Кіріспе

Бензиль қышқылының қайта орналасуы – негіз қолданылып α-гидроксикарбон қышқылына айналатын 1,2-дикетонның 1,2-қайта орналасуы. Бұл реакция өз атауын бензильдің калий гидроксидімен реакцияласып бензиль қышқылын түзілуінен алған. Алғаш рет 1838 жылы Юстус фон Либиг жасаған бұл реакция, қайта орналасу реакциясының бірінші тіркелген мысалы болып табылады. Органикалық синтезде классикалық реакцияға айналып, көп рет қарастырылған. Бұл реакцияны молекулаішілік тотығу-тотықсыздану реакциясы ретінде қарастыруға болады, себебі бір көміртегі атомы тотығады, ал екіншісі тотықсызданады. Реакцияның ароматты, жартылай ароматты, алифатты және гетероциклді субстраттарда жүзеге асырылатыны көрсетілген. Реакция кетондық функционалдық топтардың жанында енолизацияға түсетін протон болмағанда жақсы нәтиже береді, себебі бұл альдоль конденсациясымен бәсекелесуге мүмкіндік тудырады. Циклдік дикетондарда қолданғанда реакция формальды түрде сақинаның кішіреюіне алып келеді. Арил топтарының алкил топтарына қарағанда оңайрақ миграцияланатыны, ал электрон тартымды топтары бар арил топтарының миграциясы ең жылдам болатыны анықталды.

Реакция механизмі

Реакция 1,2 қайта құрылымдаманың өкілі болып табылады. Бұл реакция механизмін алғаш рет Кристофер Келк Ингольд толыққанды ұсынды, және төменде сипатталғандай, in silico деректерімен толықтырылды. Реакцияның жылдамдығы бойынша екінші реттік, дикетонға қатысты бірінші реттік және негізге қатысты бірінші реттік. Гидроксид анионы 1-дегі кетон тобының біріне нуклеофильді қосылу арқылы шабуыл жасап, 2 алкоксидін құрайды. Келесі қадамда 3 конформеріне байланыс бұрылуы қажет, бұл миграцияланатын R тобын екінші карбонил тобына шабуыл жасауға қолайлы жағдайға келтіреді. Бірлескен қадамда миграцияланатын R тобы α карбонил тобына шабуыл жасап, екінші карбонда кето тобының бір мезгілде түзілуімен бірге тағы бір алкоксидті құрайды. Бұл миграция кезеңі жылдамдық шектеуші болып табылады. Бұл тізбек нуклеофильді ацил алмастыруға ұқсас. Есептеулер көрсеткендей, R тобы метил болғанда, бұл топтағы өтпелі күйдегі зарядтың жинақталуы 0,22-ге дейін жете алады, ал метил тобы орталық көміртек-көміртек байланысының арасында орналасады. 4 аралық заттағы карбон қышқылы алкоксидке қарағанда нашар базалық, сондықтан кері протондық трансфер жүзеге асып, 5 аралық затына басымдық береді, ол қышқылды жағдайда соңғы α гидроксикарбон қышқылы 6-ға протондалады. Есептеулер көрсеткендей, реакция тізбегін дәл сипаттау үшін 4 су молекуласының қатысуы мүмкін, олар зарядтың жинақталуын тұрақтандыруға жауапты. Сондай-ақ, олар 5 аралық затты құру үшін бір протонды тиімді тасымалдауға көмектеседі. Жоғарыда сипатталған механизм барлық қолда бар экспериментальдық деректермен сәйкес келеді.