Тор Бора: Ауғанстандағы үңгірлер кешенінің тарихы

Кіріспе

Тора-Бора (, "Қара үңгір") – Ауғанстанның шығысындағы Спин-Гар (Ақ таулар) тау тізбегінің бір бөлігі. Ол Нангархар провинциясының Пачир-Ау-Агам ауданында, Хайбер асуынан шамамен батысқа қарай және Пәкістанның Хайбер-Пактунхва провинциясының шекарасынан солтүстікке қарай орналасқан. Тора-Бора және оны қоршаған Спин-Гар тау жотасындағы табиғи үңгірлер ағын сулардың әсерінен пайда болған, кейіннен ЦРУ қаржыландырған, ауған муджахидтері үшін салынған кешенге дейін кеңейтілген. Тора-Бора 1980 жылдары Кеңес Одағына қарсы күресте ауған муджахидтерінің бекінісі ретінде танымал болған.

Геология

Тора-Бораның геологиясы көбінесе метаморфтық гнейс және шист тастардан тұрады.

Әскери база

1980 жылдың қазан және қараша айларында "Шквал" операциясы барысында бұл кешенді КСРО МҚК-ның "Каскад" арнайы тобы Ауғанстандағы Кеңес әскерлерінің 40-шы армиясының 66-шы мотоатқыштар бригадасымен бірлесіп басып алды. Полковник Валентин Герасименко жазғандай, алғашқы шабуылда: "Тора-Бора сол кезде әлі көпке белгісіз, бірақ құпиялыққа оранып, душмандардың базасы болатын. Кейін ғана ол Панжшер аңғарынан даңқы мен атағы, шабуылдар мен қиратулар саны бойынша асып түсетін болды". 1981 жылдың 18-19 маусымында Нангархар провинциясында, Жалалабадтан 85 км оңтүстікке қарай, Ауғанстан-Пәкістан шекарасы аумағында Кеңес Одағының 66-шы мотоатқыштар бригадасы мен Ауғанстанның 11-ші Жалалабад жаяу әскер дивизиясының бөлімдері мұджахидтердің Тора-Бора бекінісін басып алды. 1983 жылдың 22-29 шілдесінде 66-шы мотоатқыштар бригадасының Тора-Борадағы операциясы өтті. Тора-Бора базасы 1979 жылы Ауғанстанға Кеңес әскерлерінің басып кіргенінен кейін мұджахидтер үшін ЦРУ қаржыландырған кешен ретінде салынды. Батыс БАҚ оны 2000 адамға арналған, ауруханасы, гидроэлектр станциясы, кеңселер, қонақ үй, қару-жарақ және оқ-дәрі қоймалары, танк кіре алатын жолдары, күрделі туннельдер мен желдету жүйелері бар "жаулап алуға мүмкін емес үңгір бекінісі" деп сипаттады. АҚШ Ауғанстанға басып кірген кезде үңгір кешені Талибан мен Әл-Қаиданың бірінен кейін бірі бекіністерінің бірі болды, деді АҚШ қорғаныс министрі Дональд Рамсфелд. Бұл 2001 жылғы желтоқсанда Тора-Бора шайқасы болған жер, және 2002 жылғы қаңтарда көрші Пәкістанға қашқан Әл-Қаида басшысы Усама бен Ладеннің жасырынған жері. 2006 жылдың 6 қаңтарында бен Ладен мен оның отбасы Абботтабадқа жақын Билал қаласының бай елді мекені Чак Шах Мұхаммед ауылындағы жаңа кешенге көшті. Британ және американ баспасөз базаның егжей-тегжейлі жоспарларын жариялады. NBC телеарнасына берген сұхбатында Рамсфелдке жоспар көрсетілгенде, ол: "Бұл өте маңызды мәселе, мұндайлардың біреуі ғана емес, көптегені бар" деді. АҚШ және Ауғанстан әскерлері Тора-Бораны басып алғаннан кейін, айналасындағы аудандарда жан-жақты іздеу жүргізілгеніне қарамастан, "бекініс" деп айтылғанның ешқандай іздері табылмады. Тора-Борада ең көп дегенде 200 жауынгер сыйымды шағын табиғи үңгірлер жүйесі болды. Қару-жарақ және оқ-дәрі қоймалары табылғанымен, қазіргі заманғы құрал-жабдықтардың ешқандай белгісі жоқ еді. 2002 жылы PBS-тің Frontline бағдарламасына берген сұхбатында АҚШ Арнайы күштерінің операциялық тобы Альфа (ODA) 572 штаб-сержанты үңгірлерді былай сипаттады:

In October and November 1980, during Operation "Shkval", this complex was taken by the "Kaskad" special forces unit of the USSR KGB, together with the 66th motorized rifle brigade of the 40th Army of the Soviet troops in Afghanistan. As Colonel Valentin Gerasimenko wrote about the first assault, “By that time, Tora Bora was still a little known, but already covered with a veil of mystery, the base of the Dushmans. Only later will it surpass the Panjshir Valley in its glory and fame, in the number of assaults and destruction”. June 18–19, 1981 in the province of Nangarhar, 85 km south of Jalalabad, in the area of the Afghan Pakistani border, units of the Soviet 66th motorized rifle brigade and part of the Afghan 11th Jalalabad infantry division take the fortified area of the Mujahideen Tora Bora. July 22–29, 1983 operation in Tora Bora of the 66th motorized rifle brigade. The base at Tora Bora was developed as a CIA financed complex built for the Mujahideen following the 1979 Soviet invasion of Afghanistan, and has been described by the western media as an "impregnable cave fortress" housing 2,000 men complete with a hospital, a hydroelectric power plant, offices, a hotel, arms and ammunition stores, roads large enough to drive a tank into, and sophisticated tunnel and ventilation systems. During the U. S. invasion of Afghanistan, the cave complex was one of the strongholds of the Taliban and Al Qaeda, according to United States Secretary of Defense Donald Rumsfeld. It was the location of the December 2001 Battle of Tora Bora, and suspected hideout of Al Qaeda leader Osama bin Laden which led his escape into neighboring Pakistan in January 2002. bin Laden and his family moved to a new compound in the village of Chak Shah Muhammad, a wealthy suburb of Bilal Town near Abbottabad on 6 January 2006. Both the British and American press published detailed plans of the base. When shown a plan during an NBC interview, Rumsfeld said, "This is serious business; there's not one of those, there are many of those". When Tora Bora was eventually captured by the U. S. and Afghan troops, no traces of the supposed "fortress" were found despite painstaking searches in the surrounding areas. Tora Bora turned out to be a system of small natural caves housing, at most, 200 fighters. While arms and ammunition stores were found, there were no traces of the advanced facilities claimed to exist. In a 2002 interview with by PBS's Frontline, a Staff Sergeant from the U. S. Special Forces Operational Detachment Alpha (ODA) 572 described the caves:

Кейін кешенді Талибан қайтарып алды және Талибан көтерілісі үшін маңызды база болды. 2017 жылы Тора-Бораға Ирак және Левант Ислам мемлекеті (ИМИЛ) – Хорасан провинциясы (ИМИЛ К) шабуыл жасап, басып алды, бірақ Ауғанстан Ұлттық Армиясы оны жақын арада қайтарып алды.