Кіріспе

Солтүстік Шайендер басшысы Ақ Бұқа (шамамен 1862 – 1929 жылдың маусымы) – Солтүстік Шайендер тайпасының басшысы. Ол Монтана аймағында Солтүстік Шайен тайпасында дүниеге келді, бірақ тайпасының көпшілігімен бірге Үндістан аймағына (қазіргі Оклахома штаты) көшіп кетуге мәжбүр болды. Өмірінің көп бөлігін Шеен және Арапахо резервациясында, Үндістан аймағында, содан кейін Оклахома штатында өткізді. 1884 жылы Пенсильвания штатының Карлайл қаласындағы Карлайл үнді өнеркәсіп мектебінің алғашқы студенттерінің бірі болып бітірді, мектеп жұмыс істеген жылдары осы мектепте оның тайпасынан 249 студент оқыды. Оқуын аяқтағаннан кейін Оклахомадағы Дарлингтон агенттігіне оралды және жиырма жасына жеткен кезде Эдвард У. Кейси басқарған скауттар тобында үнді скауты болып қызмет етті. 40 жасында 1902 жылы Уичита газетінің жазушысы У. Р. Дрейпердің қасақана жала жабуының құрбаны болды, нәтижесінде Дрейпер тұтқындалып, жала жабу ісі бойынша сотқа тартылды. Осы жала жапқанға дейін Ақ Бұқа өз тайпасының басшысы болған. Бұл мәртебесін 1898 жылы Небраска штатының Омаха қаласында өткен Үндістан конгресінің ресми фотографы Фрэнк Ринехарт түсірген портреті дәлелдейді. Аталған конгресс Транс-Миссисипи халықаралық көрмесімен бірге өткізілді және оған 35 тайпадан 500 өкіл қатысты. Ринехарт сол Үндістан конгресінде әртүрлі тайпалардың басшыларының суреттерін түсіріп, Ақ Бұқаны басшылардың бірі деп көрсетті. 1929 жылы ол көптеген газеттерде 23 тайпадан құралған 108 Оклахома үнділерінен тұратын делегацияның басшысы ретінде тізілді, олар Вашингтон қаласына сапар шегіп, үнді қаны бар Чарльз Кертисті АҚШ вице-президенті болып сайлануына сүйемелдеді. Ақ Бұқа Медисина Уоменге үйленген, ол толыққанды Солтүстік Шайен тайпасының жесірі болған, және 1910 жылы олардың жеті баласының арасынан үш ұлы тірі қалды. 1929 жылдың маусым айының соңында қайтыс болды және резервациядағы Үндістан миссиясы шіркеуіне жерленді. Оның әйелі мен балалары одан кейін де өмір сүрді.

Ерте өмір

1910 жылғы АҚШ Федералдық санағы деректеріне сәйкес, Ақ Буффало ата-анасы сияқты Монтанада дүниеге келген. Шейендер Монтанадан Техасқа дейінгі аумақтарда кеңінен ауланған. 1867 жылғы Медисин-Лодж келісімінен кейін, АҚШ бастапқыда Канзас штатында, содан кейін Үндістан территориясында резервация құруды ұсынды. Солтүстік Шейендер мен Арапахо тайпаларының көпшілігі қазіргі Оклахома штатындағы Форт-Саппли маңындағы үнді агенттігіне көшіруге мәжбүр болды. Агенттік көп ұзамай қазіргі Эль-Рено қаласының солтүстік-батысына шамамен алты шақырым қашықтықтағы жерге көшіріліп, сонда қалды. Тайпа резервацияның әртүрлі жерлерінде киіз үйлерде (типи) өмір сүрді, бірақ үнді агенттігінен жеткіліксіз жабдықталу салдарынан аштыққа ұшырады. Тайпаның көп бөлігі резервациядан "қашып", Дакота территориясындағы туған жерлеріне қайтып келді. Ақ Буффало шамамен 15 жаста болған кезде Литтл Биг Хорн шайқасы болды, онда Монтана тайпасының шамамен жартысы қатысты.

