1998 жылғы Тынық мұхиты тайфуны Зеб

Кіріспе

1998 жылғы Тынық мұхитындағы тайфун

Зеб тайфуны, Филиппинде Супер тайфун Илян деп белгілі, 1998 жылдың қазан айында Лусон аралына соққан күшті тайфун болды. Бұл тайфун 1998 жылғы ең төменгі қысым көрсеткіші бойынша Циклон Рон және Циклон Сюзан тайфундарымен бірдей деңгейдегі ең қарқынды тропикалық циклон ретінде танылды. Маусымның оныншы тропикалық дауылы Зеб 10 қазанда Каролина аралдарының жанындағы муссондық ойыста пайда болды. Ол бастапқыда батысқа қарай жылжып, тез күшейді. Зебтің ағыны салдарынан қысқа мерзімге тағы бір тропикалық дауыл пайда болды, бірақ ол ақырында Зебке сіңірілді. Көзін қалыптастырған Зеб супер тайфунға айналып, ресми түрде максималды тұрақты жел жылдамдығы 205 км/сағ (125 миль/сағ) деңгейіне жетті; бір ескерту агенттігі желдің жылдамдығы 285 км/сағ (180 миль/сағ) дейін жетеді деп бағалады. Ең жоғары қарқындылыққа жеткеннен кейін, тайфун Лусонның солтүстігіне соғып, құрлық үстінде тез әлсіреді. Солтүстікке бұрылып, Зеб Тайваньдың шығыс жағалауын азайған қарқынмен сырғытып өтті, содан кейін солтүстік-шығысқа қарай жылдамдығын арттырып, Жапония арқылы өтті. 18 қазанда тропикалық циклоннан экстатропикалық циклонға айналып, ашық суларға қарай шығысқа жылжыды. Бірінші кезекте Филиппинге әсер еткен Зеб Лусонға мол жаңбыр жаудырып, Ла Тринидадта бір күніне рекордтық жауын-шашын мөлшеріне жетті, бұл шамамен 1147 жылда бір рет болатын құбылыс деп есептелді. Жаңбыр су тасқыны мен көшкіндерді тудырды, ал қатты желдер егінге ауыр зиян келтірді. Зеб Филиппинде 85 844 үйді қиратты немесе зақымдады, ал елдегі зиян сол кездегі ең қымбат бес зиянның бірі болып, 5,375 миллиард филиппин песосына (1998 жылғы, 126 миллион АҚШ доллары) бағаланды. Сонымен қатар, елде 83 адам қаза тапты, бұл көрсеткіш бір аптадан кейін сол аймаққа "Бабс" тайфунының соққан кезде артып, өсті. Зебтен соққан қатты жел мен жаңбыр кейін Тайваньқа да әсер етіп, 4,15 миллиард жаңа Тайвань долларына (125 миллион АҚШ доллары) тең зиян келтірді, сондай-ақ 31 адамның өмірін қиды. Жапонияның көп бөлігінде қатты жел соқты, ал Онтаке тауында жауған жаңбырдың мөлшері рекордтық деңгейге жетті. Бұл дауылдан елде 14 адам қаза тапты, олардың көпшілігі көшкінмен байланысты болды. Зеб 770 үйді қиратты және Жапонияда тағы 12 548 үйді су басып кетті.

