Кіріспе
Төменде 2001 жылы Ауғанстанда болған оқиғалар тізімі берілген.
Қаңтар
1 қаңтар – Ауғанстанның Солтүстік Одағы Ауғанстанның Гор провинциясындағы Галмин ауданын басып алды. Талибан аймақты қайта басып алуға бірнеше рет әрекет етті, бірақ сәттілікке жетпеді. Шетіне шегінген Талибан 5 әскерін қаза қалдырды. Тағы 13 Талибан жараланған. Ауғанстанның Ислам Әміреттігінің билігі пошта тарифтерін көптеген қарапайым азаматтарға қолжетімсіз деңгейге көтерді. Орталық пошта басқармасының басшысы Мулла Абдул Бақи Мухлес мұның себебін ауған валютасының күрт құнсыздануымен және 1999 жылы Бейжіңде өткен Халықаралық Пошта Одағының конгресі шешімдерімен байланыстырды. 2 қаңтар – Ауғанстанның Гор провинциясында Талибанның әскери ұшақтары екі бағыттан шабуыл жасауға қолдау көрсету үшін Галмин ауданын бомбалады. 3 қаңтар – Талибан күштері Ауғанстанның Гор провинциясындағы Галмин ауданын қайта басып алу үшін қарсы шабуыл бастап, оппозициялық позицияларды ауыр артиллериямен атқылады. Ауғанстанның солтүстік-шығысында, Тәжікстанмен шекараға жақын жерде Талибан мен оппозициялық күштер арасында шайқас болды. Ауғанстанның Бамиян провинциясының бас ауданында өткен жиынға Устад Акбаридің қатысуымен көптеген адамдар қатысты. Көшбасшылар АҚШ және Франция сияқты исламға қарсы мемлекеттердің қастандықтары мен жоспарларын айыптады. Біріккен Ұлттар Ұйымы Ауғанстанға оралған шетелдік қызметкерлердің саны 24-ке жеткенін, және одан артатынын, бірақ 34-тен аспайтынын мәлімдеді. Екі апта бұрын БҰҰ елден барлық қызметкерлерін шығарған еді. Ауғанстанның Ислам Әміреттігі Біріккен Ұлттар Ұйымының Ауғанстандағы арнайы миссиясының кеңсесінен басқа, барлық гуманитарлық ұйымдардың, соның ішінде Біріккен Ұлттар Ұйымының жұмысын жалғастыруға рұқсат бергенін мәлімдеді. 4 қаңтар – Қытайдың OFEM компаниясының делегациясы Ауғанстанның Кабул қаласына келіп, Ауғанстанның Ислам Әміреттігіне су электр станцияларын қайта жаңғыртуға көмектесуге ниет білдірді. Делегация Талибанның Су және Энергетика министрі Маулви Ахмет Жанмен кездесіп, Сароби су тоғанын аралады және электр стансасына жаңа турбина орнатуға уәде берді. Делегаттар Ауғанстанда ұялы телефон желісін орнатуға да келісім білдірді. Талибан күштері қарсылық күштерімен болған ауыр шайқастардан кейін стратегиялық маңызды Бамиян қаласын басып алғанын мойындады. 5 қаңтар – Грекияның Патрас портында Италияға баруға тырысқан 20-дан астам ирактық күрд және 15 ауған арасында қақтығыс болды. Сегіз адам жарақат алып, емделу үшін ауруханаға жеткізілді. Қалғандары ұсталды. Талибан басшысы Мохаммад Омар исламнан бас тартудың жазасы өлім болатынын жариялады. Омар елде христиандық пен иудаизмді жасырын уағыздау арқылы ислам режимін құлаттыруға сыртқы күштер тырысып жатқанын айтты. Қаңтардың басында БҰҰ-ның Босқындар басқармасы Тәжікстанмен шекарада орналасқан 10 мыңға жуық ауған босқынының жағдайына қатты алаңдаушылық білдірді. Қаңтардың ортасы – Халықаралық Қызыл Крест (ХҚК) Кабулдағы көмек миссиясын тоқтатып, Ауғанстан астанасы енді елдегі азаматтық соғыстан зардап шекпейтінін мәлімдеді. 1994 жылдан бері ХҚК-дан көмек алып келген 20 000 отбасыға наурыз айында соңғы рет тамақ майы, күріш, сабын және бидай беріледі. Қаңтардың ортасы – Талибанға қарсы Солтүстік Одақтың жақтастары ауыр шайқастан кейін Якауланг қаласын қайта басып алды. БҰҰ талибан күштерінің 2000 жылдың желтоқсанында қалаға қайта кірген кезде 100-ге жуық бейбіт тұрғынды өлтіргенін хабарлады. БҰҰ-ның мәлімі бойынша, қатаң қысқа қарамастан, қаланы көптеген босқындар тастап кеткен. 22 қаңтар – Талибан режимі Ауғанстанның жаңартылған әуе трафигін басқару жүйесін таныстырды, бұл елдегі инфрақұрылымның соңғы жылдардағы ең маңызды жақсаруы болып табылады. Жаңа жүйе Ауғанстан үстінен ұшуды ұлғайтуы мүмкін. Қаңтардың соңы – Елдің батысында 110 ішкі босқын бір түнде -25°C температураға түсу салдарынан қаза тапты. Қаңтардың соңы – БҰҰ-ның Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы (ДҰАЖ) елдің солтүстігіндегі балалардың нашар тамақтану деңгейінің алаңдатарлық деңгейде екенін ескертті.
