Кіріспе

Беттік қозғалыс ядросы – ми сабасындағы бет нервіне (VII бас сүйек нерві) жататын нейрондардың жиынтығы. Бұл төменгі моторлық нейрондар бет әлпеті бұлшықтары мен тұмсық бұлшықын (stapedius) иннервациялайды.

Құрылымы

Ядро ventrolateral pontine tegmentum-ның қаудальдық бөлігінде орналасқан. Оның аксондары ерекше бағытпен жүреді, дорсальды бағытта саяхаттап, абдукценс ядросының айналасын айналып өтеді, содан кейін омыртқалық тригеминаль ядросынан медиальды жағына қарай, ventral pons-тан шығып кетеді. Бұл аксондар бет нервінің моторлық компонентін құрайды, ал парасимпатикалық және сезімтал компоненттер аралық нервті құрайды. Ядроның дорсальдық және вентральдық аймақтары бар, дорсальдық аймақтағы нейрондар жоғарғы бет бұлшық еттерін иннервациялайды, ал вентральдық аймақтағы нейрондар төменгі бет бұлшық еттерін иннервациялайды.

Функция

Фарингиялық доғалардан пайда болған бұлшық еттерді иннервациялайтындықтан, беттік моторлық ядро арнайы висцеральді эфференттік (SVE) жасушалар бағанасының құрамына кіреді, оған тригеминальды моторлық ядро, ядролық екіталай және (пікір бойынша) омыртқалық қосымша ядро да жатады.

Кортикальды кіріс

Барлық төменгі моторлық нейрондар сияқты, бет моторлық ядросының жасушалары мидың алдыңғы бөлігіндегі негізгі моторлық қабықтан кортикальдық сигналдарды алады. Қабықтың жоғарғы моторлық нейрондары ішкі капсула арқылы төмен түсетін аксондарды жібереді және бет моторлық ядросындағы нейрондармен синапсқа түседі. Бұл қабықтан ми сабасына дейінгі жол кортикобулбар жолы деп аталады. Бет моторлық ядросының дорсальдық бөлігіндегі нейрондар қабықтың екі жағынан да сигналдарды алады, ал вентральдық бөлігіндегі нейрондар негізінен контрлатеральды (яғни қабықтың қарсы жағынан) сигналдарды алады. Соның салдарынан, мидың екі жағы да беттің жоғарғы жағындағы бұлшықеттерді бақылайды, ал мидың оң жағы беттің сол жағының төменгі бөлігін, ал мидың сол жағы беттің оң жағының төменгі бөлігін бақылайды.

Клиникалық маңызы

Беттік моторлық ядроға кортикубулбалық кірістің нәтижесінде, беттік моторлық ядроны иннервациялайтын талшықтарға жоғарғы моторлық нейрон зақымдануы орталық жетінші нерв параличіне алып келеді. Синдром қарсы жақтағы төменгі бет бөлігінің спастикалық параличімен сипатталады. Мысалы, сол жақ кортикубулбалық зақымдану беттің төменгі оң жақ төрттен бірін басқаратын бұлшықтардың параличіне әкеледі. Керісінше, беттік моторлық ядроға төменгі моторлық нейрон зақымдануы жарақаттанған жақтағы бет бұлшықтарының параличіне алып келеді. Егер травма немесе инфекция сияқты себеп анықталмаса (бұл жағдай идиопатиялық паралич деп аталады), бұл жағдай Белл параличі деп аталады. Әйтпесе, ол себебімен сипатталады.

