Кіріспе

Австралия Ұлттық Республикасының азаматтарына берілетін паспорты – Австралия Ұлттық Республикасының кез келген түрдегі Австралия азаматтығын иеленген тұлғаларға берілетін саяхат құжаты. Ол иесіне виза талаптарына сәйкес халықаралық саяхат жасауға мүмкіндік береді және идентификация құралы ретінде, сонымен қатар Австралия азаматтығын растау үшін қолданылады. Бұл құжат сондай-ақ, әлемнің кез келген жеріндегі Австралия елшіліктерінен консулдық көмек алуды жеңілдетеді. Паспорттар 2005 жылғы Австралия паспорты туралы заңға сәйкес, Сыртқы істер және сауда министрлігінің (DFAT) агенттігі болып табылатын Австралия паспорты кеңсесі тарапынан беріледі. 2023 жылдың шілде айына дейін Австралия азаматтары 186 ел мен аумаққа визасыз немесе виза алып келген кезде кіре алады, бұл Henley Passport Index бойынша саяхат еркіндігі бойынша оларды әлемдегі алтыншы орынға қойды. 2005 жылдың 24 қазанынан бастап Австралия тек биометриялық паспорттарды, яғни электрондық паспорттарды (ePassports) шығарады. Бұл паспорттарда микрочип орнатылған, ол паспорттың түсті бетіндегідей жеке ақпаратты, соның ішінде цифрланған фотосуретті қамтиды. Барлық бұрынғы паспорттардың мерзімі өткендіктен, қазіргі барлық Австралия паспорттары биометриялық болып табылады. Австралияның әуежайларында Австралияның электрондық паспортын (ePassport) және бірнеше басқа елдердің электрондық паспорттарын иеленушілердің иммиграциялық бақылаудан жылдам өтуі үшін SmartGates орнатылды, ал иммиграциялық қақпаларда бетті тану технологиясы қолданылады. 1988 жылдан бері жыл сайын миллионнан астам Австралия паспорты шығарылды, ал 2007 жылы бұл көрсеткіш 1,4 миллионға жетті және 2021 жылға қарай жыл сайын 3 миллионға дейін өсуі күтілуде. 2023 жылдың мамыр айына қарай Австралия паспорты "дүниедегі ең қымбат саяхат құжаты" деп танылды, оның құны бір паспортқа 325 австралиялық долларын құрайды. 2023 жылдың соңына қарай шамамен 14,2 миллион Австралия азаматы (немесе халықтың 53% -дан астамы) жарамды Австралия паспортына ие болды.

