Кіріспе
Машинамен оқылатын саяхат құжаты оптикалық таңбаларды тану технологиясын пайдаланады. Машинамен оқылатын паспорт (MRP) – машинамен оқылатын саяхат құжаты (MRTD), онда жеке куәлік парағындағы мәліметтер оптикалық таңбаларды тану форматында кодталған. Көптеген елдер 1980 жылдары машинамен оқылатын құжаттар шығаруды бастады. Әлемдегі көптеген паспорттар MRP болып табылады. Халықаралық азаматтық авиация ұйымы (ICAO) 2010 жылдың 1 сәуірінен бастап барлық ИКАО мүше мемлекеттеріне тек MRP ғана беруді талап етеді, ал MRP емес барлық паспорттар 2015 жылдың 24 қарашасына дейін жарамсыз болуы керек. Машинамен оқылатын паспорттар ICAO 9303 құжатымен (Халықаралық стандарттау ұйымы мен Халықаралық электротехникалық комиссияның ISO/IEC 7501 1 стандарты ретінде бекітілген) стандартталған және олардың құрамында әдетте паспорттың жеке куәлік парағының төменгі бөлігінде орналасқан, машинамен оқылатын арнайы аймақ (MRZ) бар. ICAO 9303 ISO/IEC 7810 өлшемдеріне сәйкес келетін үш құжат түрін сипаттайды: "3-түр" паспорт кітапшаларына тән. MRZ 2 жолдан 44 таңбадан тұрады. "2-түр" – 2 жол × 36 таңбалы, сирек кездеседі. "1-түр" – 3 жол × 30 таңбалы, кредиттік картаның мөлшерінде болады. Белгілі бір формат құжат түрін, атын, құжат нөмірін, ұлттығын, туған күнін, жынысын және құжаттың жарамдылық мерзімін көрсетеді. Бұл өрістердің барлығы паспортта міндетті. Сонымен қатар, елге байланысты қосымша, қажет емес ақпаратты қосуға мүмкіндік бар. Машинамен оқылатын визаның да екі мөлшері осылай анықталған. Камерасы және тиісті бағдарламалық жасақтамасы бар компьютерлер машинамен оқылатын паспорттардағы ақпаратты тікелей оқи алады. Бұл иммиграция қызметкерлеріне келіп түскен жолаушыларды жылдамрақ өңдеуге, қолмен оқылған паспорттарға қарағанда жоғары дәлдікке, сондай-ақ деректерді жылдам енгізуге, көбірек деректерді оқуға және иммиграциялық деректер базаларымен және бақылау тізімдерімен деректерді жақсырақ салыстыруға мүмкіндік береді. Оптикалық оқылатын ақпараттан басқа, көптеген паспорттарда RFID чипі орнатылған, ол компьютерлерге, мысалы, иесінің суреті сияқты қосымша ақпаратты оқуға мүмкіндік береді. Мұндай паспорттар биометриялық паспорттар деп аталады және олар ICAO 9303 құжатында сипатталған.
A machine readable passport (MRP) is a machine readable travel document (MRTD) with the data on the identity page encoded in optical character recognition format. Many countries began to issue machine readable travel documents in the 1980s. Most travel passports worldwide are MRPs. The International Civil Aviation Organization (ICAO) requires all ICAO member states to only issue MRPs as of April 1, 2010, and all non MRP passports must expire by November 24, 2015. Machine readable passports are standardized by the ICAO Document 9303 (endorsed by the International Organization for Standardization and the International Electrotechnical Commission as ISO/IEC 7501 1) and have a special machine readable zone (MRZ), which is usually at the bottom of the identity page at the beginning of a passport. The ICAO 9303 describes three types of documents corresponding to the ISO/IEC 7810 sizes:
"Type 3" is typical of passport booklets. The MRZ consists of 2 lines × 44 characters. "Type 2" is relatively rare with 2 lines × 36 characters. "Type 1" is of a credit card size with 3 lines × 30 characters. The fixed format allows specification of document type, name, document number, nationality, date of birth, sex, and document expiration date. All these fields are required on a passport. There is room for optional, often country dependent, supplementary information. There are also two sizes of machine readable visas similarly defined. Computers with a camera and suitable software can directly read the information on machine readable passports. This enables faster processing of arriving passengers by immigration officials, and greater accuracy than manually read passports, as well as faster data entry, more data to be read and better data matching against immigration databases and watchlists. Apart from optically readable information, many passports contain an RFID chip which enables computers to read a higher amount of information, for example a photo of the bearer. These passports are called biometric passports and are also described by ICAO 9303.