Ақпан
14 ақпан – Талибан билігі АҚШ үкіметінің Нью-Йорктегі Талибан кеңсесін жабуына жауап ретінде БҰҰ-ның Ауғанстандағы арнайы миссиясының (UNSMA) штаб-пәтерін жапты. Ақпан айының ортасы – Ұлыбританиядағы Amnesty International халықаралық адам құқықтары ұйымы көтерісші Солтүстік Альянстың алты ер адамды тәртіпсіз атқылап өлтіргенін айыптап, кешірімсіздік танытты. Нью-Йорктегі Human Rights Watch 2000 жылдың желтоқсанында Талибан күштерінің шамамен 170 ер адамды өлтіргенін көрсететін видео дәлелдерді жариялады. Видеода 2000 жылдың соңында көтерілісшілердің қысқа мерзімге бақылауында болған Якауланг қаласына қайтып келе жатқан Талибан күштері ұстаған жергілікті ер адамдардың атылуы көрсетілген. Сондай-ақ, жақын маңдағы ауылдағы жаппай қабірдің суреті де бар. Ақпан айының соңы – Талибан билігі айдың басында Бамиянды үш күн басып алған кезде көтерісші күштердің 120 бейбіт тұрғынды өлтіргені туралы айыптауларға жауап ретінде мәлімдеме жасады. Талибан басшысы Мұхаммед Омар елдегі барлық мүсіндерді, олар ислам дінін қорлайды және жалған құдайлар ретінде табынылады деп есептей отырып, жоюға бұйрық берді. Бұл жарлық ел бойынша құнды тарихи артефакттардың жойылуына әкелді, соның ішінде Бамиян қаласындағы әлемдегі ең биік тұрған Будда мүсіні де қиратылды.
Наурыз
2 наурыз – Талибан Бамиян Буддаларын қиратуға кірісті, бұл бүкіл әлемде кеңінен айыптауға себеп болды. БҰҰ Бас хатшысы Кофи Аннан наурыз айының басында халықаралық қауымдастық жүздеген мың ішкі қашқынның жағдайын ұмытпағанын мәлімдегеніне қарамастан, БҰҰ сол айдың соңында көршілес Тәжікстанмен шекарада қалған қашқынға көмек көрсетуден бас тартты. Көмек қарулы топтар тарапынан жолдан бұрылып, қолданылуы мүмкін деген опасы туғандықтан көмек тоқтатылды. Осы мәлімдеме жасауға бір күн бұрын Аннан елдегі азаматтық соғыстағы екі тарапты да одан әрі зорлық-зомбылыққа бармауға шақырды. 2001 жылғы наурыз айында "Джейнс" журналында жарияланған мақалада АҚШ Ауғанстанның Талибан режиміне қарсы Үндістан, Иран және Ресеймен бірлесіп, Тажикстан мен Өзбекстанды база ретінде пайдалана отырып, Солтүстік Альянсқа ақпараттық және логистикалық қолдау көрсетіп жатқаны айтылды.
Сәуір
Сәуірдің басында бұрынғы коммунистік генерал Абдул Рашид Достум Түркиядағы өз еркімен шеттесуден оралып, Талибан режиміне қарсы күресті күшейтуге көмектеседі. 1998 жылы Талибан күштерінің шабуылына ұшыраған солтүстіктегі бекінісінен кейін ол елден қашуға мәжбүр болды. Ол бұрынғы қатал қарсыласы, Талибанға қарсы күштердің жетекші қолбасшысы Ахмад Шах Масудпен жаңа солтүстік майданды жоспарлау үшін кездеседі. Достумның оралуы оппозиция күштерінің рухын көтергені хабарланды. Кездесу Ауғанстанның оппозиция толық бақылауындағы жалғыз аймақ – Бадахшан провинциясының Панджшир аңғарында өткені айтылды. 16 сәуір – Талибанның Уақытша Кеңесінің төрағасы Мұхаммед Раббани қайтыс болды. Ол көршілес Пәкістанның ауруханасында бауыр қатерлі ісігімен күресіп жатқан еді. Оның денесі БҰҰ ұшағымен Қандаһарға жеткізілді, әуе эмбаргосына қарамастан, гуманитарлық мақсатта жұмыс істеуге рұқсат берілді. 17 сәуір – Талибан мен Ауғанстанның Солтүстік Одағы бір апталық уақытша атысты тоқтатуға келіскеннен кейін, осы жылы полиомиелитке қарсы вакцинацияның бес кезеңінің екіншісі басталады. Уақытша атысты тоқтату ондаған мың қызметкерлер мен еріктілерге бес жасқа дейінгі барлық балаларды вакцинациялау үшін үйден-үйге жұмыс істеуге мүмкіндік берді. 18 сәуір – Еуропалық Одақ Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасымен Ауғанстанға 900 000 АҚШ доллары көлемінде гуманитарлық көмек көрсету туралы келісімге қол қойғанын мәлімдеді. 19 сәуір – Батыстың көмегі қалай пайдаланылатынын анықтау үшін АҚШ-тың үш өкілі Ауғанстанға сирек сапар жасады. 24 сәуір – БҰҰ Ауғанстан халқын әлемдегі ең көп көші-қонға ұшыраған халық деп жариялады. БҰҰ-ның бағалауынша, Ауғанстанда 700 000 ішкі босқын бар, сондай-ақ шетелде кем дегенде 100 000 адам тұрады. Көмекші ұйымдар босқындар лагерьлеріндегі денсаулық жағдайына алаңдаушылық білдіріп, эпидемия қаупі бар екенін ескертті.