Тарих

1901 жылға дейін Австралия алты бөлек британдық колониядан тұрды. Паспортты қолдану кеңінен таралмаған, қажет болған жағдайда британдық немесе басқа ұлттық паспорттар қолданылды. 19 ғасырда шартты түрде босатылған сотталғандарға колониялар арасында еркін қозғалуға мүмкіндік беретін "босату қағазы" деп аталатын ішкі паспорт түрі берілді. 1901 жылы алты колония Австралия Ұлттық Достастығын құру үшін бірікті, бірақ австралиялықтар британдық азаматтығын сақтап қалды. Тек 1912 жылы ғана алғашқы федералдық паспорт ережелері енгізілді, ал Австралия үкіметі шығарған паспорттардың мұқабасында 1967 жылға дейін "Британдық паспорт" деген сөздер болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде халықаралық шекарадан өтетін адамдарды бақылау және анықтау Австралия мен оның одақтастарының қауіпсіздігі үшін маңызды деп есептелді, ал 1914 жылғы Соғыс шаралары заңы Австралиядан 16 жастан асқан барлық адамдардың қандай да бір паспортқа ие болуын талап етті. Австралия азаматтығы 1949 жылдың 26 қаңтарында 1948 жылғы Ұлттық және азаматтық туралы заң күшіне енген кезде құрылды, ал Австралия паспорттары австралиялық азаматтар мен басқа британдық азаматтарды ажырата бастады. Австралия азаматы емес британдық азаматтар Австралия паспортын алуға құқылы болды. "Британдық азамат" термині Австралияның азаматтық заңнамасында ерекше мағынаға ие болды. Бұл термин 1948 жылғы Ұлттық және азаматтық туралы заңда тізілген елдердің барлық азаматтарын қамтыды. Елдердің тізімі, бірақ, уақыт өте келе Ұлттық Достастықтың мүшелері болған елдерге (олардың отарларына) негізделген, бірақ олармен толық сәйкес келмеді. Тізімге уақыт өте келе өзгерістер енгізіліп, бұрынғы отарлардың көпшілігі тәуелсіз елдерге айналды, бірақ заңдағы тізім кез келген уақытта Ұлттық Достастыққа кіретін елдердің тізімімен толық сәйкес келмеді. "Британдық азамат" деген анықтамаға сәйкес, Австралияның азаматтық заңнамасы бойынша, Үндістан сияқты республикаға айналған елдердің азаматтары "Британдық азаматтар" деп саналды. 1967 жылы Австралия паспорттарының мұқабасынан "Британдық паспорт" деген сөздер алынып тасталды. 1981 жылы Ұлттық Достастық, Квинсленд, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Виктория үкіметтері Стюарт Корольдік комиссиясын құрды, ол түрлі есірткі саудасы және онымен байланысты қылмыстық әрекеттерді тексеру үшін құрылды, бірақ көп бөлігін қылмыскерлердің паспорт жүйесін қылмыстық мақсаттарда қалай пайдаланғанын зерттеуге жұмсады. Комиссия 1983 жылы соңғы есебін жариялады, онда мұндай бұзушылықтарды қалай болдырмау керектігі туралы ұсыныстар жасалды, олардың көпшілігі федералды үкімет тарапынан қабылданды. Есепте паспорт алуға өтініш білдіргендердің паспорт кеңсесіне келуі және пошта арқылы өтініш беруді тоқтатуы; паспорттар тек азаматтарға ғана берілуі керек, сондықтан британдық азаматтардың паспорт алу құқығы болмауы керек; туу туралы куәліктер жеке басын растау үшін жеткілікті дәлел ретінде қабылданбауы керек; паспорттар саяхат агенттері немесе басқа агенттер арқылы берілмеуі керек; және атын өзгерткен барлық адамдар, таңдау, неке немесе асырап алу арқылы, өзгерісті туу, өлім және неке туралы мемлекеттік тіркеушілерге тіркеуі керек. Алайда, британдық азамат емес азаматтардың қолда бар паспорттары олардың мерзімі біткенге дейін жарамды болып қала берді. 1980 жылы үлкен кітаптар тізілімдері компьютерлік өңдеу және тіркеу жүйесімен ауыстырылды, ол Паспорт беру және бақылау жүйесі (PICS) деп аталды. 1984 жылдан бастап, келуші және кетуші жолаушыларды өңдеуді және деректерді енгізуді жеделдету үшін Австралия ICAO 9303 стандартына сәйкес машинамен оқитын жолдармен паспорттар шығарады. 2005 жылдың 24 қазанынан бастап Австралия тек биометриялық паспорттарды, яғни электрондық паспорттарды шығарады, оларда RFID микрочипі бар, онда паспорттың түсті фотопарағындағыдай жеке ақпарат, соның ішінде цифрланған фотосурет бар. Австралия биометриялық паспортты енгізген әлемдегі төртінші ел болды (Малайзия, Таиланд және Швециядан кейін). Қазір барлық австралиялық паспорттар биометриялық, 2006 жылға дейінгі барлық паспорттардың мерзімі бітті. Австралия әуежайларында австралиялық ePassport иелеріне және басқа да бірнеше елдердің ePassport иелеріне иммиграциялық бақылаудан тез өту үшін SmartGates орнатылды, ал иммиграциялық қақпаларда бет-әлпетті тану технологиясы орнатылды. 1964 жылы "G" сериялы паспорттар енгізілді, мұқабасының жоғарғы жағында Сент-Эдуардтың тәжі, "Австралия" сөзі, Австралияның гербы және төменгі жағында "Британдық паспорт" деген сөздер болды. 1983 жылы ведомство Австралия Поштасымен серіктестік құрды, бұл Австралия Поштасының көптеген бөлімшелерінде Австралия паспорттарын беруге мүмкіндік берді. 2014 жылдың соңында "P" сериялы паспорттар шығарылды, оларда жасалмасын жасауды қиындататын инновациялық қауіпсіздік мүмкіндіктері бар. Олар Австралия банкноттары сияқты технологияларды қолданып басылған, алтынмен әшекейленген көк түсті Австралия туы бар мұқабаға ие. Көрінетін қауіпсіздік мүмкіндіктеріне әлемдегі алғашқы түсті иілгіш суретпен жаңа қауіпсіздік ламинаты кіреді. 2022 жылдың қыркүйегінен бастап "R" сериялы паспорттарға жергілікті суретшілердің туындылары енгізілді, олардың жоғары қауіпсіздік фотопарағы қабатталған пластиктен жасалған, бұл паспортты жасалмасын жасауды қиындатады және зақымдануға төзімді етеді. Виза беттерінде Австралияның 17 көрнекті ландшафты керемет түсті түрінде көрсетілген.

