Кіріспе

Американдық заңгер және гуманитар (1935–2009)

Миллард Дин Фуллер (3 қаңтар 1935 – 3 ақпан 2009) 1968 жылы, өмірін христиандық қызметке арнап, байлықтарынан бас тартқаннан кейін, Фуллер мен оның әйелі Линда балаларымен бірге Оңтүстік-Батыс Джорджиядағы көпұлттық шаруашылық қожалығына көшіп келді. 1942 жылы Кларенс Джордан құрған Коинония фермасы Фуллер отбасының бес жыл бойы мекені болды, олар 1973 жылы Христиан шіркеуінің (Мәсіхтің шәкірттері) миссионерлері ретінде Заирге (қазіргі Конго Демократиялық Республикасы) көшіп барғанға дейін. АҚШ-қа оралғаннан кейін Фуллерлер Коинония фермасында ерікті еңбек пен қайырымдылық көмегі арқылы, тек материалдардың құнын өтеуді талап ете отырып, қажетті отбасылар үшін қарапайым, лайықты үйлер салу арқылы христиандық миссияны бастады. Ескі ипотека сияқты пайыз алынбады және пайда да көзделмеді. Осы принциптер Фуллерлерді "Партнерлік тұрғын үйі" деп аталатын миссияны "Адамзат үшін үй" халықаралық ұйымына дейін кеңейтуге жетеледі. Бұл көзқарас 2005 жылы "Фуллер тұрғын үй орталығы" атты жаңа коммерциялық емес тұрғын үй ұйымын құру арқылы одан әрі дамытылды. Фуллер 2009 жылдың 3 ақпанында, 74 жасында, жақын орналасқан Албани (Джорджия) қаласындағы ауруханаға жол тартқанда күтпеген жерден қайтыс болды.

Коинония фермасы

1965 жылы Фуллерлер отбасы Нью-Йорк қаласынан сапарға шыққанда Коинония фермасындағы достарына қонаққа келді. Бірнеше сағаттан кейін қасақана қауымның негізін қалаушы Кларенс Джорданмен әңгімелескен соң, Миллард пен Линда қалуға шешім қабылдады және Джорданмен байланыс орнатты, бұл нәтижесінде «Адамзатқа арналған баспана» құрылды. Джордан христиандықтың бір түсінігін ұстанды, ол оны және Фуллерлерді Алланың кедей көршілеріне деген сүйіспеншілігін көрсетудің жолдарын іздеуге жетеледі. 1968 жылы Коинония фермасы Коинония серіктестері болып өзгерді, өйткені кішкентай қауым бірнеше жаңа жобаны бастады, олардың басты назарында серіктестік тұрғын үйлер болды. Кедейлерге қайырымдылық емес, капитал қажет деп сенген Джордан мен Миллард Фуллер, Коинония қауымының басқа мүшелерімен бірге, құрылыс материалдарын сатып алу үшін қаржы жинайтын айналымды «Адамзат үшін қорды» құруды жоспарлады. Ерікті жұмысшылармен бірге олар қарапайым, лайықты үйлер салып, солардың иесі болатын отбасылармен жұмыс істеді. Үй иелері материалдардың құнын 0% пайызбен «Адамзат үшін қорға» қайтаратын. Осылайша, бұл жұмыс тегін берілген көмек емес, қайтарылған қаражат жаңа үйлер салуға жұмсалды.

Заир

Фуллер 1973 жылы отбасымен Заирге көшіп, Африка контекстінде Өзара көмекпен тұрғын үй салу идеясын іске асырды. Фуллерлер Христиан шіркеуінің (Мәсіхтің шәкірттері) миссионерлері ретінде елдің батыс бөлігіндегі ең кедей Мбандака қаласында жұмыс істеуді бастады. Фуллер басқа жобалармен қатар, халықаралық тұрғын үй министрлігінің алғашқы қадамын болған жобаны әзірледі және оны басқарды. Мбандаканың орталығында 100 үй салу мақсатында мемлекет игерілмеген жерді берді. Тұрғын үйлер салынды және «Адамзат қоры» арқылы отбасыларға сатылды, ал Фуллерлер 1976 жылы АҚШ-қа оралғанға дейін тағы да жобалар жоспарланды.

