Кіріспе

Индустардың көктемді қарсы алуға арналған мейрамы.

Бұл мереке ерекше түрде Үнді субконтинентінде, атап айтқанда Үндістан мен Непалда тойланады. Оңтүстік штаттарда осы күнді Шри Панчами деп атайды.

Сарасвати Пұжасы

Васант Панчами – индустардың мейрамы, көктем маусымына дайындық басталуын білдіреді. Бұл мереке әртүрлі аймақтардағы адамдар тарапынан әртүрлі жолдармен тойланады. Васант Панчамиден соң қырық күн өткенде Холика мен Холи мерекелеріне дайындық басталады. Көптеген адамдар үшін Васант Панчами – білім, тіл, музыка және барлық өнердің құдайы Сарасватиге арналған мейрам. Бенгалдық индустар арасында бұл "Хате Хори" деп аталады. Оңтүстік штаттарда, мысалы Андхра-Прадеш штатында, сол күнді Шри Панчами деп атайды, онда "Шри" сөзі Деви тәңіріне қатысты. Прадьюмна – Кришна кітабындағы Камадевтің бейнесі. Сондықтан Васант Панчами "Мадана Панчами" деп те аталады. Прадьюмна – Рукмини мен Кришнаның ұлы. Ол жердің құштарлықтарын (және оның халқын) оятып, соның арқасында әлем қайта гүлдейді. Бұл күнді ришилер Камаға Шиваны йогалық медитациядан ояту үшін келген күн ретінде еске алады. Олар Шиваны күйеу ретінде алу үшін аскери амал жасап отырған Парватиді қолдайды және Шиваны медитациядан дүниелік құштарлықтарға қайтару үшін Камадан көмек сұрайды. Кама келісіп, гүлдер мен аралардан жасалған жебелерді, аспан қант аршасынан жасалған садақтан Парватиге назар аудару үшін Шиваға атып жібереді. Шива тәңірі медитациядан оянады. Оның үшінші көзі ашылғанда, от шарпы Камаға бағытталады. Құштарлықтардың Иесі Кама күлге айналады. Индустар бұл бастаманы Васант Панчами ретінде тойлайды. Бұл индуистік құдай Кама мен оның әйелі Рати арқылы бейнеленеді. Дәстүр бойынша Махараштра, Мадхья-Прадеш, Чхаттисгарх және Уттар-Прадеш штаттарында адамдар таңертең тазаланып, содан кейін Шива мен Парватиге құлшылық етеді. Манго гүлдері мен бидайтың басқандары құрбандық ретінде ұсынылады.

Део ғибадатханасы: Күн құдайы

Бихар штатының Аурангабад ауданындағы Күн құдайының қасиетті орны – Део Күн қасиетханасы Басант панчами күні салынған. Бұл күн Аллахабад патшасы Айланың қасиетхананың негізін қалауы мен Күн Део құдайының туған күнін еске алу үшін тойланады. Басант панчами күні мүсіндер жуылып, олардың үстіндегі ескі қызыл киімдері жаңаларымен ауыстырылады. Жанартастар ән айтып, билеп, музыкалық аспаптарда ойнайды.

Басқа

Бұл күні халық сары (ақ) түсті киім киіп, тәтті тағамдар жеп, үйлеріне сары гүлдер қояды. Раджастханда адамдар жасмин гүл шоқтарын тағады. Махараштрада жаңа үйленген жұбайлар үйленгеннен кейінгі алғашқы Басант Панчамиде ғибадатханаға барып дұға етеді, сары киімдер киеді. Пунджаб аймағында индуистер сары түбін немесе бас киім киеді. Уттарахандта Сарасвати Пуджадан басқа, адамдар Шива, Парватиге ана-Жер ретінде және егінге немесе ауыл шаруашылығына табынады. Адамдар сары күріш жеп, сары киім киеді. Бұл сонымен қатар мектеп құралдарын сатып алу және сыйлық беру маусымы.