Typhoon Zeb, known in the Philippines as Super Typhoon Iliang, was a powerful typhoon that struck the island of Luzon in October 1998. It is tied with Cyclone Ron and Cyclone Susan in terms of minimum pressure, for the most intense tropical cyclone worldwide for 1998. The tenth tropical storm of the season, Zeb formed on October 10 from the monsoon trough near the Caroline Islands. It moved westward initially and quickly intensified. Zeb's inflow briefly spawned another tropical storm, which it ultimately absorbed. Developing an eye, Zeb rapidly intensified into a super typhoon, officially reaching maximum sustained winds of 205 km/h (125 mph); one warning agency estimated winds as high as 285 km/h (180 mph). After reaching peak intensity, the typhoon struck northern Luzon and quickly weakened over land. Turning to the north, Zeb brushed the east coast of Taiwan at a reduced intensity, and after accelerating to the northeast it moved through Japan. It became extratropical on October 18 and moved eastward over open waters. First affecting the Philippines, Zeb dropped torrential rainfall in Luzon, reaching in one day in La Trinidad, estimated as a one in 1,147 year event. The rains caused floods and landslides, which compounded with high winds to leave heavy crop damage. Zeb destroyed or damaged 85,844 houses in the Philippines, and damage in the country was estimated at ₱5.375 billion (1998 Philippine pesos, $126 million U. S. dollars), the fifth costliest at the time. There were also 83 deaths in the country, a number compounded upon when Typhoon Babs struck the same region a week later. High winds and rainfall from Zeb later affected Taiwan, causing NT$4.15 billion (New Taiwan dollar, $125 million USD) in damage as well as 31 deaths. Gusty winds affected much of Japan, while heavy rainfall peaked at on Mount Ontake. The storm killed 14 people in the country, several related to landslides. Zeb destroyed 770 homes and flooded another 12,548 in Japan.

Метеорологиялық тарих

Муссонның төменгі деңгейі 7 қазанда Гуамның шығысында Тынық мұхитының батысында тропикалық бұзылысты тудырды. Жүйе тұрақты түрде батысқа қарай жылжып, Америкадағы Тайфун туралы ескерту орталығының (JTWC) 9 қазанда тропикалық циклон қалыптасуы туралы ескерту шығаруына жеткілікті болды. Гуамның оңтүстігінен өткен соң, JTWC 9 қазанның соңында 18W тропикалық депрессиясы туралы ақпарат беруді бастады, ал Жапонияның метеорологиялық агенттігі (JMA) келесі күні соған қосылды. Каролин аралдарындағы Яптан солтүстікке қарай өтіп бара жатқанда, депрессия JTWC мәлімдемесі бойынша тропикалық дауылға айналды, оған Zeb деген ат берілді. 11 қазанның соңында JTWC Zeb-ті тайфун статусына көтерді, яғни бір минуттық желдің жылдамдығы кем дегенде. 12 қазанда дауыл батысқа, содан кейін солтүстік-батысқа бұрылып, Филиппинге қарай жылдамдағанда күшті күйзеліске ұшырады. Осы уақыт ішінде ол шығыс-солтүстік-шығысқа қарайғы Тропикалық дауыл Алекстің жел шекарының күшеюіне себеп болды, соңында оны өз ішіне сіңіріп алды. 13 қазанда 00:00 UTC-де JTWC Zeb-ті супер тайфун статусына көтерді, желдің жылдамдығын шамамен бағалап, Zeb-тің Саффер-Симпсон шкаласы бойынша 5-ші санатқа жеткенін көрсетті. Он екі сағаттан кейін агенттік тайфунның ең жоғары жылдамдығы сағатына 285 км-ге (180 миль/сағ) дейін күшейгенін анықтады, осылайша оны маусымның ең күшті даулына айналдырды. 13 қазан күні кешке JMA Лусон аралының шығысындағы желдің ең жоғары жылдамдығын 10 минут ішінде бағалады. 14 қазанның таңында Zeb шығыс Лусонға, Паланан шығанағының оңтүстігіне немесе Илаганның шығысына, ең жоғары қарқынмен соқты. Тайфун құрлықта жылдам әлсіреді, ал оның жолы шығысқа қарай солтүстікке қарай бұрылды және Манила аймағына дейін созылды. Дауылдың салдарынан порттар жабылып, рейстер тоқтатылды. Дауылдың ең қатты соққан уақытына дейін электр компаниялары апаттардың алдын алу үшін электр қуатын өшірді. Шамамен 103 000 адам үйлерін тастап эвакуацияланды.

Зеб Тайваньның шығыс жағалауына жақындағанға дейін тайфун туралы ескерту жарияланды, нәтижесінде мектептер, мемлекеттік ғимараттар мен қаржы нарықтары жабылды. Әуежайлар мен паромдық қатынастар да бұзылды. Жүздеген қытай балық аулау кемелері Тайвань порттарында дауылдан аман қалды. Дауыл кезінде Кюсюде пойыз қозғалысы тоқтатылды.

