Агенттігі (CIDA) он жылдық құрғақшылық кезеңінде суару жүйесін жақсартуға баса назар аударды, бұл фермерлерге пайдаланылмаған жерлерді өңдеуге және егін өнімділігін күрт арттыруға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, фермерлерді есірткі саудагерлері мен талибтардың қанауынан құтқару қажет болды. 2007 жылға қарай, миссия талибтардың қайта жандануына қарамастан, көптеген Қандаһар тұрғындарын қайта құру жұмысына қатысуға көндірді. PRT Ауғанстандағы 2830-ға жуық Канада әскери күштерінің сегізден бірін құрады. 2008 жылғы Манли есебінде KPRT-ға көбірек қаржы жұмсау және оны азаматтық басқаруға беру ұсынылды. 2010 жылдың сәуір айында KPRT азаматтық басқаруға берілді, ал Канаданың Кандагардағы өкілі Бен Роузвелл KPRT директоры, ал АҚШ-тың бұрынғы елшісі Билл Харрис директордың орынбасары болды. 2011 жылы Канада әскерін шығаруға байланысты және Кандагардағы АҚШ әскері мен азаматтық қызметкерлерінің саны артуына байланысты, KPRT 2010 жылдың соңында және 2011 жылдың басында Канададан АҚШ басқаруына өтті. Дахла бөгеті мен суару жүйесі: Канада үш жыл ішінде аймақта суару және негізгі қызметтерді жақсартуға 50 миллион доллар инвестициялады. Бұл қаржыландыру 10 000 маусымдық жұмыс орнын құруға мүмкіндік береді деп күтілді. Білім беру: Канада үш жыл ішінде Кандагардағы білім беру жүйесін жақсартуға 12 миллион доллар инвестициялады. Полиомиелитті жою: Канада үш жыл ішінде Ауғанстан бойынша шамамен жеті миллион балаға, оның ішінде Кандагар провинциясындағы 350 000 балаға екпе жасауға 60 миллион долларға дейін инвестициялады. Осы жобалардың нәтижесінде 6000-нан астам мектеп салынды және 13 миллион баланың 6-сы білім алды. Көлік инфрақұрылымы жақсарып, денсаулық сақтауға қолжетімділік артты. Ұлттық даму бағдарламасы (NSP) Ауғанстан үкіметінде де үлкен прогресске қол жеткізді, 16 000-нан астам қоғамдық даму кеңестері сайланды, олар жергілікті қажеттіліктерге сәйкес келетін жобаларға басымдық берді. Сонымен қатар, "Сайф" операциясы жүзеге асырылды, ол Африка мүйізіне басымдық берді. Канаданың Қауіпсіздік барлау қызметі (CSIS) шетелдегі қызметін күшейтті, соның ішінде Ауғанстандағы соғысқа Канаданың қатысуын қолдады. Оның азаматтық бақылау комитетінің атқарушы директоры 2009 жылдың қаңтарында бұл қолдау барлау агенттігін айтарлықтай өзгерткенін атап өтті және оның шетелдегі өсіп келе жатқан операцияларын басқару үшін саясатты жақсартуға шақырды. Канада Ауғанстандағы он жылдық қақтығыстар кезінде қалған 10 000 ауыр қаруды, соның ішінде артиллерия, танктер мен реактивтік гранататарды жинауға, сақтауға және жоюға көмектесті. 2001 жылдың желтоқсанынан бастап Канада Ауғанстандағы Біріккен Ұлттар Ұйымының азаматтық көмек миссиясына белсенді қатысты. Канада әскері оны "Акциус" операциясы деп атады. 2005 жылдың қыркүйегінде Канада Ауғанстанның стратегиялық кеңесші тобын (SAT A) құрды, ол "Аргус" операциясы ретінде белгілі болды және Ауғанстан үкіметіне қорғаныс мәселелері бойынша кеңес берді. Онда әдетте он бес адам және CIDA өкілі болды. SAT A Қорғаныс штабының бастығы Рик Хиллердің жеке жобасы ретінде қарастырылды және ол зейнетке шыққаннан кейін бір ай өткен соң, 2008 жылдың тамызында жабылды. 2006 жылдың басынан бастап Канаданың Операциялық кеңес беру және байланыс тобы (OMLT) Ауғанстан Ұлттық Армиясын (ANA) коалиция күштерінен қауіпсіздікті өздеріне алу үшін оқытуға және жабдықтауға көмектесті. OMLT-ның 200 қызметкері бір уақытта 1000 ауған сарбазын оқытты, сонымен қатар Ауғанстан Ұлттық Полициясына кеңес беру үшін кіші топ құрылды.

