Кіріспе

Уильям Леонард Лэнгер (16 наурыз, 1896 – 26 желтоқсан, 1977) – американдық тарихшы, барлау аналитигі және саяси кеңесші. Ол Гарвард университетінің тарих кафедрасының төрағасы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Стратегиялық қызмет басқармасының зерттеу және талдау бөлімінің басшысы қызметін атқарды. Ол 1840-1900 жылдар аралығындағы және Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі дипломатия саласындағы маман болды. Ол көптеген кітаптарды редакциялады, оның ішінде Еуропа тарихына арналған серия, кең көлемді анықтамалық және университет оқулығы бар.

Ерте өмір және білім

Массачусетс штатының Оңтүстік Бостонында дүниеге келген ол, неміс иммигранттары Чарльз Рудольф пен Йоханна Рокенбахтың үш ұлының екіншісі еді. Оның ағасы Рудольф Эрнест Лангер математик, ал кіші інісі Уолтер Чарльз Лангер психоаналитик болды. Уильям үш жасқа толғанда, әкесі күтпеген жерден қайтыс болып, отбасын қиын жағдайға түсірді. Дегенмен, киім тігу арқылы отбасын асыраған анасы балаларының біліміне басымдық берді. Бостон латын мектебінде оқығаннан кейін Лангер Гарвард университетіне қабылданды.

Мансап

Лангер неміс тілін еркін меңгерген және Вурчестер академиясында неміс тілінен сабақ берген, сонымен бірге Кларк университетінде халықаралық қатынастар курстарымен өз білімін жетілдірген. Оның жұмысы мен білімін Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қызмет тоқтатты. Соғыстан кейін ол оқуын жалғастырып, 1923 жылы философия ғылымдарының докторы дәрежесін алды. 1921 жылы ол белгілі философ Сюзанна Катерина Лангерге (туған аты Кнаут) үйленді. Олардың 1942 жылы ажырасуларына дейін екі ұлы болды. Лангер Гарвардта ассистент профессорлық лауазымына орналасудан бұрын төрт жыл бойы Кларк университетінде заманауи Еуропа тарихын оқытты. 1936 жылы Лангер Арчибальд Кулидж кафедрасын бірінші болып иеленді. Гарвардта Лангер, әсіресе, қазіргі Еуропа тарихы бойынша 132-ші курсы, Осман империясы туралы 157-ші курсы және оның үйінде өткен аспирантура семинарлары үшін есте қалды. Ол сонымен қатар Гарвардтың кеңейтілген мектебінде де сабақ берді. 1930 жылдары Лангер басқа ғалымдардың көмегімен неміс ғалымы Карл Плоцтың "Тарихтың қысқаша мазмұны" атты еңбегін толыққанды қайта қарады. Лангердің ауқымды жұмысы 1940 жылы "Әлем тарихының энциклопедиясы" деген атпен жарық көрді. Оның бесінші басылымы (1972) Лангер редакциялаған соңғы басылым болды. 2001 жылы жарық көрген алтыншы басылымды Питер Н. Стернс және тағы отыз атақты тарихшы редакциялады. Стернс жаңа басылымның кіріспесінде Лангердің үлкен жетістігіне құрмет көрсетті. 1932 жылы доцент Лангер Харперс баспасының қазіргі Еуропа тарихына арналған сериясының редакторы болып тағайындалды. Ол 1832-1852 жылдарды қамтитын "Либерализм, ұлтшылдық және социализм" атты томды жазды. Бастапқыда қатты мұқабамен шыққан бұл серия 1960 жылдары "Заманауи Еуропаның өрлеуі" деген атпен қайта басылды.

Кейінгі мансап

1957 жылы Лангер тарихшыларды қазіргі психологияның әдістерін пайдаланып, көзқарастарын кеңейтуге шақырды.

Соғыс қызметі

Лангер Бірінші дүниежүзілік соғыста АҚШ армиясының химиялық қызметінде қатардағы солдат болған және Францияның Батыс майданында химиялық қару бөлімінде соғысқа қатысқан. Ол осы тәжірибесін компаниядағы тағы бір әріптесімен бірге жазған кітабында сипаттады. Бұл атау 1949 жылы француз халқының мәдениетінде кітаптар мен фильмдердегі танымал ойдан туған кейіпкерге байланысты қолданыла бастады. Ол АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джеймс Ф. Бёрнстің барлау талдауы жөніндегі арнайы көмекшісі болды. 1950 жылы Лангер жаңа құрылған Орталық барлау агенттігінде Ұлттық бағалау басқармасын құрды.

Соғыстан кейін

Соғыстан кейін Лангер академиялық салаға оралды, бірақ 1961 жылдан 1977 жылға дейін Президенттің Сыртқы барлау жөніндегі кеңесшілер кеңесінде қызмет етті. АҚШ үкіметі Лангерден бастапқыда Виши Франциясына өте жағдайлы болған бұл саясатты негіздеуді сұрады: осы кітап "Біздің Вишидегі тәуекеліміз" (1947) деп аталды және ол саясатты дерлік толығымен ақтап берді. Лангердің кітабы 1950 жылы оның адвокаты Петеннің ісін қайта қарау туралы өтініш беру үшін жаңа дәлел ретінде пайдаланылды (іс ақырында тоқтатылды). Бір рецензенттің пікірінше, бұл кітап "Біздің Вишидегі қатеміз" деп аталуы керек еді.

Құрметтер

Уильям Лангер 1946 жылдың шілдесінде президент Трумэн соғыстағы қызметі үшін "Ерен еңбегі үшін медаль"мен марапатталды. 1954 жылы ол Банкрофт сыйлығына ие болды. Соғыстан кейін Гарвард және Йель университеттері Лангерге құрметті доктор (LL. D.) дәрежесін берді, сондай-ақ 1955 жылы Гамбург университеті де берді. Лангер көптеген істерге қатысты, оның ішінде 1957 жылы Америка тарихшылар қауымдастығының президенті болды. 1965 жылы Лангер Америка жетістіктері академиясының "Алтын тақта" сыйлығын алды.