Білім

Алғашқы мектеп 1875 жылы Дарлингтон агенттігінде ашылды, оны Джон Сегер басқарды, және Ақ Бұқаның оқушылардың бірі болуы мүмкін. Кейіннен ол 1870-ші жылдары ашылған Карлайл үнді өнеркәсіптік мектебіне, Пенсильвания штатының Карлайл қаласына жіберілді. Дикинсон колледжінің цифрлықтандырылған деректеріне сәйкес, Ақ Бұқа 1881 жылдың 3 ақпанында Карлайл үнді индустриалдық мектебіне үш жылдық мерзімге келді және 1884 жылдың 17 маусымында босатылды. Ақ Бұқа Дарлингтон агенттігіне оралып, бастапқыда агенттіктің металл өңдеу шеберханасында жұмыс істеді. Карлайлдан бітірген соң, ол Дарлингтонда шайендік Ит Әскері қоғамынан мазақтауға ұшырады, олар тайпаның ешкімге ақ адамша өмір сүруге немесе агенттік тілегендей шаруашылықпен айналысуға рұқсат етпеуге бекінді.

Отбасылық өмір

1902 жылы газет мақалаларында оның ерекше келбеті сипатталған, себебі ол өте жас кезінде шашы толығымен ақарған. Карлайл кезіндегі суретінде, ақ адамдардың стилінде қысқа шашын қиып, костюм киген күйі, мұның рас екенін көрсетеді. 1888 жылы, 26 жасында ол Солтүстік Шайен тайпасынан шыққан толыққанды жесір әйелге үйленді. Ол кезде ол 30 жаста болған. Ол да, оның ата-анасы сияқты Монтанада дүниеге келген. 1905 жылғы резервация бойынша үнді санағында олардың төрт баласы тізімделген: Эмма Уайт Буффало, ұлы Рисивинг Рутс, Пол Уайт Буффало және Карлайл мектебінің негізін қалаушының құрметіне аталған Пратт Уайт Буффало. 1910 жылғы АҚШ Федералдық санағында олар жеті баласының арасынан тек үшеуімен ғана тізімделген: Джон Уайт Буффало, Джеймс Уайт Буффало және Фред Уайт Буффало. 1910 жылғы санақ мәліметтеріне сәйкес, Медицина Әйелдің анасы да олармен бірге тұрған, ол кезде 76 жаста, жесір және оның есімі Сидж Умен. Медицина Әйел де, оның анасы да санақта сауатсыз деп көрсетілген. Оның ұлы Джон Уайт Буффало Бірінші дүниежүзілік соғысқа әскери қызметке жазылған. Толыққанды Шайен тайпасынан болғандықтан, Ақ Буффало мен Медицина Әйел екеуі де 1891 жылы Оклахома штатының қазіргі Блейн округіндегі Линкольн елді мекенінде резервацияда жер алған. Бұл жерлер бірнеше үнді санағы тізімдерінде 966 және 967 нөмірлерімен тіркелген. Ақ Буффало 67 жасқа дейін өмір сүрді және 1930 жылғы резервация бойынша үнді санағына сәйкес, 1929 жылдың 23 маусымында қайтыс болды. 1929 жылдың 27 маусымында жарық көрген "Ватонга Республика" газетіндегі некрологта, ол резервациядағы Үнді Миссиясы шіркеуіне жерленгені және оның әйелі мен ұлдарының сақталғаны айтылған.