Адамзат үшін мекен

Адамзат үшін қорын АҚШ-тағы тұрғын үй қажеттіліктерін кең ауқымда шешу үшін пайдалану мүмкіндігі 1976 жылы Техас штатының Сан-Антонио қаласында туды. Жергілікті тұрғындар Фуллермен бірлесіп, Заирдегідей бағдарламаны жасау үшін жұмыс істеді, Сан-Антонионың кедей аудандарында мұқтаж отбасыларға арзан, қауіпсіз үйлер салу үшін ерікті еңбек күшін қолданды. Бұл идея тез арада Аппалачия аймағында қолға алынды, ал 1981 жылға қарай, құрылғанына бес жыл толған соң, «Адамзат үшін мекен» (Habitat for Humanity) ұйымының он төрт штат пен жеті шетелде филиалдары ашылды. 1984 жылдың басында Миллард болашақта «Адамзат үшін мекен» ұйымының ең танымал еріктісі болатын президент Джимми Картерге шақыру жасады. Картер, «Адамзат үшін мекен» ұйымының штаб-пәтері орналасқан Америкас қаласынан (Грузия штаты) небары бірнеше шақырым жердегі Плейнс қаласының тумасы болды. Ол жаңа коммерциялық емес ұйымға өзінің абыройын және беделін ғана емес, жеке қаражатын да бұйырды. Джимми мен Розалин Картерлер тұрақты түрде қаржылай көмек көрсетті, бірақ ең бастысы – «Адамзат үшін мекен» ұйымы үшін Джимми Картердің жұмыс жобасын құрды, ол әлемнің түкпір-түкпірінде «Адамзат үшін мекен» үйлерін салуға арналған жылдық апталық іс-шара болды. Картерлер осы іс-шараларға апта бойы қатысып, жыл сайын мыңдаған еріктілерді тартты. Картерлердің «Адамзат үшін мекен» ұйымымен байланысы ұйымның одан да қарқынды өсуіне ықпал етті. 2003 жылға қарай «Адамзат үшін мекен» ұйымының мүшелері дүниежүзінде 150 000-нан астам үй салып, 92 елде жұмыс істеді. 2004 жылы Фуллер мен «Адамзат үшін мекен» халықаралық директорлар кеңесі арасында ұйымның бағытын анықтау мәселесінде келіспеушіліктер туды. Ол және Линда 2005 жылдың наурыз айында әйел қызметкерге қатысты лайықты емес мінез-құлық көрсеткені және «Адамзат үшін мекен» ұйымын кеңейтудің болашақ жоспарлары туралы пікір келіспеушілігіне байланысты жұмыстан босатылды. 1990 және 2000 жылдары көптеген әйелдер жыныстық зорлық-зомбылық туралы шағымдар жасаған. 1990 жылдары Фуллер бірнеше әйелдің алға шығуынан кейін «Адамзат үшін мекен» директорлар кеңесінен сөгіс алды. Бұл шағымдар ішкі тәртіппен шешілді, бірақ Фуллерге ескерту жасалды. 2003 жылы болған жаңа оқиға туралы шағым түскен кезде Фуллер отставкаға кетуге мәжбүр болды. 1990-91 жылдары директорлар кеңесінде болған және «Адамзат үшін мекен» үшін 26 үй салған, сондай-ақ ұйымға 500 000 доллардан астам қаржы бөлген Грузиялық құрылысшы Джон Виланд былай деді: «Біздің қорытындымыз, Миллард құшақтауға бейім және оны қате түсіндірді, ал кейбір адамдар бұл мәселені аса маңызды емес нәрседен үлкенге айналдыруға тырысты». Фуллер 2005 жылдың сәуір айында Фуллер тұрғын үй орталығын құру арқылы тұрғын үй саласындағы жұмысын жалғастырды. Ол «Адамзат үшін мекен» ұйымының негізін кеңейтіп, қауымдастықтарды ең мұқтаж адамдардың тұрғын үй қажеттіліктерін шешу үшін «бірлескен және инновациялық серіктестіктер» құруға шақырды. Ол кеңінен саяхаттап, «Адамзат үшін мекен» және Фуллер орталығының келісім серіктестіктерінде сөз сөйлеп, бейімділікті, қаражатты және еріктілерді жер бетінен кедейлікпен күресудегі күш-жігерін арттыруға бағытталды. Фуллер қарапайым жерленді және Коинония фермасының аумағына жерленді.

Тану

Фуллер көптеген марапаттар мен 50-ден астам құрметті дәрежеге ие болды. 1996 жылдың қыркүйегінде АҚШ президенті Билл Клинтон оған елдің ең жоғары азаматтық наградасы – Президенттік бостандық медалін табыс етті және былай деді: "Миллард Фуллер біздің елімізде және бүкіл әлемде үй иелену арманын іске асыруға тірі адамдардың ішінде ең көп үлес қосты. Миллард Фуллер қайырымдылық тұжырымдамасын түбегейлі өзгертті десем, артық айтқандық емес". 1998 жылы Фуллер Америка жетістіктері академиясының Алтын тақта сыйлығын алды. 1999 жылы Фуллер Джефферсон сыйлығымен – ең мұқтаждарға көмек көрсеткені үшін берілетін ең жоғары мемлекеттік қызмет сыйлығымен марапатталды. 2005 жылдың қазан айында Фуллерлер бұрынғы президент Джордж Буш және Points of Light Foundation ұйымымен бірге Вашингтондағы The Extra Mile ұлттық ескерткішіне орнатылған қола медальонмен құрметтелді.