Мамыр
Мамыр айының басында Талибанға қарсы одақ Кабулдың солтүстік-шығысындағы Шығыс Кунар провинциясындағы маңызды елді мекендерді бақылауға алғанын мәлімдеді. Талибан режимі бұл мәлімдемені жоққа шығарып, өз күштерінің Бамиянға жақын Якауланг қаласын қысқа мерзімге басып алғандарды ығыстырғанын хабарлады. 17 мамыр күні АҚШ Талибан режимін айналып өтіп, Ауғанстандағы жобалар мен нысандарға тікелей 43 миллион доллар көлемінде көмек көрсетпек екенін жариялады. Бұл ұсыныс қорқынышты аштық жағдайының күшеюімен жасалды. 20 мамыр күні Талибан режимі БҰҰ санкцияларына наразылық ретінде Херат, Джалалабад, Кандагар және Мазари-Шариф қалаларындағы БҰҰ кеңселерiн жапты. Мамыр айының соңында Ауғанстан индустары мұсылман көршілерінен ажырату мақсатында сары түсті таңба тағуға міндеттелді. Талибан режимі бұл жоспар индустарды діни полицияның қудалауынан қорғауға бағытталғанын айтса да, индустар тобы бұл таңбаларды "ашық дискриминация" деп бағалады. Талибан билігі әйелдерге көлік жүргізуге тыйым салды. Бұл жарлық ірі көмек ұйымдарына тиісті болмаса да, шағын операциялардың жұмысын қиындатуы мүмкін деп қорқады.
Маусым
1 маусым – Талибан күштері Талоқан маңындағы Тахар провинциясының орталығы және солтүстік-шығысындағы оппозициялық бекіністеріне қарсы жаңа шабуылды бастады. 6 маусым – Хаиратан маңында Талибанның бронетехникасына жасалған шабуыл кезінде Өзбекстанның Су-24 бомбалаушысы атып түсіріліп, экипажы қаза тапты. Маусымның басында Талибан басшысы Мұлла Мохаммад Омар елдің шекарасын БҰҰ-ның бақылауына алу жаулық акті деп есептейтінін ескертті. Маусымның ортасында Талибанға қарсы альянс ислами үкіметті екі тараптың арасында бірнеше рет иелігі ауысқан Якавлан қаласын жүйелі түрде қиратуда деп айыптады. Олардың сөзінше, қаланың 60 000 тұрғынының көп бөлігі қазір қашқан. 21 маусым – БҰҰ елдің солтүстігінде 10 000 орын ауысқан афғандарды қорғау үшін ірі босқындар лагерьлерін құратынын хабарлады. 22 маусым – АҚШ Мемлекеттік департаменті Осама бен Ладенмен байланысты болуы мүмкін террористік шабуылдар туралы әлемдегі АҚШ азаматтарына "жалпыға ортақ ескерту" жариялады. Ескертудің мерзімі 22 қыркүйекте аяқталады немесе жаңартылады.
Шілде
2 шілдеде Талибанның сыртқы істер министрінің орынбасары Мулла Абдул Жалил АҚШ-тың Пәкістандағы елшісі Уильям Миламға Осама бен Ладеннің "сотталмағанын және Талибан оны әлі де кінәсіз санайтынын" айтты. 3 шілдеде Талибан режимі АҚШ-тың сауда санкцияларын қайта жаңаруына наразылық білдірді. АҚШ билігі Сауд Арабиясының "террористі" Осама бен Ладенді қорғап отырғанын мәлімдеді. Шілде айының ортасында Талибан үкіметі исламға қарсы материалдардың таралуын тоқтату мақсатымен Интернетке тыйым салды. Режим сондай-ақ шетелде алған университет білімі, әсіресе Пәкістанның Пешавар қаласындағы Ауған университетінің дипломдары енді мойындалмайтынын хабарлады. Шілде айының ортасында Солтүстік Балх провинциясында холера эпидемиясы бір күнде 45 адамның өмірін қиды. Бұл аймақ Талибан мен оппозициялық күштер арасындағы фронттық шекарада орналасқан. 30 шілдеде БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 1363 қаулысын қабылдады. Қаулыда Ауғанстанға қару-жарақ ембаргосын күшейтуге бағытталған жаңа шаралар көзделген. Қаулыға сәйкес, санкциялардың орындалуын қадағалау үшін көрші елдерге мониторингтік топтар жіберу қажет.