Әскери өлім-жітім

2001 және 2014 жылдар аралығында Ауғанстанда миссия кезінде 159 канадалық сарбаз қаза тапты. Олардың 123-і жауынгерлік жағдайларға байланысты болды, оның ішінде 95-і қолдан жасалған жарылғыш құрылғы (IED) немесе миналардың салдарынан, 21-і ракеталық гранаталарға, шағын қаруларға немесе минометтен атылған оқтарға байланысты, 11-і қанағатсыздық шабуылдарынан, ал біреуі атыс кезінде болған ұрыс операциясы барысында тік жардан құлап қайтыс болды. Тағы 22 сарбаз апаттарда немесе басқа да жауынгерлік емес жағдайларда қаза тапты; 7-сі өздеріне-өздері атып алғаннан, 6-сы көлік апатынан, 2-сі тікұшақ апатынан, 2-сі кездейсоқ құлаудан, 2-сі кездейсоқ оқ атудан, 1-і өз-өзіне қол жұмсаудан және 2-сі елдегі жауынгерлік емес себептерден қайтыс болды. Бұған қоса, Персия шығанағындағы қолдау базасында жауынгерлік емес себептерден бір сарбаз қаза тапты. Канада шетелдік әскери қатысушылар арасында ең көп өлім-жұлым көрсеткен елдердің үшіншісі болды және соғыс басталғаннан бері коалиция мүшелері арасында жан басына шаққандағы ең жоғары шығындардың бірін көрсетті. 2002 жылдың сәуірінен 2014 жылдың наурызына дейін 2000-нан астам сарбаз жарақат алды. 635 сарбаз ұрыс кезінде, ал 1412-сі патрульдеу немесе жауынгерлік емес жағдайларда жарақаттанды.

Әскери емес өлім-жітім

Сыртқы істер ведомствосының аға қызметкері Глин Берри және төрт канадалық азамат Ауғанстандағы жауынгерлік жағдайлар салдарынан қаза тапты. Аты-жөні Туған жері Жұмысқа орналасқан күні Қаза тапқан жағдай Глин Берри Ұлыбритания Сыртқы істер жөніндегі аға лауазым иесі 15 қаңтар 2006 Зы бронирленген көлікпен бара жатқанда жасалған қарулы шабуылда қаза тапты. Майк Фрастаки Ванкувер, Британдық Колумбия Азаматтық шебер-жосаз 23 шілде 2006 Нахринде атылып өлтірілді. Жаклин Кирк Монреаль, Квебек Азаматтық көмекші 14 тамыз 2008 Гардез бен Кабул қалалары арасында сапар жасап бара жатқанда қарулы адамдардың шабуылына ұшыраған көлікте американдық көмекші және ауғандық жүргізушісімен бірге қаза тапты. Ширли Кейс Уильямс Уильямс-Лейк, Британдық Колумбия Азаматтық көмекші Мишель Ланг Ванкувер, Британдық Колумбия Калгари Геральд газетінің тілшісі 30 желтоқсан 2009 IED-дің салдарынан көлікке тиген соққыда 4 канадалық әскермен бірге қаза тапты.