Бет нервінің жоғарғы және төменгі моторлы нейрон зақымдануының механизмі

Кортикобулбарлық тракт ішінде пайда болатын немесе оған әсер ететін кез келген зақым жоғарғы моторлық нейрон зақымдануы деп аталады. Жеке тармақтарды (уақытша, жақ сүйекшесі, бетке қарайтын, төменгі жақ және мойын) зақымдайтын кез келген зақым төменгі моторлық нейрон зақымдануы деп аталады. Бет нервінің бұлшықеттерге бағытталған тармақтары бет моторлық ядросынан (FMN) сол және оң артқы (дорсальды) және алдыңғы (вентральды) жолдармен шығады. Басқаша айтқанда, төменгі моторлық нейрондар бет жүйкесінен сол жақ алдыңғы, сол жақ артқы, оң жақ алдыңғы немесе оң жақ артқы бет моторлық ядросынан шығуы мүмкін. Уақытша тармақ сол және оң артқы бөліктерден шығады. Төменгі төрт тармақ сол және оң алдыңғы бөліктер арқылы өтеді. Сол және оң тармақтар бетінің тиісті жақтарын иннервациялайды (ипсилатеральды иннервация). Осыған сәйкес, артқы бөліктер ми қабығының екі жарты шарынан да моторлық сигналдарды қабылдайды (екі жақты), ал алдыңғы бөліктер қатаң қарсы жақтан сигналдарды қабылдайды. Яғни, бет жүйкесінің уақытша тармағы ми қабығының екі жарты шарынан да моторлық сигналдарды алады, ал жақ сүйекшесі, бетке қарайтын, төменгі жақ және мойын тармақтары тек қарсы жақтан сигналдарды алады. Алдыңғы FMN тек қарсы жақтан қабықтық сигналдарды қабылдайды, ал артқы бөлік екі жақты сигналдарды қабылдайды. Сол жарты шардың кортикобулбарлық зақымдануы (жоғарғы моторлық нейрон зақымдануы) оң жақ алдыңғы FMN бөлігіне моторлық сигналдардың келуін тоқтатып, төменгі төрт бет жүйкесі тармақтарына сигнал беруді тоқтатып, осылайша оң жақ орта және төменгі беттің сал болуына себеп болады. Алайда, артқы бөлік, қазір тек оң жарты шардан сигнал алса да, уақытша тармақтың бүкіл маңдайды жеткілікті түрде иннервациялауына мүмкіндік береді. Бұл маңдайдың сал болмайтынын білдіреді. Сол сияқты механизм оң жарты шардың жоғарғы моторлық нейронының зақымдануына да қатысты. Сол жақ алдыңғы FMN бөлігі қатаң контралатеральды иннервациясының нәтижесінде кортикальді моторлық сигналдарды қабылдамайды, ал артқы бөлік сол жарты шардан жеткілікті сигналдар алады. Нәтижесінде бетінің орта және төменгі жағы сал болады, ал маңдайы зақымдалмайды. Ал төменгі моторлық нейрон зақымдануы басқаша. Сол немесе оң жақтағы зақымдану осы жақтағы алдыңғы және артқы жолдарға әсер етеді, себебі олар бір-біріне физикалық жақын орналасқан. Сонымен, сол жақтағы зақымдану сол жақ артқы және алдыңғы жолдардың бұлшықеттерді иннервациялауын тежейді, осылайша бүкіл сол жақ бетінің сал болуына себеп болады (Белл сал болуы). Бұл типтегі зақымдануда артқы және алдыңғы жолдардың екі жақты және қарсы жақты сигналдары маңызды емес, себебі зақымдану ми жоғарылығынан төмен, ядролық және бет моторлық ядро деңгейінде орналасқан. Ми жоғарылығынан жоғарыдағы зақымдануда бір жарты шардың зақымдануы екінші жарты шардың бет-әлпеттің артқы моторлық ядросын жеткілікті түрде иннервациялай алатындығын білдірсе, төменгі моторлық нейронға әсер ететін зақымдану иннервацияны толығымен жояды, себебі жүйкелердің төменгі ағыстағы декуссацияда өтемақылық қарсы жақтан сигналдарды қабылдау мүмкіндігі болмайды. Осылайша, жоғарғы және төменгі моторлық нейрон зақымдануларының негізгі айырмашылығы - біріншісінде контралатеральді орта және төменгі беттің гемиплегиясы, ал екіншісінде ипсилатеральді беттің толық гемиплегиясы байқалады.