Тамыз
3 тамыз күні Дейна Кэрри мен Хизер Мерсер ауған отбасының үйінен тұтқындалды және христиан дінін үйретуде деп айыпталды. 5 тамыз күні Ауғанстан Ислам Әмірлігінің әскерлері Shelter Now International ұйымының алты шетелдік көмекшісін христиан дінін тарату айыбымен тұтқындады. Shelter Now кеңсесі де тәркіленді. 26 тамыз күні 438 пана іздеуші (420-ы Ауғанстаннан) MS Tampa кемесімен индонезиялық суға батқан кемеден құтқарылды. Капитан пана іздеушілерді Индонезияға апаруды жоспарлаған, бірақ олар капитанға қауіп көрсетіп, Австралияға апармаса, кемеден секіріп кететінін мәлімдеді. Осыған байланысты капитан Рождество аралына бағыт алды. Алайда, Австралия үкіметі кемеге Австралияның теңіз суларына кіруге рұқсат бермеді. 27 тамыз күні Ауғанстан Ислам Әмірлігінің сарбаздары Иранға кіріп, шекаралық бекетті басып алды. Жүз мыңдаған ауған босқындарымен күресіп жатқан Иран ауғандарды депортациялауды бастады, олардың көпшілігін есірткі сатумен айыптады. 29 тамыз күні 438 пана іздеушіні (420-ы Ауғанстаннан) тасымалдаған MS Tampa кемесінің капитаны Австралия үкіметінің бұйрығына қарамастан, төтенше жағдай жариялап, Австралияның теңіз суларына кірді. Австралия үкіметі кемеге әскер жіберіп, Рождество аралына жақындауына жол бермеді. MS Tampa кемесінің экипажы халықаралық суларға қайтару туралы нұсқау алды. Олар бас тартты. Норвегия үкіметі Австралия үкіметін кеме капитанының еркіне қарсы кемені халықаралық суларға қайтаруға мәжбүрлемеуге ескертті. Австралия үкіметі Индонезияны пана іздеушілерді қабылдауға көндіруге тырысты, бірақ Индонезия бас тартты. Босқындар Австралия теңіз күштерінің кемесіне көшірілді. Көбісі Науру шағын арал мемлекетіне, ал қалғаны Жаңа Зеландияға жеткізілді. Ауғанстан Ислам Әмірлігінің сарбаздары 27 тамызда басып алған шекаралық бекетті Иранға қайтарды. 30 тамыз күні Иран Біріккен Ұлттар Ұйымына Ауғанстанның биліктегі Ислам Әмірлігінің 27 тамызда бекетті басып алып, шекарадағы жағдайды шиеленістіргенін айтты. 31 тамыз күні Ауғанстанда Ауғанстан Ислам Әмірлігі Herat және Jalalabad қалаларында International Assistance Mission ұйымының ауған емес қызметкерлерін ұстады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Кофи Аннан Ауғанстан Ислам Әмірлігінен Ауғанстандағы гуманитарлық көмек қызметкерлерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге шақырды.
Қыркүйек
1 қыркүйек – Ауғанстан Ислам Эмираты христиан дінін уағыздаған деген айыппен шамамен екі ондаған шетелдік гуманитарлық көмекшіні елден шығарып жіберді. Көмекшілер SERVE халықаралық гуманитарлық ұйымы мен Халықаралық көмек миссиясынан еді. АҚШ азаматтары Дейна Карри мен Хизер Мерсердің ата-аналары американдық дипломат Дэвид Донахьюмен бірге қыздарына шамамен 30 минут бойы барып қайтты. Карри, Мерсер және тағы алты шетелдік гуманитарлық көмекші (екі неміс және төрт австралиялық) Shelter Now International ұйымымен бірге христиан дінін таратуда айыпталуда. Шетелдік гуманитарлық көмекшілердің сегізін Кабул қаласындағы кәмелетке толмағандарды түзеу орталығынан белгісіз жерге кешке қарай көшірді. 2 қыркүйек – 26 тамызда құтқарылған 438 пана іздеуші (420-ы Ауғанстаннан) Үнді мұхитында тұрып қалған норвегиялық жүк кемесі MS Tampa-да қалып қойды. Австралия әскери кемесі оларды Папуа-Жаңа Гвинеяға жеткізу үшін жолға шықты, онда олар бөлініп, Жаңа Зеландия мен Науруға жіберілетін болады. Ауғанстан Ислам Эмиратының Австралиядағы консулы Махмуд Сайкал Науру мен Жаңа Зеландияны мақтады, ал Австралияны айыптады. Біріккен Ұлттар Ұйымы Ауғанстан Ислам Эмиратының ұстаған 24 шетелдік және ауғанстандық гуманитарлық көмекшіге әділ сот процесін өткізуді талап етті. Ұсталғандарға христиан дінін насихаттағаны үшін айып тағылды. Ауғанстан Ислам Эмиратының Сыртқы істер министрі Вакил Ахмет Муттавакил гуманитарлық ұйымдарға SERVE, International Assistance Mission және Shelter Now International-дан басқа ешқандай шетелдік гуманитарлық көмек көрсетуші ұйымдар христиан дінін уағыздағаны үшін тексерілмейтінін мәлімдеді. 