Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Бельгиялық кинорежиссер
the Belgian film director
Питер Крюгер немесе Питер Крюгер (20 қазан 1580 – 6 маусым 1639) – математик, астроном, ғылымның көп саласын білген адам және Иоганн Гевелийдің ұстазы.
Peter Crüger or Peter Krüger (20 October 1580 – 6 June 1639) was a mathematician, astronomer, polymath, and teacher of Johannes Hevelius.
Өмір
Крюгер Польша Корольдігінің феодалы Пруссия Герцогтігінің Кенигсберг қаласында дүниеге келді. Латын тілінде жарияланған ғылыми еңбектерде оның кең таралған аты Крюгер (неміс тілінде саз балғалаушы немесе қонақүй иесі) латыншаланып, Crüger деп жазылды. (Крюгер тегінің жиілігімен салыстырғанда, Crüger аты салыстырмалы түрде сирек кездеседі.) Крюгер Кенигсберг, Лейпциг және Виттенберг университеттерінде оқып, 1606 жылы Виттенбергті бітірді. Оның ұстаздарының арасында Тихо Браге мен Иоганнес Кеплер болды. Содан кейін Польша Корольдігінің Данциг қаласына (Гданьск) көшіп, өмірінің соңына дейін Данциг Академикумында (Данциг академиясы) поэзия және математика профессоры болып жұмыс істеді. Философ және ақын ретінде Крюгер Иоганн Плавиймен байланыста болды, ол өзінің "Institutio Poetica" еңбегінде ашық хатында Крюгерді еске алады. Крюгер Плавийге жоғары бағалы өлең арнады, ол Плавийдің "Praecepta logicalia" кітабының кіріспесінде кездеседі. Отыз жылдық соғыс кезінде көптеген Силезиялықтар өз қалаларындағы соғыс салдарынан Данцигке паналады, олардың ішінде Андреас Гриффиус болды. 1634-1636 жылдары Данциг академиясында оқығанда ол Крюгердің шәкірті болды және атақты математик пен астрономның күшті ықпалына ішкі тілекке келді. Профессорлар Крюгер мен Мочингерт Гриффиуске неміс тіліндегі поэзияның жаңа стилін таныстырды. Гриффиус 1638 жылы Крюгердің баласы қайтыс болғанда, естелік өлеңдер жазды. Көп жылдар бұрын Крюгер "неміс поэзиясының әкесі" Мартин Опицпен жақын достық қарым-қатынас орнатқан болатын. Крюгер көптеген ғылыми тақырыптар бойынша еңбектер жариялады және тригонометрия, география және астрономияның дамуына, сондай-ақ астрономиялық құралдарды жетілдіруге үлес қосты. 1627-1630 жылдары Крюгер Хевельке отбасының жасөспірім ұлына сабақ берді, ол кейін астроном Иоганн Хевелиус ретінде танымал болды. 1634 жылы Хевелиус Данцигке оралғаннан кейін, денсаулығы нашарлаған Крюгер одан астрономияны жалғастыруын өтінді. Хевелиус өзінің "Machina coelestis" еңбегінде Крюгерге алғыс айтты. Ол Данцигте қайтыс болды. Ай бетіндегі Crüger кратері оның құрметіне аталған.
Crüger was born in Königsberg, Duchy of Prussia, a fief of the Kingdom of Poland. In scientific documents published in Latin, his common name Krüger (German for potter or innkeeper) was Latinized and spelled Crüger. (Compared to the frequency of the family name Krüger, the name Crüger is relatively uncommon.) Crüger studied at the universities in Königsberg, Leipzig and Wittenberg, graduating from Wittenberg in 1606. Among his teachers were Tycho Brahe and Johannes Kepler. He then moved to the city of Danzig (Gdańsk) in the Kingdom of Poland, where he worked for the rest of his life as a professor of poetry and mathematics at the Danziger Akademikum (Danzig Academy). As a philosopher and poet, Crüger was associated with the poet Johannes Plavius, who in his Institutio Poetica mentions Crüger in the opening letter. Crüger dedicated an extremely laudatory poem to Plavius, which appears in the preface to Plavius' Praecepta logicalia. At the time of the Thirty Years' War a number of Silesians took refuge in Danzig from the ravages of war in their towns, among them Andreas Gryphius, who, when he studied at the Danzig academy from 1634 to 1636, had Crüger as a teacher and was very much influenced by the famous mathematician and astronomer. Professors Crüger and Mochingert made Gryphius aware of the new style of German language poetry. Gryphius wrote memorial verses, when in 1638 Crüger's child died. Years earlier Crüger had already developed a great friendship with Martin Opitz, "father of German poetry", who also lived in Danzig. Crüger published treatises on many scientific subjects and contributed to the progress of trigonometry, geography and astronomy, and to the development of astronomical instruments. In the years 1627 to 1630, Crüger was the teacher of a teenager of the Hewelke family who would become known later as Johannes Hevelius, the astronomer. After Hevelius had returned to Danzig in 1634, the dying Crüger appealed to him to pursue astronomy. Hevelius gratefully mentions Crüger in his Machina coelestis. He died in Danzig. The crater Crüger on the Moon is named after him.