Кіріспе

Машинамен оқылатын саяхат құжаты оптикалық таңбаларды тану технологиясын пайдаланады. Машинамен оқылатын паспорт (MRP) – машинамен оқылатын саяхат құжаты (MRTD), онда жеке куәлік парағындағы мәліметтер оптикалық таңбаларды тану форматында кодталған. Көптеген елдер 1980 жылдары машинамен оқылатын құжаттар шығаруды бастады. Әлемдегі көптеген паспорттар MRP болып табылады. Халықаралық азаматтық авиация ұйымы (ICAO) 2010 жылдың 1 сәуірінен бастап барлық ИКАО мүше мемлекеттеріне тек MRP ғана беруді талап етеді, ал MRP емес барлық паспорттар 2015 жылдың 24 қарашасына дейін жарамсыз болуы керек. Машинамен оқылатын паспорттар ICAO 9303 құжатымен (Халықаралық стандарттау ұйымы мен Халықаралық электротехникалық комиссияның ISO/IEC 7501 1 стандарты ретінде бекітілген) стандартталған және олардың құрамында әдетте паспорттың жеке куәлік парағының төменгі бөлігінде орналасқан, машинамен оқылатын арнайы аймақ (MRZ) бар. ICAO 9303 ISO/IEC 7810 өлшемдеріне сәйкес келетін үш құжат түрін сипаттайды: "3-түр" паспорт кітапшаларына тән. MRZ 2 жолдан 44 таңбадан тұрады. "2-түр" – 2 жол × 36 таңбалы, сирек кездеседі. "1-түр" – 3 жол × 30 таңбалы, кредиттік картаның мөлшерінде болады. Белгілі бір формат құжат түрін, атын, құжат нөмірін, ұлттығын, туған күнін, жынысын және құжаттың жарамдылық мерзімін көрсетеді. Бұл өрістердің барлығы паспортта міндетті. Сонымен қатар, елге байланысты қосымша, қажет емес ақпаратты қосуға мүмкіндік бар. Машинамен оқылатын визаның да екі мөлшері осылай анықталған. Камерасы және тиісті бағдарламалық жасақтамасы бар компьютерлер машинамен оқылатын паспорттардағы ақпаратты тікелей оқи алады. Бұл иммиграция қызметкерлеріне келіп түскен жолаушыларды жылдамрақ өңдеуге, қолмен оқылған паспорттарға қарағанда жоғары дәлдікке, сондай-ақ деректерді жылдам енгізуге, көбірек деректерді оқуға және иммиграциялық деректер базаларымен және бақылау тізімдерімен деректерді жақсырақ салыстыруға мүмкіндік береді. Оптикалық оқылатын ақпараттан басқа, көптеген паспорттарда RFID чипі орнатылған, ол компьютерлерге, мысалы, иесінің суреті сияқты қосымша ақпаратты оқуға мүмкіндік береді. Мұндай паспорттар биометриялық паспорттар деп аталады және олар ICAO 9303 құжатында сипатталған.

Барлық форматтарға ортақ сипаттамалар

ICAO 9303 құжатының 3-бөлімі барлық машинамен оқылатын саяхат құжаттарына ортақ сипаттамаларды сипаттайды. Тиімді оқу аймағының (ERZ) өлшемдері биіктігі бойынша стандартталған, құжат шеттерінде 3 мм, ал көзбен оқылатын бөлік жиегінде 3,2 мм бос қалады. Бұл бір машиналық оқырманды пайдалануға мүмкіндік беру мақсатында жасалған.

Тексеру сомасын есептеу

Тексеру цифры келесідей есептеледі: әр позицияға мән тағайындалады; 0-ден 9-ға дейінгі цифрлар үшін бұл цифрлардың өзі, A-дан Z-ға дейінгі әріптер үшін 10-нан 35-ке дейін, ал толтыру символы үшін 0. Әр позицияның мәні оның салмағына көбейтіледі; бірінші позицияның салмағы 7, екіншісінің 3, үшіншісінің 1, содан кейін салмақтар 7, 3, 1 ретімен қайталанады. Барлық мәндер қосылып, соңғы мәннің 10-ға бөлінгендегі қалдығы тексеру цифры болып табылады.

Аты-жөні және аты-жөні

Ұшақ билеттері, визалар және тағы да басқа құжаттар үшін тек паспортта жазылған атыңызды ғана пайдалану ұсынылады. Бұл күнделікті сөйлеуде екінші атын (паспорттағы ретімен анықталған) негізгі аты ретінде қолданатын адамдар үшін қиындық тудырады. Мысалы, Скандинавия елдерінде екінші, тіпті үшінші аты күнделікті қолданысқа арналған болып табылады: актер Хью Лориді алыңыз, оның толық аты – Джеймс Хью Калум Лори. Швециядағы саяхат агенттері көбінесе адамдарды бірінші және күнделікті қолданатын атымен тіркеуге тырысады, тіпті егер біріншісі олардың негізгі аты болмаса да, тек бірінші атын пайдалану туралы кеңеске қарамастан. Егер аты тым ұзын болса, MRZ-дегі жазу нұсқасын қолдануға болады. Күнделікті сөйлеуде атының басқа нұсқасын қолданатын адамдар үшін, мысалы, толық аты Уильям Джефферсон Клинтон болған АҚШ-тың бұрынғы президенті Билл Клинтон үшін, атын паспорттағыдай жазу ұсынылады. Скандинавия заңнамасында орта аты – бұл есім мен тегінің арасына қойылған аты, көбінесе ол отбасылық тегі болады. Мұндай аты паспорттарда қосымша тег ретінде жазылады. Адамдар әуежайда қалған жағдайлар болды, себебі олар әуе билетін брондағанда "орта аты" деген жолға осы қосымша тегін енгізген, ал ағылшын тіліндегі дәстүр бойынша бұл жолға берілген аты жазылады. Қытай, жапон, корей және венгр тілдеріндегі аты да қиындық тудыруы мүмкін, себебі отбасылық тегі көбінесе бірінші жазылады. Билеттерде паспортта көрсетілгендей аты мен тегін пайдалану керек. Бұл аты мәселесі Brexit-тен кейін Brexit тұрақты мәртебесіне ие Еуропалық Одақ азаматтары үшін де маңызды (олардың екі тегі бар – туған және неке бойынша алынған тегі, бірақ паспорттың MRZ-сінде тек туған тегі қолданылған, сондықтан олар осы тегімен қоныстануға өтініш берген, бірақ Ұлыбритания халық тізілімінде неке бойынша алынған тегін пайдаланған).