Арнайы жағдай паспорттары

Шешімді жағдайларда Австралия азаматтарына қалыпты талаптардан өзгеше жағдайларда паспорттар берілуі мүмкін. Мұндай паспорттар әрқашан жоғарыда аталған санаттардың біріне жатады: қарапайым, қызметтік немесе дипломатиялық. Төтенше жағдайға байланысты берілген паспорттан басқа, олардың сыртқы түрі толықтай сәйкес келеді.

Бір уақыттағы паспорт

Бір мезгілде берілетін паспорт – бұл бірдей санаттағы (қалыпты, қызметтік немесе дипломатиялық) қолданыстағы паспорты бар жеке тұлғаға қосымша берілетін паспорт. Мұндай паспорттардың берілуі қатаң бақылауда болады және ерекше жағдайларда саяхаттауға немесе (виза алумен байланыссыз) паспортты қайтаруды күту салдарынан туындайтын маңызды кешігулерді болдырмау үшін беріледі. Басқа да жағдайлар қарастырылуы мүмкін, бірақ олар жоғары лауазымды қызметкерлердің рұқсатын талап етеді. Олар қалыпты паспорттармен бірдей, бірақ олардың қолданылу мерзімі қысқа. Олардың жарамдылық мерзімі 12 айға дейін, және тек Австралия ішінде ғана қол жетімді, мысалы, аты-жөні өзгерген жағдайда. Бұл өтініш берушілерде қазіргі жеке басын растайтын жеткілікті құжаттары болмаған жағдайда, туғандығы туралы куәлік сияқты, олардың сәйкес келмейтін негізгі құжаттары болуы мүмкін. Толық өтінішті аяқтағаннан және қалыпты талаптарды орындағаннан кейін, LVP тегін түрде қалыпты паспортқа ауыстырылуы мүмкін.

Сыртқы келбеті

Қазіргі австралиялық паспорт көк түсті, ал алдыңғы мұқабасының жоғарғы жағында Австралияның елтаңбасы бейнеленген. Елтаңбаның астында "АВСТРАЛИЯ" деп, одан төменде "ПАСПОРТ" деп жазылған. Мұқабаның төменгі бөлігінде халықаралық электрондық паспорт символы орналасқан. Стандартты паспортта 42 визалық бет бар.

Тілдер

Паспорт ағылшын тілінде басылған. Француз тіліндегі аударма жеке басының мәліметтерінде берілген.