Жоғалған немесе зақымдалған әскери техника

Канада әскерлері миссия кезінде 34 көлігінен айырылып, 359-ы зақымдалды. Құрлық күштері 13 LAV III-ді жоғалтты, ал тағы 159-ы жол жиегінде орналастырылған бомбалар немесе жаудың атынан зақымданды. Кем дегенде үш Leopard C2 жойылды және 15-і зақымдалды. Әртүрлі өлшемдегі және модельдегі оннан астам жүк көлігі зақымдалып, жетісі жойылды. Қандаһар халықаралық әуежайына жасалған түрлі ракеталық шабуылдар кезінде бірнеше жарықтандыру тіркемелері мен ас үй тіркемелері қирады. Жабдықтың көп бөлігі бұрынғы ЦРУ-ның КСРО-Ауған соғысы кезінде қалған TC/3.6 және TC/6 танкіге қарсы миналарымен жойылды. 2002 жылдан бастап 2009 жылға дейін Канада әскерлерінің алдыңғы операциялық базаларды (FOB) жабдықтауға қажетті ауыр көтергіш тікұшағы болмады, сондықтан олар үнемі IED нысанасына айналған жол конвойларын жасауға мәжбүр болды. Канада әскерлері сонымен қатар талиптардың шағын қаруларынан зардап шеккен екі тікұшақты – бір Bell CH 146 Griffon және бір CH 147 Chinook жоғалтты.

Бөлшекті тану

Ауғанстан миссиясы үшін жауынгерлік құрмет 2014 жылдың мамыр айында Корольдік Канада әскери-теңіз флотының, Канада армиясының және Корольдік Канада әуе күштерінің қатысқан бөлімдеріне табыс етілді. Он бес ККАФ су кемесі "Араб теңізі" театрлық құрметін алды. "Ауғанстан" театрлық құрметі ККАФ-тың екі бөліміне, Канада армиясының 65 бөліміне, ҚР Әуе күштерінің төрт бөліміне және Арнайы күштердің бір бөліміне берілді. Бірнеше бөлімше Бас қолбасшының бірлік мақтау қағазымен марапатталды, олардың ішінде Корольдік Канада полкінің 1-ші батальоны, PPCLI-дың 1-ші батальоны, PPCLI-дың 3-ші батальоны және Корольдік 22-ші полкінің 3-ші батальоны болды. Калгари Хайлендерлері Ауғанстандағы миссияға жөнелтілген бөлімдерге кез келген басқа резервтік бөлімнен көп салдаты жібергені үшін Канада Құралды Күштерінің бірлік мақтау белгісімен марапатталды. Бұл бөлім өз құрамының 107%-ын Ауғанстан миссиясына жұмсады, "басқа кез келген резервтік бөлімнен едәуір көп".

Канадалық сарбаз екінші дәрежелі кісі өлтірумен айыпталды

2008 жылдың желтоқсан айының соңында, “күдікті бүлікшінің” өліміне қатысты тиісті емес мінез-құлық туралы хабарлар пайда болды. Канадалық Құтқару күштерінің Ұлттық тергеу қызметі оқиғаны тергеді, нәтижесінде 31 желтоқсанда капитан Роберт Семрауға екінші дәрежелі кісі өлтіру айыбы тағылды. Семрау НАТО-ның операциялық кеңес беру және байланыс тобында қызмет етіп, Хельманд провинциясындағы Ауғанстан сарбаздарын бақылап, оларға кеңес берген. “Ұстауды тексеру туралы қорытынды” құжатында Ауғанстан сарбаздары “жарақатының ауырлығына байланысты оқиға орнында емдеу мүмкін емес” болған адамды тауып, оны қарусыздандырған. Анықтамада Семраудың жараланған адамның жанында екі оқ атылғандығы айтылған. Құжатта прокуратура Семраудың екі оқ атқандығына және оның нәтижесінде бүлікшінің қаза тапқандығына сенімді екендігі көрсетілген.