Филиппин

Филиппинге ең жоғары қарқынымен соққан "Зеб" тайфуны Лусон аралына, соның ішінде Илокос, Кагаян аңғары және Орталық Лусон аймақтарына елеулі әсер етті. Лусон бойынша қатты жаңбырлар су тасқынына, көшкіндерге себеп болды және Бакундағы бөгет құрылысын тоқтатты. Он жылдықтардағы ең күшті тайфундардың бірі саналған "Зеб" ағаштар мен электр сымдарын құлатты, бұл жолдарды жауып, аудандарды оқшаулады. Желдің күші джипниді құлатуға жететіндей болды. Тайфунның өткен жолында 26 305 үй толығымен қирады, ал 59 539 үй зақымдалды. Өзендердің тасуы егістіктерге ауыр зиян келтірді. Сонымен қатар, тайфун жергілікті инфрақұрылымға да нұқсан келтірді; Солтүстік-Шығыс Лусон аймақтарындағы жолдар мен көпірлер көшкіннен жабылып, байланыс үзілді. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, бұл тайфун Филиппиндегі ең қымбат тайфундардың он үшіншісі және сол кездегі бесінші тайфуны болды.

Басқа жерлер

Зеб пен муссонның өзара әрекеттесуі Гонконгке күшті жел әкелді, ол Чхун Чау аралында шамамен жететін күшке дейін жетті. Сонымен қатар, жоғары толқындар тіркелді, бірақ аумақта ешқандай зақым тіркелмеді. Қатты жаңбыр Тайбэй маңындағы жер көшкінінен кейін су деңгейінің көтерілуіне байланысты Фейцуй бөгетіндегі жұмысшыларды суды босатуға мәжбүр етті. Зебтің желдері ағаштарды, жарнамалық стендтерді және электр сымдарын құлатты, Тайчунгте жүк кемесін жағаға шығарды. Жалпы зиян 4,15 миллиард жаңа Тайвань долларына (125 миллион АҚШ доллары) бағаланды, Тайванда 31 адам қаза тапты, 19 адам жарақат алды. Жапонияда Зеб алдымен Мияко-джимаға әсер етті, солтүстік-батысқа қарай өтіп бара жатқанда. Күшті жел салдарынан 2600 үйден электр қуаты үзілді және қоғамдық ғимараттар зақымдалды. Кейін Окинаваның солтүстік-батысынан өтті. Арал бойында желдің күші шамамен жететін күшке дейін жетті, ал толқындардың биіктігі 13,7 метрге (45 фут) дейін көтерілді. Толқындар Кюсюде екі адамды теңіз қабырғасынан ағызып кетті. Зеб үйлерге зақым келтірді, егістіктерді бүлдірді және өзендерді су басты. Дауыл Миядзаки префектурасында торнадо тудырып, екі шатыр мен бір көлікке зақым келтірді. Саганосекиде жолдың құлауынан көлік жақын жердегі өзенге құлап, жүргізушісі қаза тапты. Шикокуде Зеб жолдарды, егістік жерлерді қиратты және су жолдарының жағалауларын эрозияға ұшыратты. Мацуямадағы жер көшкінінен үш адам қаза тапты. Хонсю аралындағы Окаяма префектурасында Зеб алты адамды жоғалтып немесе өлтірді, бұл 1976 жылғы Фран тайфунынан бері ең қымбат тайфун болды. Хиросима префектурасындағы жер көшкінінен үш адам қаза тапты. Хонсюдің көп бөлігінде электр қуаты үзіліп, жер көшкіні болды, ал күшті жел көптеген егістіктерге зақым келтірді. Шидзуока префектурасында жүк кемесі жоғары толқындардың арасында құлап, мұнайдың ағып кетуіне себеп болды, соның салдарынан Жағалау күзетінен көмек қажет болды; ағып кеткен мұнайды тазалау үшін жабдықтар аймаққа жіберілді. Соңында, Зеб Хоккайдоның солтүстік аралына әсер етіп, бір жер көшкінін тудырды, 152 ғимаратқа зақым келтірді және 152 000 алманы жерге түсірді. Елі бойынша Зеб 770 үйді қиратты және тағы 12 548 үйді су басты, зиян шамамен 335,5 миллион долларға (1998 жылғы АҚШ доллары) бағаланды.