3 қыркүйек – Ауғанстанның Кабул қаласында сегіз шетелдік гуманитарлық көмекшіге қатысты сот басталды, Жоғарғы соттың тоғыз судьядан тұратын алқасы алдын ала кеңесу өткізді. Дәлелдерге Киелі кітаптар, бейне және аудио жазбалар, сондай-ақ діни полициядан алынған тергеу материалдары кірді. Shelter Now ұйымы өз қызметкерлерінің миссионерлік қызметке қатысқанын жоққа шығарды, бірақ Талибан ұсталғандардан жазбаша мойындау алғанын мәлімдеді. Айыпталушылар – Георг Таубман, Катрин Желинек, Маргрит Штебнер және Сильке Дюрккопф, барлығы неміс; австралиялықтар Питер Банч және Диана Томас; және АҚШ азаматтары Дейна Карри мен Хизер Мерсер. 4 қыркүйек – Каписа провинциясында Талибан күштері мен Ауғанстанды құтқару үшін Біріккен ислам майданы арасында қатысты ұрыс болды. Басқа жерлерде Талибан Каписа провинциясының әкімшілік орталығы Махмуд Рақидің оңтүстік-батысында орналасқан Ханка және Санг-э-Бада екі маңызды ауданын басып алды. 5 қыркүйек – Ауғанстан Ислам Эмираты христиан дінін насихаттағаны үшін сотталып жатқан сегіз шетелдік гуманитарлық көмекшіге сот залына батуға батыс дипломаттарына тыйым салды, бірақ Бас судья Нур Мохаммад Сақиб айыпталушылар шетелдік адвокаттарды жалдауға құқылы екенін айтты. Сондай-ақ, ол айыпталушылардың асылып қалуы мүмкін екенін мәлімдеді. Австралия, Германия және АҚШ консулдары бірнеше рет сұрағандарына қарамастан, бір апта бойы Талибан өкілдерімен кездесуден бас тартты. Түрмеде отырған шейх Омар Әбділ Рахманның әйелі АҚШ президенті Джордж Буш пен Ауғанстан Ислам Эмиратының басшылығына хат жазып, оларды Әбділ Рахманды сотталып жатқан сегіз шетелдік жұмысшыға айырбастауды өтінді. 6 қыркүйек – Біріккен Ұлттар Ұйымының Ауғанстанға арнайы өкілі Франсеск Вендрелл Кабулға келді, тұтқындалған шетелдік гуманитарлық көмекшілердің соты ашық сотта ғана мағыналы болатынын айтты. Бұрынғы уәдесіне қарамастан, Ауғанстан Ислам Эмираты журналистерге, батыс дипломаттарына немесе айыпталушылардың туыстарына сот процесіне қатысуға рұқсат бермеді. Ауғанстанның Сыртқы істер министрі Абдул Вакил Мотавакил кейбір "сирек" ерекшеліктерден басқа, Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Халықаралық Қызыл Крест комитетінің рейстері де қоса, Ауғанстан үстінен барлық халықаралық рейстер тоқтатылатынын айтты, егер Біріккен Ұлттар Ұйымы тоқтатылған авиациялық шоттардан қаражатты босатпаса. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі Талибанның террорист Осама бен Ладенді ұстап беруден бас тартқаны үшін санкциялардың бөлігі ретінде "Ариана Афған Эйрлайнз" әуе компаниясының халықаралық рейстеріне гуманитарлық себептерден басқа тыйым салды. Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы Ауғанстанның ашаршылықтың алдында тұрғанын мәлімдеп, "төтенше операцияны" қаржыландыру үшін 151 миллион доллар сұрады. Пакистанның Орталық кіріс басқармасы Орталық Азия республикалары мен Ауғанстанға цемент пен темекі жапырағын экспорттауға нөлдік салық ставкасын бекітті. 7 қыркүйек – Ауғанстанда христиан дінін уағыздау айыбымен ұсталған сегіз шетелдік гуманитарлық көмекшінің соты апталық демалысқа кешіктірілді. 