Кіріспе

Портленд қаласының тарихы 1843 жылы бизнес серіктестері Уильям Овертон мен Аса Лавджой Орегон аймағындағы Уилламет өзенінің батыс жағалауындағы жерге иелік ету үшін арыз берген кезде басталды. 1845 жылы осы елді мекенге "Портленд" деген атты тиындарды лақтыру арқылы таңдады. 1851 жылдың 8 ақпанында қала ресми түрде құрылды. Портленд өсуін жалғастырып, 2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 583 776 адам тұрды.

Ерте тарих

Орегон штатының Мултнома округі қазіргі таңда қамтыған жерлерді ғасырлар бойы Жоғарғы Чинук үндістерінің екі тобы мекендеген. Мултнома халқы Сауви аралы мен оның төңірегінде, ал Каскадтар үндістері Колумбия шатқалының бойында қоныстанды. Бұл топтар өзенде балық аулап, сауда жасаған, сондай-ақ жидектер, вапато және басқа да түйіртектерді жинаған. Жақын орналасқан Туалатин жазығы аң ауруға өте қолайлы болған. Көбінесе еуропалықтармен байланысқа түсу нәтижесінде туған шешек және безгек аурулары жергілікті тайпалардың қырылуына әкелді.

Негізін қалау

Болашақтағы Портленд қаласының орны 1830-шы және 1840-шы жылдардың басында американдық, канадалық және британдық саудагерлерге, аңшыларға және қоныс аударушыларға «Клиринг» деп белгілі болды. Бұл Уилламет өзенінің батыс жағалауындағы Орегон қаласы мен Форт-Ванкувер арасында саяхаттайтын адамдар тоқтайтын шағын орын болатын. 1840 жылы Массачусетс штатының теңіз капитаны Джон Коуч өзеннің «Клиринг» маңындағы тереңдігін бағалап, үлкен теңіз кемелерін қабылдауға болатынын айтты. Орегон қаласы сол кездегі ең ірі Орегон елді мекені болғандықтан, кемелер әдетте сол жерге дейін жүзе алмайтын. 1843 жылы Теннесси штатының пионері Уильям Овертон мен Бостон, Массачусетс штатының заңгері Аса Лавджой Орегонның уақытша үкіметіне «Клиринг» және жақын жердегі жағалау мен ормандық жерді қамтитын жер талабын ұсынды. Аңыз бойынша, Овертонның бұл жерге алғашқы құқығы болған, бірақ қаржысы жетпегендіктен, ол 25 центтік тіркеу ақысын төлеген Лавджоймен талапты бөлісуге келісті. Ағаш кесу және жол салудан жалыққан Овертон 1845 жылы өзінің үлесін Портленд (Мейн штаты) қаласынан келген Фрэнсис В. Петигроувқа сатты. Жаңа қалаға ат қою кезінде Петигроув пен Лавджойдың екеуі де оны өздерінің туған қалаларының атымен атауды ұсынды. Олар тиянақтау үшін монета лақтырып, Петигроув жеңіске жетті. 1846 жылдың 1 қарашасында Лавджой жер талабының жартысын Бенджамин Старкқа, сондай-ақ малдың жартысын 1215 долларға сатты. Үш жылдан кейін Петигроув Портлендке деген қызығушылығын жоғалтып, Калифорниядағы алтын асыруға құмар болды. 1848 жылдың 22 қыркүйегінде ол қаланың барлық аумағын, тек 64 сатылатын учаске мен өзі мен Старк үшін екі блокты қалдырып, Даниэль Х. Лоунсдейлге, былғары өңдеушіге сатты. Старк қаланың жартысына ие болғанымен, Петигроув «Старк мүддесін көбінесе назарға алмады», өйткені Старк шығыс жағалауда болды және Орегонға оралуды жоспарламады. Лоунсдейл бұл жер үшін 5000 долларлық былғары төледі, Петигроув оны Сан-Францискода үлкен пайдаға қайта сатқан болжамдалады. 1854 жылы қалалық кеңес Портленд өрт сөндіру қызметін құруға дауыс берді, ал 1857 жылғы қайта ұйымдастырудан кейін ол үш өрт сөндіру бөлімі мен 157 ерікті өрт сөндірушіні қамтыды.