Сот отырысы 2010 жылдың 25 қаңтарында әскери судья және бес адамнан тұратын алқа алдында басталды. 19 шілдеде Семрау кісі өлтіру, кісі өлтіруге талпыну және салдарына немқұрайлы қарау айыптары бойынша кінәлі емес деп танылды, бірақ ар-ұяты жоқ мінез-құлық жасағаны үшін кінәлі деп танылды. 5 қазанда ол әскерден шығарылды және шені екінші лейтенантқа төмендетілді, бірақ ол түрмеге жабылмады. Жазасын түсіндірген подполковник Жан Гай Перрон Семрауды батыл сарбаз және көшбасшы ретінде сипаттап, оның “әдеби құндылықтары мен сарбаздық міндеттері арасында қалған болуы мүмкін” деді. Ол сондай-ақ, Семраудың басшылық лауазымында болғандықтан міндеттеріне деген жауапкершілігі одан да жоғары екенін айтты: “Біздің офицерлеріміз ережелерді сақтамаса, қалай біздің сарбаздарымыздан оларды құрметтеуді күтуге болады?” Семрау өзінің “Талибандар қолды ұстамайды” атты кітабы жарық көрген кезде CBC радиосына сұхбат берді.

Ауғанстан тұтқындарын қорлау туралы даулы оқиға

2007 жылы Канада әскерінің тұтқындарды ауған әскеріне тапсырғанда, олардың зорлық-зомбылыққа ұшырамауына көз жеткізбегені туралы айыптаулар пайда болды. Бұл Канададағы саяси дауға айналып, Қорғаныс министрі Гордон О'Коннордың қызметтен алынуына әкелді. 2009 жылдың 18 қарашасында 2006-2007 жылдары Ауғанстандағы Канаданың дипломатиялық қызметіндегі екінші жоғары лауазымды өкіл Ричард Колвиннің парламенттегі куәлігі арқылы Канада күштері ұстаған талиб тұтқындарына қатысты айыптаулар қайта жаңғырды. Колвиннің сөзіне қарағанда: "Біздің мәліметтеріміз бойынша, біз тапсырған барлық ауғандықтардың азапталған болуы мүмкін. Қандаһардағы тергеушілер үшін бұл қалыпты тәртіп еді". Колвин сондай-ақ 2006 жылдан бастап Қорғаныс министрлігі мен Сыртқы істер министрлігіне осы жағдай туралы көптеген хабарламалар жібергенін мәлімдеді. Қорғаныс министрі Питер МакКей бұл айыптауларға жауап беріп: "Мен мұның сенімді екеніне сенбеймін. Менің ойымша, бұл фактілермен дәлелденбеген, ал парламенттік тыңдау кезінде, сотта немесе басқа да сот және қоғамдық сараптамаларда қарастырылатын нәрсе – расталатын дәлелдер" деді.

Қаржылық шығындар

Канаданың Ауғанстандағы операциясын жалғастырудың бағаланған құны көптеп талқыланып жатыр. Сыртқы істер министрі Питер Маккейдің 2006 жылғы маусым айтындағы мәлімдемесіне сәйкес, 2001-2009 жылдар аралығындағы үкіметтің алғашқы бағалаулары 9 миллиард долларға дейін төмен болған, бірақ кейіннен үкімет бағалаулары қақтығыстың қосымша шығындарын (Ауғанстанмен байланысты емес Қорғаныс министрлігі операцияларының тұрақты шығындарынан ерекшеленеді) 2008 жылғы наурыз айында жабдықтар сатып алуға байланысты 5 миллиард долларға дейін артты. Парламенттік бюджеттік қызметкердің мәліметінше, 2011 жылға қарай қақтығыстың жалпы құнына тәуелсіз бағалаулар 18,5 миллиард долларға жетеді. Осы және үкіметтік бағалаулар арасындағы келіспеушілік әдеттегі әскери шығындарды және Ауғанстан қақтығысына арналған шығындарды ажыратудағы қиындықтарда, сондай-ақ жарақат алған әскерлерге байланысты ұзақ мерзімді шығындарды және операциялық стрестен зардап шеккен қызметкерлердің өнімділігінің жоғалуынан туындаған шығындарды есепке алуда.