Асыл тұқымды жұмыс

Уайт Буффало Карлайлдың бірнеше түлектерінің бірі болды, ол Дарлингтон агенттігі таңдауымен оралғаннан кейін көп ұзамай шаруашылық бойынша қосымша оқуға жіберілді. Жиырма жасына келген кезде ол әскерге қабылданып, Эдвард У. Кейси басқарған жасақта барлаушы болып қызмет етті. Жер бөлігін алғаннан кейін ол өз жерін өңдеп, отбасы үшін үй салды. Бұл 1910 жылғы АҚШ Федералдық халық санағында көрсетілген, онда үнді отбасыларына қосымша сұрақтар қойылған, соның бірі отбасы қарапайым немесе мәдениетті тұрғын үйde тұрып жатыр ма деген сұрақ болды. Ол 1898, 1901 және 1904 жылдары өткен Үндістер конгресіне қатысқандығынан көрінеді. Карлайлдан бітіргенінің арқасында ол тайпасы үшін агенттік басшыларымен жұмыс істеуге көп мүмкіндік алды, себебі тайпаның көп бөлігі сауатсыз болғандықтан, мұндай мәмілелерде кемшілікке ұшырау қаупі бар еді. 1929 жылдың наурыз айының басында, қайтыс болғанға үш ай қалғанда, ол 23 тайпадан құралған 108 Оклахома үндісінен тұратын делегацияның басшысы ретінде тіркелді, олар Чарльз Кертистің, американдық үнді болған, АҚШ вице-президенті болып сайлануымен байланысты Вашингтонға, DC қаласына сүйемелдеу үшін барды.

Ұлттық жала жабу туралы даулы мәселе

Ол 40 жасқа толғанда, 1902 жылы Уичита қаласындағы ақ нәсілді тәуелсіз газетші В. Р. Дрейпер, Дарлингтон резервациясындағы Карлайл мектебінің түлегі Ақ Бұқаны үш ақ әйел – Мод Эллис, Маргарет Эндрюс және Энни Деннис – жанындағы сүйіктісі және олардың өлтірілуіне кінәлі деп жазған, толығымен ойдан шығарылған мақала жазды. Мақалада Ақ Бұқаның Карлайлда оқып жүргенде ақтарға деген жек көрінісі күшейгені, ал қазір Дарлингтон аймағындағы түрмеде сот талқысына күтіп отырғаны айтылды. Дрейпер бұл мақаланы Филадельфияның «Солтүстік Америка» газетіне жіберді, онда ол сатып алынып, 1902 жылдың 27 шілдесінде алғаш рет жарияланды. Сенсациялық мақала елдің барлық газеттерінде қайта басылды. Карлайл мектебінің негізін қалаушы және директоры, подполковник Ричард Генри Пратт, Ақ Бұқаны Карлайлға қайта шақырып, бірге «Солтүстік Америка» газетіне барып, мақаланың жалған екенін дәлелдеді. Газет бұл алаяқтықты өте жеңіл қабылдамады, толыққанды түзету жасады және кейіннен В. Р. Дрейперді ол қашқан Сент-Луис қаласында тұтқындады. Дрейперге қарсы сот ісінде газет талапкер болды, себебі соттың айыптауларды одан да қатаң қарастырады деп ойлады, сондай-ақ мақала ұсынған басқа жазушылар үшін үлгі орнатуды көздеді. Сент-Луисте лейтенант-полковник Пратт, Ақ Бұқа, судья Джеймс Гей Гордон («Солтүстік Америка» газетінің адвокаты) және газеттің екі редакторы Дрейперді қылмыстық жала жабу айыбымен Канзасқа қайтару үшін жиналды. 1902 жылдың 27 қарашасында Уичита қаласының «Дейли Игл» газеті бұл алаяқтық пен жала жабу туралы толыққанды мақала жариялады. Бастапқы мақаланың түзетулері Нью-Англия, Юта және Калифорния сияқты алыс штаттардағы басқа газеттерде де қайта басылды. Ақ Бұқаның сөзінше, ол Дрейперге қарсы газеттің жала жабу ісі бойынша куәлік беру үшін бірнеше рет Пенсильванияға, сондай-ақ Миссури мен Канзасқа барған. Алғашқы сот отырысы кейінге жылдырылды, содан кейін Дрейперді істің екінші судьясы босатты.

Қосымша оқу

Олар мені "Мәдениетсіз" деп атады, Уолтер Литтлмун. "Оларға біз үйге қайтамыз деңіз": "Солтүстік шайендердің саяхаты", Джон Х. Моннетт.