8 қыркүйек – Ауғанстанда христиан дінін насихаттағаны үшін сотталып жатқан сегіз шетелдік гуманитарлық көмекші алғаш рет Жоғарғы сотта пайда болды және олардың дін өзгерткеніне қарсы екендерін айтты. Сотты Бас судья Нур Мохаммад Сақиб және тағы 18 судья төрағалық етті. Айыпталушылардың алты әйелдің бірі ауған әйелдері үшін қоғамда міндетті түрде киюге тиіс бас пен денесін жабатын киім киген, ал қалғандары тек шаштарын жапқан. Айыпталушылар сот залына қарулы күзетшілердің сүйемелдеуімен баяу кірді, күзетшілер соттан тыс күтіп тұрған журналистердің сұрақтарына жауап беруге рұқсат бермеді. АҚШ тұтқындарының бірінің анасы және екіншісінің әкесі қыздарымен бірге сотқа келді, бірақ австралиялықтың туысы австралиялық, неміс және американдық дипломаттармен бірге сыртта күтіп тұрды. Ауғанстан Ислам Эмираты бірнеше күндік қақтығыстардан кейін Каписа провинциясындағы Шохи және Хан Ақа аудандарын бақылауға алды, оған Ахмад Шах Масуд басқаратын Ауғанстанның Солтүстік одағы қарсы тұрды. 9 қыркүйек – Ауғанстан оппозициясының көшбасшысы Ахмед Шах Масуд қаза тапты. Екі қанаушы-террорист, журналист ретінде танысқан, Масудпен сұхбаттасу кезінде өзін-өзі жардырып, Масудты қаза қылды. Қанаушы-террористтердің бірі Масудтың жақтастарының бірімен бірге қаза тапты, ал Масудтың күзетшілері екінші шабуылшыны өлтірді деген хабар бар. Террористтер Масудпен кездеспес бұрын Шомалидегі оппозициялық әскерлермен сұхбаттасқан. Бұқаралық ақпарат құралдарындағы мәліметтерге сәйкес, бомба террористтердің камерасында немесе камера аккумуляторының белдігінде жасырылған. Масуд Таджикстанға тікұшақпен эвакуацияланды, онда ол келген кезде қайтыс болды. 9 қыркүйекте ұсынылған Президенттік Ұлттық қауіпсіздік директивасы 11 қыркүйекке дейін Ақ үй, Орталық барлау қызметі және Пентагон қолданған соғыс жоспарын сипаттады. Жоспар Осама бен Ладенге қарсы соғыстың барлық аспектілерін қамтыды, дипломатиялық бастамалардан Ауғанстандағы әскери операцияларға дейін, соның ішінде Талибан үкіметін Бен Ладенді АҚШ-қа өткізуге көндірудің жолдарын және олар бас тартқан жағдайда әскери күш қолдану ережелерін қамтыды. Ауғанстан Жоғарғы соты христиан дінін уағыздағаны үшін ұсталған сегіз шетелдік гуманитарлық көмекшінің сотын жалғастырды, бірақ сотта ұсталғандар, дипломаттар немесе журналистер болған жоқ. Ауғанстанда Ауғанстан Ислам Эмираты жақында қуылған шетелдік көмекші ұйымдардың 35 ауған қызметкерін түрмеге қамады. 10 қыркүйек – Тахар провинциясының Эшкэмеш және Чал аудандарындағы Талибан бекеттеріне жасалған шабуылда 135-тен астам Талибан жауынгері қаза тауып, 75-і тұтқындалды. Ауғанстан Ислам Эмиратының әуе күштері Ауғанстанның Хурам қаласындағы тұрғын үйлерді бомбалады, нәтижесінде алты адам жараланды және үш үй қирады. Ауғанстанның Сафид Котал аймағында екі жүк көлігіне тиелген 30-дан астам Талибан жауынгері минаға түсіп, қаза тауып немесе жараланды. Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы Ауғанстанның ашаршылықтың алдында тұрғанын мәлімдеп, "төтенше операцияны" қаржыландыру үшін 150 миллион доллар сұрады. Пакистанның Орталық кіріс басқармасы Орталық Азия республикалары мен Ауғанстанға цемент пен темекі жапырағын экспорттауға нөлдік салық ставкасын бекітті. 11 қыркүйек – АҚШ-тағы қанаушы шабуылдар 3000-нан астам адамды өлтірді және әуе кемесін басқарып ұшырған үш ұшақпен Дүниежүзілік сауда орталығының екі мұнарасын және Пентагонның бір бөлігін қиратты, төртінші ұшақ та қанаушылардың қолында болды және Пенсильвания штатындағы далаға құлады. Шабуылдың себебі туралы алғашқы болжамдар Саудия туған террорист көшбасшысы Осама бен Ладенге байланысты болды, ол сол кезде А...