XIX ғасырдың аяғы

1873 жылы тамызда қала орталығында ірі өрт болды, нәтижесінде Ямхилл мен Моррисон арасындағы Уилламет өзенінің батыс жағындағы 20 блок толығымен қирады. Өрттен 1,3 миллион долларлық зиян келді. "The West Shore" газеті: "Биыл салынған жаңа тротуарлар тіпті Ресей ауылдарынан да нашар". Портленд 19 ғасырдың көп бөлігінде Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы маңызды порт болып келді, 1890 жылдарға дейін. Одан кейін Сиэтлдегі терең су порты мен шығысқа қарайғы аймақтар арасында, Стампид асуы арқылы тікелей теміржол құрылысы аяқталды. Бұл, солтүстік-батыс жағалаудан ішкі қалаларға тауар тасымалын Колумбия өзенінің қауіпті тоғанынан өтусіз жүзеге асыруға мүмкіндік берді. 1891 жылы қала Альбина және Шығыс Портлендпен бірікті. Осы бірігу нәтижесінде Портленд елдегі 41-ші ірі қалаға айналды, онда шамамен 70 000 тұрғын өмір сүрді. 1893 жылы осы бірігуге көршілес Sellwood қаласының қосылуы қосылды.

20 ғасыр

1905 жылы Портленд Льюис пен Кларктың жүз жылдық көрмесін, яғни дүниежүзілік көрмені қабылдады. Бұл оқиға қаланың танымалдығын арттырып, Портленд халқының 1900 жылы 90 426-дан 1910 жылы 207 214-ке дейін екі есеге өсуіне әсер етті. 1911 жылы Уилламет өзені Портленд қаласының көп бөлігін су басып, бірақ көп зиян келтірмеді. 1912 жылы қаланың 52 ерекше қолалық су бұрқақтары, жергілікті тұрғындар арасында «Бенсонның шашырауы» деп белгілі болды, қала орталығында орнатылды. 1915 жылы қала Линнтон және Сент-Джонспен бірікті. 1913 жылдың шілде айында Орегон қаптама компаниясында әйелдер ереуілі кезінде қала әкімі Генри Альби көшеде сөйлеуді заңсыз деп жариялағанда сөз бостандығы үшін күрес болды. Бұл жариялау Дүниежүзілік өнеркәсіп жұмысшыларының ереуілді қолдау үшін жасаған публицистикалық сөздерін тоқтатуға бағытталған еді. 1934 жылдың 9 маусымында Халықаралық порт жұмысшылары қауымдастығының (ILA) шамамен 1400 мүшесі Батыс жағалаудағы барлық порттарда кеме қатынасын тоқтатқан Батыс жағалаудағы ереуілге қатысты. ILA талаптары: кәсіподақты мойындау; жалақыны сағатына 85 центтен 1,00 долларға дейін және қосымша жұмыс үшін сағатына 1,25 доллардан 1,50 долларға дейін көтеру; алты сағаттық жұмыс күні және аптасына 30 сағаттық жұмыс уақыты; кәсіподақ бақылауындағы жұмыс орны. Олар сондай-ақ 1920 жылдардағы өнеркәсіптік қиындықтардан бері үкімет тарапынан кеме тасымалына беріліп келе жатқан субсидиялар кеме компанияларының пайдасын арттырып, жұмысшыларға жеткізілмейтініне наразы болды. АҚШ Конгресінің Бонневилл электр басқармасын кеңейтуге жұмсаған 2 миллиардтан астам доллары, Ұлыбританияның соғысқа дайындықтарын арттыру үшін материалдарды өндіру қажеттілігі, сондай-ақ АҚШ-тың ішкі қажеттіліктері мен американдық әскери-теңіз флотының қарқынды өсуіне байланысты. Өсімді Генри Джей Кайзер басқарды, оның компаниясы Колумбия өзеніндегі екі бөгеттің құрылысында бас мердігер болды. 1941 жылы Кайзер кеме жасау зауыты Либерти кемелерін және эскорттық авианосецтерді салуға федералдық келісімшарт алды. Ол Портлендті осы мақсаттар үшін таңдап, Уилламет өзенінің бойында екі кеме жасау зауытын және жақын маңдағы Ванкуверде үшіншісін салды. Бұл кеме жасау зауыттарында жұмыс істеу үшін ол жұмысқа алған 150 000 жұмысшы Портлендтің өсуіне үлкен үлес қосты, қала Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 160 000 тұрғылықты қосты. 1942 жылы негізінен Жапония ауданында тұрған жапон-американдықтар Портленд жинау орталығына, Портленд Экспо орталығының аумағындағы уақытша интернациялық орталыққа көшірілді. Бұл адамдар ақырында интернациялық лагерьлерге жіберілді. Көптеген адамдар интернацияға келісім берді. Жапония ауданы Ескі қалаға айналды және оның жапон халқы ешқашан көптеп оралған жоқ.