The interaction between Zeb and the monsoon brought gusty winds to Hong Kong, reaching on Cheung Chau. High tides were also recorded, although there was no reported damage in the territory. The high rainfall forced workers at the Fei tsui Dam to release water, after water levels rose by Landslides near Taipei wrecked homes, trapping at least two people. Zeb's winds knocked over trees, billboards, and power lines, washed a freighter ashore in Taichung, Overall damage was estimated at NT$4.15 billion (New Taiwan dollar, $125 million USD), and there were 31 confirmed deaths in Taiwan, with 19 people injured. Within Japan, Zeb first affected Miyako jima while passing about to the northwest. High winds left 2,600 houses without power and caused damage to public buildings. It later passed about to the northwest of Okinawa. Along the island, wind gusts reached , and wave heights peaked at 13.7 m (45 ft). The waves swept away two people over a sea wall,

On Kyushu, Zeb damaged houses, marred crops, and flooded rivers. The storm spawned a tornado in Miyazaki Prefecture that damaged two roofs and a vehicle. In Saganoseki, a motorist died after a roadway collapse landed his vehicle in a nearby river. On Shikoku, Zeb destroyed roads and farmlands and eroded lands along waterways. Three people died due to a landslide in Matsuyama. In Okayama Prefecture along Honshu, Zeb left six people missing or killed and was the costliest typhoon since Typhoon Fran in 1976. Landslides killed three people in Hiroshima Prefecture. Power outages and landslides affected much of Honshu, while strong winds damaged many fields. A cargo freighter washed aground amid high waves in Shizuoka Prefecture, causing oil to leak and requiring assistance from the Coast Guard; oil recovery equipment was sent to the area to clean the spill. Lastly, Zeb affected the northern island of Hokkaido, causing one landslide, damaging 152 buildings, and knocking 152,000 apples to the ground. Nationwide, Zeb destroyed 770 homes and flooded another 12,548, with damage estimated at $335.5 million (1998 USD).

Салдары

Дауылдан кейін Филиппин президенті Жозеф Эстрада алты провинцияны төтенше жағдай деп жариялады, су тасқыны азайған соң ең көп зардап шеккен аймақтарға жету үшін резеңке қайықтар мен жүк көліктерін пайдаланды. Оларға Филиппин Қызыл Кресті және басқа да мемлекеттік органдар көмектесті. Еріктілер, әскерилер және мемлекеттік қызметкерлер келтірілген зиянды жоюға көмектесті. «Зеб» тайфуны Филиппинге соққаннан кейін жеті күн өткен соң, тағы бір тайфун – «Бабс» – сол аймаққа ұқсас, бірақ азырақ күшпен шабуыл жасады. Лусонның солтүстік-шығысында электр қуаты біртіндеп жаңарып, зақымның көлемін хабарлауға мүмкіндік берді. Үкімет Кагаянға күріш пен консервіленген тағамдарды қоса алғанда, шамамен 3000 қап көмек жіберді. Бір-бірінен кейін келген дауылдар кокос экспортының шамамен 30%-ға төмендеуіне әкелді. Екі дауыл да егістерге зиян келтіргеннен кейін азық-түлік бағасы күрт өсті, кейбір жағдайларда 400%-ға дейін. Бұған қоса, дауылдар көрші елдерден қант әкелуді кешіктірді, бірақ олар келгеннен кейін бағалар төмендеуі күтілуде. 1998 жылдың желтоқсанына қарай, тайфунның салдарынан өткен жылмен салыстырғанда тұтыну бағасы 11,2%-ға өсті. Тайваньдық жұмысшылар тайфун ескертусі алынғаннан кейін жоғалған адамдарды іздеу және құтқару жұмыстарын бастады. Жапонияда дауыл басылғаннан кейін жұмысшылар дереу жолдарды жөндеу жұмыстарын бастады.