CAF жабдықтарына әсері

Канаданың Ауғанстандағы күш-жігері Қарулы күштердің (ҚК) кейбір жабдықтарына едәуір әсер етті. Ең көзге түсетін салалар: тактикалық авиация, беспілотты ұшу аппараттары (БҰҰ) және негізгі ұрыс танктері (НҰТ). Соғыс кезінде және одан кейін Канаданың тактикалық авиациясы CH 146 Griffon-ның тек көмекші түрлерін пайдаланудан CH 47 Chinook және CH 146 Griffon араласымын пайдалануға көшті, соңғылары көбінесе қаруланған сүйемелдеушілер ретінде қолданылды. ҚК-ны БҰҰ-мен қамтамасыз етуге арналған көп жылдық күш-жігер Кабулға, содан кейін Кандахарға SAGEM Sperwer-ді орналастырумен аяқталды. Кандахардағы шайқастар, әсіресе «Медуза» операциясы кезінде, ҚК-ны дөңгелекті, жеңіл брондалған, 105 мм қаруланған брондалған жауынгерлік машинасына (Канада танктеріне қараңыз) өту жоспарынан бас тартуға мәжбүр етті. Оның орнына Leopard 1 НҰТ-ы Leopard 2 НҰТ-ымен алмастырылды.

Тиісті жабдықтар

TYPE MODEL UAV IAI Heron UAV AeroVironment RQ 11 Raven UAV SAGEM Sperwer Ауыр жүк көлігі Mercedes Benz Actros Көлік тікұшағы Mil Mi 17 Ауыр жүк көтеру тікұшағы CH 47 Chinook Тактикалық тікұшақ CH 146 Griffon Көлік тікұшағы Mil Mi 8 Негізгі ұрыс танкісі Leopard 2 Негізгі ұрыс танкісі Leopard C2 Зымырандық-құтқару машинасы (ARV) Taurus Қарулы инженерлік машинасы (AER) Badger Минаны жою машинасы Aardvark JSFU Мина іздеу машинасы Chubby (мина іздеу жүйесі) Минаға төзімді жаяу әскер мобильдік машинасы (IMF) RG 31 Nyala Минаға төзімді қорғаныс машинасы Cougar (MRAP) Барлық жерге өтетін танк Бандвагон 206 Минаға төзімді тазалау машинасы Buffalo (минадан қорғалған машинасы) Жеңіл брондалған патрульдік машинасы Mercedes Benz G Class Жеңіл көмекші машинасы M Gator Оқ-дәрі тасымалдағыш M777 155мм Оқ-дәрі тасымалдағыш Жас сақшылық машинасы LAV III Брондалған әскер тасымалдағыш Bison (брондалған әскер тасымалдағыш) Жеңіл барлау машинасы Coyote Reconnaissance Vehicle Брондалған ауыр жүк машинасы Брондалған ауыр қолдау машинасы (AHSVS) Танкке қарсы Carl Gustaf 8.4см оқсыз зеңбірек Жеңіл танкіге қарсы M72 LAW SACLOS танкіге қарсы Eryx

Дипломатиялық байланыстар

2002 жылдың 25 қаңтарында Канада Ауғанстанмен дипломатиялық қатынастарды ресми түрде қайта орнатты. Бұл 2003 жылдың қыркүйегінде Кабулда Канаданың елшілігінің ашылуымен жалғасты. Канаданың қазіргі өкілі – елші Франсуа Ривест.

Танымал мәдениетте

"Гиена жолы" фильмі Кандагар провинциясының саяси, тайпалық және әскери қиындықтары арасында талибандармен шайқасып жатқан Принцесса Патрисияның Канадалық жеңіл жаяу әскері (PPCLI) тобының басынан өткен оқиғаларды көрсетеді. Пол Гростың сценарийі негізінде жазылған роман 2015 жылы жарыққа шықты.