Соғыстан кейінгі

1948 жылы Колумбия өзенінің тасқыны кезінде, негізінен Кайзер кеме құрылысшыларының қызметкерлері тұратын, соғыс уақытындағы шағын қоғамдық тұрғын үйлерден құралған Ванпорт қаласы суға батып, толығымен қирады. Бұл қала қайта құрылған жоқ. Ұзақ болмаса да, Ванпорттың тарихы бүгінге дейін көрініп тұр. 40% қара нәсілді тұрғындармен құралған Ванпорт, Портленд және Орегон штатының басқа да аймақтарындағы қара нәсілділердің интеграциясына ықпал етті. Екінші дүниежүзілік соғысының ардагерлеріне көмектесу үшін салынған, Ванпорттың филиалы – шағын колледж, қала орталығына (Downtown) көшіріліп, қазіргі Портленд мемлекеттік университетіне айналды. 1940-1950 жылдары ұйымдасқан қылмыстың кең желісі кеңінен тарады, оның көп бөлігін Джим Элкинс бақылады. Макклеллан комиссиясы 1950 жылдардың соңында Портлендте тек жергілікті қылмыс мәселесі ғана емес, сонымен қатар елімізге қатысты ауқымды мәселелердің бар екенін анықтады. 1956 жылы Орегон журналистері, сыбайлас коррупцияға бой алған Teamsters (көлікшілер) шенеуніктері қаланың қылмыстық құрылымдарын басып алуды жоспарлап жатқанын анықтады.

Мемлекетаралық жобалар

1943 жылы қала Роберт Мозеске Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жақсарту жүйесін жасау жөнінде тапсырма берді. Қазіргі I 405 және шығыс жағындағы тас жолдан (қазіргі I 5) тұратын қалалық айналма жол осы жоспардың бір бөлігі болды. Қала орталығындағы бағытты талқылағаннан кейін екі тас жол 1966 жылы (I 5) және 1969 жылы (I 405) салынды. Сонымен қатар Фримонт және Маркуам көпірлері де салынды. Шығыс жағындағы тас жолға деген наразылық күшті болды, Портленд өнер комиссиясы ресми шағымында оны «өрескел, сұлулығы жоқ, эстетикалық тұрғыдан мүлдем үйлеспейтін» деп сипаттады. I 405 тас жолының құрылысы шамамен 1100 отбасын қоныстандырды және жүздеген ғимараттың бұзылуына әкелді. I 505 деп аталатын I 405 тас жолын кеңейту жобасы 1978 жылы халықтың көптеген наразылығына байланысты тоқтатылды. 1950 жылы Орегонның 99W тас жолының бөлігі болған Harbor Drive бақыланатын кіруге ие тас жолға қайта жаңартылды. 1966 жылы Маркуам көпірі аяқталғанға дейін ол қысқа мерзімге I 5 деп белгіленді. 1974 жылы, айлар бойы созылған наразылықтардан кейін, оның ішінде тас жолды жауып тастау да болды, губернатор Том Макколлдың қолдауымен тас жол және тас жол мен Фронт-авеню арасындағы ғимараттар бұзылды. Тас жолдың және бұрынғы ғимараттардың көп бөлігі Том Макколл су жағалау паркіне айналдырылды, ал Фронт-авеню бульварға айналды. 1996 жылы Фронт-авеню бизнесмен және қоғамдық лидер Билл Найтоның құрметіне Найто Парквей деп қайта аталды.

ХХ ғасырдың аяғы

Портлендтегі қоғамдық көлік 1969–70 жылдары жекеменшіктан мемлекеттік меншікке көшті, себебі жеке компаниялар пайда табуда қиындықтарға тап болып, банкроттыққа жақын қалды. 1969 жылы жаңа аймақтық басқару органы – Три округінің қалалық көлік ауданы (Три Мет) «Роуз Сити Транзит» компаниясын, ал 1970 жылы Портлендті оның қалаларымен байланыстырған «Көк автобус» желілерін алмастырды.

