Миссия таулары: Монтананың табиғаты мен геологиясы

Кіріспе

Монтана штатындағы тау тізбегі (АҚШ штатының Монтана штатындағы тау тізбегі) – АҚШ-тың Монтана штатының солтүстік-батысында орналасқан Рокки тауларының бір бөлігі. Олар негізінен Лейк және Миссула округтерінде жатыр, Флэтхед көлінің оңтүстігінде және шығысында, ал Сван жотасының батысында. Тау тізбегінің шығысында Сван өзенінің аңғары, батысында Миссия аңғары орналасқан. Миссия тауларының ең биік нүктесі – Макдональд шыңы, биктігі 2993 метр (9820 фут). Бұл тау тізбегі 19 ғасырдың ортасында қазіргі Монтана штатының Сент-Игнатиус қаласында құрылған иезуиттердің Сент-Игнатиус миссиясына жақындығы үшін осылай аталады.

Геология

Миссия таулары негізінен Белт супертобынан "Белт тасы" деп аталатын жыныстардан тұрады. Бұл топтағы шөгінді тау жыныстары Белт алабында 1,47 мен 1,4 миллиард жыл бұрын қалыптасқан. Дөңгелек алап миллиондаған жылдар бойы айналасындағы аймақтардан шөгінділерді жинады. Алап соңында жер астына көміліп, кейіннен шамамен 80 миллион жыл бұрын бірнеше тектоникалық плиталардың соқтығысуы нәтижесінде қайта ашылды. Миссия тауларында табылған Белт тасының көп бөлігі құмдақты сазтас деп аталатын, шағылысқан шөгінді жыныс. Белт супертобындағы сазтас көбінесе саз жарықтарымен сипатталады, бұл оның ылғалды кезінде, кебуімен, жарылуымен және содан кейін жаңа ылғалды материалмен қайта-қайта су басуымен, кебуімен және жарылуымен қалыптасқанын көрсетеді. Миссия тауларындағы тау жыныстарының көпшілігі Протерозой эонының соңынан, яғни кембрийге дейінгі уақыттың соңынан текті. Олардың өте көне болуына байланысты, тастардағы өмірдің жалғыз белгісі – балдырлардың гүлдеуі және қарапайым өсімдіктердің қазба қалдықтары ғана. Дегенмен, бұл организмдер судағы көмірқышқыл газын оттегіге айналдыруда маңызды рөл атқарды, ол қышқыл және оттегіге тоймаған атмосфераға соққы берді. Бұл тау жотасының әр шатқалының соңында оңтүстікке қарай тіктелген, ілгек тәрізді жоталардың пайда болуын түсіндіреді. Осы процестер Миссия тауларына ерекше пішін берді. Көптеген үш жақты шыңдар, мүйіздер немесе пирамидалық шыңдар деп аталатын шыңдар, сондай-ақ тау жотасының оңтүстік жартысындағы пышақ тәрізді жоталар – мұздықтардың күшті әсерінен пайда болған. Тау жотасының солтүстік жартысы көбінесе Flathead Lobe арқылы жабылды, ол үлкен жылжымалы мұздық сияқты болды. Бұл тау жотасының солтүстік жартысындағы қысқа, дөңгелектелген пішіндерге әкелді. Миссия тауларына алғашқы назар 1920 жылдары аударылды. Орман шаруашылығы қызметкері Теодор Шумейкер 1922-1924 жылдар аралығында бірнеше саяхатшылар тобын таулар арқылы жүргізді, олардың бірінде осы аймақта көп жерге иелік еткен Ұлы Тынық мұхиты темір жолы компаниясының өкілдері болды. 1923 жылғы саяхатында Шумейкер бірнеше шыңдардың орналасқан жерін анықтады, бұл жоғары жатқан аймандардың алғашқы картасын жасауға мүмкіндік берді. Парк қызметі 1937 жылдың жазында аймақты зерттеу үшін топ жіберді, бірақ соңында ұсынысты қабылдамады, "Егер бұл бөлім Глейшер паркімен жақсы ұсынылмаса, Флатхед Ұлттық паркі жүйесінде ерекше құнды болар еді" деп жазды. Миссия жотасын қорғау бойынша алғашқы маңызды қадам 1931 жылғы 21 қазанда Миссия тауларының байырғы аймағы ретінде Миссия тауларының шығыс жағындағы 67 000 акр жерді жіктегенде жасалды. Бөек Тынық мұхиты темір жолы компаниясы осы жердің 30 пайызына ие болды, ол жылдар бойы Флатхед ұлттық орманындағы басқа жерлерге ауыстырылды. Аймақтағы көлдерге мыналар жатады: Эшли көлдері, Салқын көлдер, Жұлдыздар көлі, Жоғалған қой көлі, Люцифер көлі, Макдональд көлі (суқоймасы), Саз көлдері, Мулман көлдері, Көкжұлдыз көлі, Шварц көлі, Саммит көлі және Террас көлі, және тағы да басқалар.

The Mission Mountains are composed largely of what is called "Belt Rock" from the Belt Supergroup. The sedimentary rocks in this group formed between 1.47 and 1.4 billion years ago in the Belt Basin. The roughly circular basin collected sediments from surrounding areas for millions of years. The basin was eventually buried and later re exposed through the collision of several tectonic plates around 80 million years ago. Much of the Belt Rock found in the Mission Mountains is a crumbly sedimentary rock known as mudstone. The mudstone in the Belt supergroup is often characterized by mudcracks, which points to it being formed while wet, drying, cracking, and then being repeatedly flooded with new wet material that also dried and cracked. Most of the rock in the Mission Mountains hails from the end of the Proterozoic Eon, towards the end of what is called Precambrian time. Because they are so old, the only evidence of life in the rocks is algae blooms and very basic plant fossils. These organisms played, however, the important role of converting carbon dioxide in the water into oxygen that was pumped into the acidic and poorly oxygenated atmosphere. This explains the southward pointed, hook shaped ridges at the end of each canyon in the range. These processes also gave the Mission Mountains their distinct shapes. The many three sided peaks, called horns or pyramidal peaks, and the knife like ridges of the southern half of the range are results of the heavy mountain glaciation. The northern half of the range was largely rolled over by the Flathead Lobe, which was much like a huge moving ice sheet. This led to the shorter, more rounded features of the northern half of the range. The first major outside attention to the Mission Mountains came in the 1920s. Forest service employee Theodore Shoemaker led several parties of visitors thorough the range between 1922 and 1924, one of which included members of the Great Pacific Railway Company, which owned a great deal of land in the range. On a 1923 trip Shoemaker triangulated the locations of several peaks, which led to the first map of the high country. The park service sent a team to study the region during the summer of 1937, but in the end they rejected the proposal, writing, "the Flathead would be of special value in the National Park system if this section were not already fairly well represented by Glacier Park." The first major protective action for the Mission Range came on October 21, 1931 when 67,000 acres of land along the east side of the Mission Divide were classified as the Mission Mountains Primitive Area. The Great Pacific Railway Company owned 30 percent of this land at the time of the classification, which was exchanged over the course of years for other land in the Flathead National Forest. Lakes found in the range include: Ashley Lakes, Cold Lakes, Lake of the Stars, Lost Sheep Lake, Lucifer Lake, McDonald Lake (reservoir), Mud Lakes, Mullman Lakes, Rainbow Lake, Schwarz Lake, Summit Lake, and Terrace Lake, among others.