Қазан
6 қазан – Президент Джордж Буш Конгресс басшыларына алдағы шабуыл туралы хабарлайды. 7 қазан – Усама бен Ладен шабуылдар басталғаннан кейін бейнеүндеу арқылы мәлімдеме жасайды. 9:30 EDT (шамамен): Солтүстік Альянс жетекшісі АҚШ бастаған шабуыл «тез арада» басталады деп сенетінін айтады. 11:30 EDT (шамамен): Израильге алдағы шабуыл туралы хабар беріледі. 12:30 EDT (жергілікті уақыт бойынша 21:00): Ұлыбританияның қолдауымен АҚШ Ауғанстанға шабуыл жасап, талибтердің әскери және байланыс нысандарына, сондай-ақ күдікті террористік оқу лагерьлеріне бомбалар мен зымырандар ұшырады. Кейіннен «Солтүстік Альянс» өкілі CNN телеарнасына хабарлағандай, шабуыл Кабул маңындағы зениттік батареяларға және Жалалабад маңындағы «кем дегенде үш террористік лагерьге» тиді. Алғашқы хабарларға сәйкес, Кабул, Қандаһар және Герат нысанаға алынған қалалардың қатарында. Кабулда электр қуаты дереу өшіріледі. Шабуылда әртүрлі технологиялар қолданылды. АҚШ Әуе күштерінің генералы Ричард Майерс, АҚШ Бірлескен штабтар төрағасы, британдық және американдық су асты кемелері мен кемелерінен ұшырылған шамамен 50 «Томагавк» зымыраны, АҚШ авианосектерінен – 25 «F/A-18 Hornet» шабуылдық ұшағы («Карл Винсон» және «Энтерпрайз»), сондай-ақ «B-1 Lancer», «B-2 Spirit», «B-52 Stratofortress» сияқты 15 АҚШ Әуе күштерінің бомбалаушылары Диего Гарсиядан ұшырылған бірінші толқынға қатысты. Шабуылдың алғашқы күні екі «C-17 Globemaster» көліктік ұшағы Ауғанстан ішіндегі қоныс аударған адамдарға әуеден 37 500 күнделікті рациондық азық-түлік жіберді. 13:00 EDT: Президент Буш телеарна арқылы сөз сөйлеп, шабуыл туралы хабарлайды және АҚШ-тың одан әрі ниеттерін, оның ішінде гуманитарлық көмекті талқылайды. «Менің бұйрығым бойынша АҚШ әскері Ауғанстандағы «Әл-Қаиданың» оқу лагерьлері мен «Талибан» режимінің әскери нысандарына шабуыл жасады». «Біз ислам дінін ұстанатын шамамен миллиард адамның досымыз. Америка Құрама Штаттары террористерге көмек көрсететіндердің және олардың атынан кісі өлтіріп, ұлы дінді қорлайтын қатыгез қылмыскерлердің жауы». ФБР Ұлттық ескерту желісін пайдалана отырып, АҚШ-тың құқық қорғау органдарына мүмкін болатын террористік шабуылдарға қарсы ең жоғары дайындық деңгейіне көшуді сұрайды. Ақ үйдің айналасындағы қауіпсіздік күшейтілді. Нью-Йоркте оннан он екі мыңға дейін адам қатысқан бейбітшілік митингісі өтеді. Олар Манхэттендегі 2001 жылғы 11 қыркүйектегі террористік шабуылдың / Естелік шаралар мен қызметтердің орталық спонтандық орны Юнион-скверден Таймс-скверге қарай шеру тартады және шеру басталғанда полицияны құттықтайды. Полиция он екі спикердің тізімін үш-төрт адамға дейін қысқартты, содан кейін оларды бір қатарлы «бұллпенге» жинады. «Нью-Йорк Таймс» газеті шеру туралы мақаласын B12-бетке жариялайды. 20:00-ге дейін шабуылдардың үш толқыны болды. 20:35 BBC News шабуылдардың төртінші толқыны туралы алдын ала хабарлайды. 21:45 EDT: Жарақат алғандар туралы алғашқы хабарлар келеді. 22:00 EDT: Руди Джулиани баспасөз конференциясында Нью-Йорк қаласына Ұлттық гвардия мен полиция қызметкерлерінің қосымша тағайындалғанын хабарлайды. 8 қазан – Газа секторында және Пәкістанда наразылық акциялары үш адамның қаза болуына әкелді. Палестина билігі екі студентті атып өлтірді, олардың біреуі 13 жаста. Содан кейін наразылық білдіргендер палестиналық полиция ғимараттарын тонап кетті. Пәкістанда наразылық акциялары Исламабад, Пешавар, Лахор, Карачи, Кветта және Хайбер асуындағы шекаралық пункттерде өтті. Пәкістандағы ең зорлық-зомбылық акциялары Кветтада (Афғанстан шекарасынан 60 миль қашықтықта) болды, онда бір адам атылып өлтірілді, орталық полиция бөлімшесі, БҰҰ ғимараттары, бірнеше дүкендер мен кинотеатрлар өртеніп, тоналды, полицияның инспекторы ұсталды. Мысырдың Каир қаласында үш университетінің он мың студенті наразылық білдірді. 12:00 EDT (шамамен): Қорғаныс министрлігінің өкілдері шабуылдардың екінші раунды туралы хабарлайды. Кабулда электр қуаты қайтадан өшіріледі. 13:00 EDT (шамамен): ағылшын журналисі Ивон Ридли талибтерден босатылып, Пәкістан шекарасына жетті. 13:08 EDT: Дональд Рамсфелд пен генерал Майерс баспасөз брифингін өткізеді. Түн ортасына қарай одақтас күштер 31 нысанаға соққы берді, соның ішінде ерте ескерту радарлары, жер күштері, басқару және бақылау нысандары, әуежайлар мен ұшақтар. «Шабуылдар біз сөйлесіп отырған кезде де жалғасуда». Оған 10 бомбалаушы және 10 авианосектегі ұшақ қатысты. «Бүгін кемелерден «Томагавк» зымырандарын қолданамыз». Бомбалаушы ұшақтардан крейсерлік зымырандар ұшырылмайды. Жапырақшалар таратылды, олардың ішінде белгілі бір символдар мен суреттер бар. 9 қазан – Исламабадтағы баспасөз конференциясында БҰҰ өкілі Ауғанстанның Кабул қаласынан бірнеше шақырым қашықтықтағы ғимарында крейсерлік зымыран салдарынан төрт БҰҰ қызметкері қаза тауып, төртеуі жараланғанын хабарлайды. Қаза болғандар – Ауғанстан техникалық консультациялық фирмасының күзетшілері болған ауғандар, БҰҰ миналарды жою агенттігінің ғимары. (Ауғанстан сол кезде әлемдегі ең көп миналанған ел болатын). Германия канцлері Герхард Шрёдер Вашингтон, округ Колумбияда Президент Бушпен кездеседі. 10 қазан – Карам ауылында белгісіз азаматтар қаза болды деген хабар тарады. 11 қазан – 20:00 EDT: Президент Буш 1995 жылдан бергі алғашқы тікелей эфирдегі президенттік баспасөз конференциясын өткізеді. Ол Талибанға мынадай хабарлама жолдады: «Егер сіз бүгін оны және оның адамдарын тапсаңыз, біз сіздің еліңізге қатысты жасап жатқандарын қайта қарастырамыз. Сізде әлі де екінші мүмкінілік бар. Жәй ғана оны және оның жетекшілерін, лейтенанттарын және басқа да қарақшылар мен қылмыскерлерді әкеліңіз». 22 қазан – Човкар Карез ауылы бомбаланды, нәтижесінде белгісіз азаматтар қаза болды.