21 ғасыр

2000 жылдан 2014 жылға дейін Портлендте 90 000-нан астам адамға халық саны елеулі өсті. 2001 және 2012 жылдар аралығында Портлендтің жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнімі елу пайызға өсті, бұл елдегі басқа қалалардың барлығынан көп. Сонымен қатар, Портленд АҚШ-та жоғары білімі бар адамдарды тарту және оларды қаланың құрамында ұстау бойынша екінші орында тұрды. Портленд осы ерекшелігін қабылдап, Дүниежүзілік жалаңаш велосипедпен жүру және Портленд қалалық Идиотароды сияқты көптеген ерекше іс-шараларды өткізді, соңғысы қатысушылардың абсурдты киімдер киіп, көбінесе барларға тоқталып өтетін сауда арбасы жарысы. Портлендте 24 сағат жұмыс істейтін Элвис шіркеуі, ТАРДИС бөлмесі және Пекуляриум сияқты түрлі ерекше орындар да бар. 2000-жылдардың басында Портленд көшеде өнер көрсететін әртүрлі орындаушыларға мекен болды. Осы орындаушылардың көптегені Портлендтің "ерекшелігін" қабылдады, олардың ішінде Дарт Вейдер маскасын киетін бір дөңгелекті велосипедте ойнайтын Unipiper және ақ костюмі мен Микки Маус бас киімімен танымал кернейші және жонглер Working Kirk Reeves бар. 2003 жылы Портлендтің көп жылдар бойы қолданылып келген "Розалар қаласы" (немесе "Розалы қала") деген лақап аты қалалық кеңеспен ресми бекітілді.

Азаматтық тәртіпсіздіктер

2020 жылдың 28 мамырынан (Джордж Флойдтың қазасы) 2021 жылдың көктеміне дейін Портлендте Флойдтың қазасы мен нәсілдік теңсіздікке қарсы күн сайын наразылықтар өтті. Осы наразылықтардың көптегені зорлық-зомбылыққа ұласып, тонау, вандализм және шабуылға әкелді. Бір жағдайда наразылықшының бірі қарсыласынан қаза тапты. Жергілікті бизнес ұрылық пен вандализм салдарынан миллиондаған доллар шығынға ұшырады. Президент Дональд Трамп федералды мүлікті, әсіресе Марк О. Хатфилд АҚШ соты мен Эдит Грин – Уэнделл Уайт федералды ғимаратын күзетуге көмектесу үшін бірнеше федералды қызметкерлер тобын және жергілікті Федералды қорғау қызметінің қызметкерлерін жіберді. 2024 жылдың ақпан айына қарай екі федералды ғимараттың және Мултнома округінің Әділет орталығының айналасына уақытша қоршаулар мен кедергілер қойылды. 22 шілдеде қала әкімі Тед Уилер наразылықтардың біріне қатысып, федералдық қызметкерлер тарапынан көзден жас шығарушы газға ұшырады. Бұл тәртіпсіздіктер Портлендтегі көптеген мүсіндердің, соның ішінде Авраам Линкольн, Теодор Рузвельт және Джордж Вашингтонның мүсіндерінің бұзылуына және алынып тасталуына әкелді. Алты мүсіннің тек біреуі (Томпсоннің Елік фонтаны) қайта орнатылмақ.

Ағымдағы кезең

2022 жылдың қараша айындағы сайлауда Портленд тұрғындары қала басқару нысанын өзгертуге дауыс берді. Портленд – елдегі қалалық комиссия жүйесінде жұмыс істейтін жалғыз ірі қала. Бұл жүйеге қала әкімі қоса бес мүшеден тұратын кеңес кіреді, олардың әрқайсысы қаланың түрлі басқармаларын басқарады. Жаңа басқару нысаны бойынша қала әкімі енді қалалық кеңеске кірмейді, ал қалалық кеңес төрт округтен сайланатын он екі депутаттан құралады, әр округтен үш депутат өкілдік етеді. Бұған қоса, сайлауда «бірінші жеңгенің иесі» жүйесінен гөрі, бір ауыстырылатын дауыс жүйесі қолданылады.

Мәдениет тарихы

Бейнелеу өнері Тынық мұхитының солтүстік-батыс аймағында әрқашан маңызды болғанмен, 1990 жылдардың ортасында суретшілер саны, тәуелсіз галереялар, нақты орынға арналған көрмелер және өнер туралы қоғамдық пікірталас күрт өсті. Бірнеше өнер журналдары құрылды. Портлендтің мыңжылдық өнер ренессансы ARTnews, Artpapers, Art in America, Modern Painters және Artforum сияқты басылымдарда сипатталды, жазылды және талқыланды, сондай-ақ CNN арнасында сөз болды. The Wall Street Journal тілшісі Питер Плэгенс Портлендтің баламалы өнер орталықтарының сергелеуін атап өтті.