Сикхизм

Намадхари сикхтері тарихи түрде көктемнің басталуын белгілеу үшін Басант Панчми мерекесін тойлап келген. Басқа сикхтер оны көктем мерекесі ретінде қарастырады және даладағы жарқын сары қыша гүлдеріне еліктеп, сары түсті киім киіп қуана тойлайды. Сикх империясын құрған Махараджа Ранжит Сингх Басант Панчми мерекесін гурдвараларда әлеуметтік шара ретінде өткізуге ынталандырды. 1825 жылы ол Амритсардағы Хармандир Сахиб гурдварасына 2000 рупия берді, осы ақшаға азық-түлік таратылды. Ол жыл сайын Басант жәрмеңкесін өткізіп, жәрмеңкелерде үздіксіз түрде қағаз үйірмесін ұйымдастырды. Махараджа Ранжит Сингх және оның әйелі Моран Басант Панчмиде сары киім киіп, қағаз үйірмесіне қатысты. Махараджа Ранжит Сингх Басант Панчмиде Лахорда дарбар немесе сот отырысын өткізді, ол он күнге созылды, сол кезде әскерлер сары киім киіп, әскери шеберліктерін көрсетті. Малва аймағында Басант Панчми мерекесі сары киім киіп және қағаз үйірмесімен тойланады. Капуртала және Хошиярпурда Басант Панчми жәрмеңкесі өткізіледі. Адамдар жәрмеңкеге сары киім, тюрбан немесе аксессуарлар киіп келеді. Сикхтер сондай-ақ Басант Панчмиде Ислам дінін қорлаған деген жалған айыппен мұсылман билеушісі Хан Закария Хан ұстаған бала Хақиқат Раидің шейіт болғанын еске алады. Раиге Ислам дінін қабылдау немесе өлім жазасын таңдау ұсынылды және дінге өтуден бас тартқандықтан 1741 жылы Лахорда (Пәкістан) Басант Панчми күні өлім жазасына кесілді. Нихангтар Басант Панчмиде Патиалаға барады және Вайсак айында (тек Басант Панчми күні емес) қызғылт және сары түсті киім киеді.

Пәкістан

Лахордағы қағаз үйіршігін ұшқызу дәстүрі ғасырларға соққан. Пәкістан құрылғаннан кейін ол тек "басант" мерекесімен ғана шектелмейтін, жоғары бәсекелі спортқа айналды. Аймақтық командалар, жарыстар мен жүлделер бар. Қағаз үйіршік және жіп жасау – бүкіл Орталық Пәкістанның мыңдаған отбасының күнкөрісін қамтамасыз ететін өнеркәсіп. Үндістан тарихы мен мәдениетінің ортақтығын ескере отырып, Лахор мен төңірегіндегі пәкістандық пәнджаби мұсылмандары "басант" маусымында үй шатырларынан қағаз үйіршік ұшқызуды спорт ретінде тойлайды.

Суфи мұсылман басанты

Лохан Сингх Буксидің айтуынша, Басант Панчми – 12 ғасырда кейбір үнді мұсылман суфилері қабылдаған индуистік мейрам. Бұл мейрам Делидегі Низамуддин Аулияның мұсылман суфилік қасиетті дәргасының қабірін белгілеу үшін пайдаланылды және содан бері Чишти тәриқаты оны сақтап келеді. Жергілікті суфи дәстүрлеріне сәйкес, ақын Әмір Хусрау Басант күні индус әйелдерінің сары гүлдерді ғибадатханаға алып бара жатқанын және сары киім кигенін көрді. Ол Низамуддин Аулияға біршама қуаныш сыйлау үшін олардың мәдениетін қабылдады, себебі оның жүрегі туған інісінің қайтысынан кейін қайғыдан айығуға келмей жатқан еді. Осы дәстүрді Чишти тәриқатының үнді мұсылман суфилері қазірге дейін сақтап келеді.

Дау

Васант Панчами Бойшала (Дхар, Мадхья-Прадеш) археологиялық ескерткішінде ерте Сарасвати храмының (жергілікті жұрт Вагдеви деп атайды) болғандығына қатысты тарихи дау тудырған. Бойшала орнында мұсылмандар жұма намазын оқитын Камал Маула мешіті орналасқан. Археологиялық зерттеулер институты (ASI) жыл сайынғы ережелерді бекітеді, онда Васант Панчами мейрамы жұма күніне келген жағдайда, индустарға Васант Панчами күні Бойшалада құдайға сыйынбаға рұқсат берілетін уақыт, ал мұсылмандарға – олардың уақыты жарияланады. Бірақ, бұрынғы жылдары мұсылман қауымы ертерек кестеленген уақытта ғимаратты босатудан бас тартқан, нәтижесінде 1980-90 жылдардағыдай тәртіпсіздік пен қақтығыстарға соқтырды.