October 10 An uncertain amount of civilians were reported killed on the village of Karam. October 11 – 8 p. m. EDT: President Bush holds the first primetime presidential news conference since 1995. He had this message for the Taliban: "If you cough him up and his people today that we'll reconsider what we're doing to your country. You still have a second chance. Just bring him in, and bring his leaders and lieutenants and other thugs and criminals with him." October 22 The village of Chowkar Karez is bombed, killing an unknown number of civilians.
Қараша
8 қарашада Пәкістан, Талибанмен дипломатиялық қарым-қатынасы бар жалғыз ел ретінде, Ауғанстан билеушілерін Карачи қаласындағы консулдығын жабуға шақырды. Үш жапондық әскери кеме бірнеше жүз теңізшімен Үнді мұхитына бағыт алды. Мақсаты – АҚШ басшылығындағы күштерге жауынгерлік емес әскери қолдау көрсету. Бұл Жапонияның Екінші дүниежүзілік соғыстан бергі алғашқы осындай миссиясы болды. Нидерланд премьер-министрі Вим Кок терроризмге қарсы соғысқа 1000 әскер қосылатынын жариялады. 10 қарашада Талибан мен Солтүстік Альянс жауынгерлері Ауғанстанның стратегиялық маңызы бар Мазари-Шариф қаласын Солтүстік Альянс күштері басып алғанын мәлімдеді. 12 қарашада Талибан күштері Солтүстік Альянс әскерлерінің шабуылына байланысты Кабулді тастап кетті. Коалициямен одақтас Иран күштері Хератты басып алды. 13 қарашада Солтүстік Альянс жауынгерлері Ауғанстан астанасы Кабулді басып алып, Ауғанстанның солтүстігінің дерлік барлық бөлігін бақылауға алды. 25 қарашада Солтүстік Альянс Ауғанстанның солтүстігіндегі Талибанның соңғы бекінісі Кундузды басып алды, бірақ бұл тек Пәкістандық әуе күштері бірнеше мың Талибан мен Әл-Қаида жауынгерлерін және олардың әскери кеңесшілерін құтқарып алғаннан кейін ғана мүмкін болды. Ол кезде Талибан елдің 25 пайызынан азын, негізінен оңтүстіктегі Қандаһар аймағын бақылап тұрды. АҚШ теңіз жаяу әскері Кандагардың оңтүстігіндегі Camp Rhino-ға тікұшақпен қонды және оны қанатты ұшақтарға дайындауды бастады. Олар сондай-ақ Кандагар мен Пәкістан арасындағы басты жолды басып алды. Бин Ладенге адал күштер Кундузда тапсырғаннан кейін Мазари-Шариф маңындағы Қала-и-Джанги түрмесіне қару-жарақ жеткізді. Олар Солтүстік Альянс күзетшілеріне шабуыл жасап, қару-жарақ қоймасына шабуылдады. АҚШ арнайы күштері әуе шабуылын шақыртты. Қала-и-Джанги шайқасында жүздеген тұтқындар, сондай-ақ 40 Альянс жауынгері және АҚШ ЦРУ оперативтігі Джонни Майкл Спанн қаза тапты. Спан АҚШ пен Коалицияның бірінші жауынгерлік қазасы болды. Джон Уокер Линд есімді жас америкалық бүлік ортасында табылғаннан кейін терроризм айыптарымен АҚШ-қа экстрадицияланды. Ұлыбританияның Арнайы Әуе Күштерінің төрт әскері Ауғанстанда жарақат алып, Ұлыбританиядағы ауруханаға эвакуацияланды, бірақ олардың операциясының уақыты мен орны белгісіз қалды.
Өлімдер
Нью-Гэмпшир университетінің профессоры Марк В. Герольд соғыстың алғашқы екі айында аза болған бейбіт азаматтардың саны 3767-ге дейін жете алатынын бағалады.