Биометриялық чип

Кірістірілген чип иесінің цифрланған фотосуретін, атын-жөнін, жынысын, туған күнін, ұлттығын, паспорт нөмірін және паспорттың жарамдылық мерзімін сақтайды. Бұл әрбір паспорттың басылған ақпараттық бетінде көрсетілген мәліметтер. Жеке басын анықтауды жақсарту және жеке тұлғаға қатысты алаяқтықтарды төмендету мақсатында электрондық паспортпен бірге бетті тану технологиясы енгізілді.

Жаңарту

18 жастан асқан, кемінде екі жылға жарамды болған және 2000 жылғы 1 шілдеден бастап берілген, қазіргі аты, туған күні және жынысы сәйкес келетін ересектерге арналған Австралия паспортына ие Австралия азаматтары немесе 2005 жылғы 1 шілдеден бастап берілген, кемінде екі жылға жарамды болған және берілген кезде 16 жасқа толған балаларға арналған Австралия паспортына ие болған адамдар жаңарту үшін онлайн өтініш бере алады. Егер сіз шетелде болсаңыз, жақын маңдағы Австралияның дипломатиялық өкілдігіне хабарласу арқылы осыны істеуге болады. Жоғалған немесе ұрланған паспорттарды жаңартуға болмайды, мұндай жағдайда жаңа паспорт алу үшін өтініш беру қажет.

Паспорт беруден бас тарту

Австралияның 2005 жылғы Паспорттар туралы заңына сәйкес, Сыртқы істер министрі ұлттық қауіпсіздік немесе денсаулық сияқты бірнеше негіздер бойынша паспорт беруден бас тартуға, жоюға немесе тоқтата тұруға өкілетті. Сонымен қатар, сот қылмыстық іс бойынша айыпталушыға немесе кез келген басқа адамға кепілдік шарты ретінде немесе өзге де жағдайда өз паспортын тапсыруға бұйрық бере алады. 2017 жылдың мамыр айында Тернбулл үкіметі Деррин Хинчтің Әділет партиясымен келісімге келді, бұл келісім бойынша Сыртқы істер және сауда министрлігі Австралияның ұлттық балалар қылмыскерлер тізіліміндегі 20 000 балаларды жыныстық зорлауға кінәлі деп танылған адамдардың паспорттарын алуға құқық алды. Олардың шамамен 3200-і өмір бойына есеп беру талаптарымен жүктелген қылмыскерлер еді, оларға өмір бойына Австралиядан тысқары елдерге саяхаттау мүмкіндігінен бас тартуға шешім қабылданды. Бұл балаларға қатысты жыныстық туризмді күшейтетін австралиялық азаматтарға, әсіресе дамып келе жатқан елдерде қарсы күресу мақсатындағы «әлемдегі алғашқы» паспортты тыйым салу саясаты ретінде сипатталды.

Бес елдің паспорттық тобы

2004 жылдан бері Австралия Ұлыбритания, Канада, Жаңа Зеландия және АҚШ елдерінің паспорттарды беруші органдары арасындағы ынтымақтастыққа арналған халықаралық форум – Бес елдік паспорттық топқа қатысып келеді. Бұл топтың мақсаты – "паспорт саясатын, өнімдерін және тәжірибені жетілдіруге қатысты ең жақсы тәжірибелермен бөлісу және жаңалықтарды талқылау".

Визалық талаптар

Австралия паспорты иесіне өзге елге кіруге өздігінен құқық бермейді. Өзге елге кіру үшін саяхатшы кіретін елдердің визалық және кіру талаптарын орындауы тиіс, олар елден елге өзгереді және нақты паспорт түріне, саяхатшының ұлтына, қылмыстық өтіліне немесе тағы да басқа факторларға қатысты болуы мүмкін. 2024 жылғы ақпан айының мәліметі бойынша, Австралия азаматтары 190 ел мен аумаққа визасыз немесе келген кезде виза алу арқылы кіре алады. Хенли паспорты индексі бойынша бұл Австралия паспортын саяхат еркіндігі тұрғысынан әлемде бесінші орынға қойды (Грекия, Мальта, Жаңа Зеландия және Швейцариямен тең).