Барлық форматтарға ортақ сипаттамалар
ICAO 9303 құжатының 3-бөлімі барлық машинамен оқылатын саяхат құжаттарына ортақ сипаттамаларды сипаттайды. Тиімді оқу аймағының (ERZ) өлшемдері биіктігі бойынша стандартталған, құжат шеттерінде 3 мм, ал көзбен оқылатын бөлік жиегінде 3,2 мм бос қалады. Бұл бір машиналық оқырманды пайдалануға мүмкіндік беру мақсатында жасалған.
Тексеру сомасын есептеу
Тексеру цифры келесідей есептеледі: әр позицияға мән тағайындалады; 0-ден 9-ға дейінгі цифрлар үшін бұл цифрлардың өзі, A-дан Z-ға дейінгі әріптер үшін 10-нан 35-ке дейін, ал толтыру символы үшін 0. Әр позицияның мәні оның салмағына көбейтіледі; бірінші позицияның салмағы 7, екіншісінің 3, үшіншісінің 1, содан кейін салмақтар 7, 3, 1 ретімен қайталанады. Барлық мәндер қосылып, соңғы мәннің 10-ға бөлінгендегі қалдығы тексеру цифры болып табылады.
Аты-жөні және аты-жөні
Ұшақ билеттері, визалар және тағы да басқа құжаттар үшін тек паспортта жазылған атыңызды ғана пайдалану ұсынылады. Бұл күнделікті сөйлеуде екінші атын (паспорттағы ретімен анықталған) негізгі аты ретінде қолданатын адамдар үшін қиындық тудырады. Мысалы, Скандинавия елдерінде екінші, тіпті үшінші аты күнделікті қолданысқа арналған болып табылады: актер Хью Лориді алыңыз, оның толық аты – Джеймс Хью Калум Лори. Швециядағы саяхат агенттері көбінесе адамдарды бірінші және күнделікті қолданатын атымен тіркеуге тырысады, тіпті егер біріншісі олардың негізгі аты болмаса да, тек бірінші атын пайдалану туралы кеңеске қарамастан. Егер аты тым ұзын болса, MRZ-дегі жазу нұсқасын қолдануға болады. Күнделікті сөйлеуде атының басқа нұсқасын қолданатын адамдар үшін, мысалы, толық аты Уильям Джефферсон Клинтон болған АҚШ-тың бұрынғы президенті Билл Клинтон үшін, атын паспорттағыдай жазу ұсынылады. Скандинавия заңнамасында орта аты – бұл есім мен тегінің арасына қойылған аты, көбінесе ол отбасылық тегі болады. Мұндай аты паспорттарда қосымша тег ретінде жазылады. Адамдар әуежайда қалған жағдайлар болды, себебі олар әуе билетін брондағанда "орта аты" деген жолға осы қосымша тегін енгізген, ал ағылшын тіліндегі дәстүр бойынша бұл жолға берілген аты жазылады. Қытай, жапон, корей және венгр тілдеріндегі аты да қиындық тудыруы мүмкін, себебі отбасылық тегі көбінесе бірінші жазылады. Билеттерде паспортта көрсетілгендей аты мен тегін пайдалану керек. Бұл аты мәселесі Brexit-тен кейін Brexit тұрақты мәртебесіне ие Еуропалық Одақ азаматтары үшін де маңызды (олардың екі тегі бар – туған және неке бойынша алынған тегі, бірақ паспорттың MRZ-сінде тек туған тегі қолданылған, сондықтан олар осы тегімен қоныстануға өтініш берген, бірақ Ұлыбритания халық тізілімінде неке бойынша алынған тегін пайдаланған).