Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Желілерді құрттау, бөліктеу және қызмет көрсету – тік орнатылған жабдықтарды тозудан және бүлінуден қорғау үшін көп қабатты қорғаныс жүйесін қолдану. Бұл техника көбінесе қазіргі заманғы шағын қайықтарда қолданылмайды, бірақ дәстүрлі желкенді кемелерде кеңінен таралған. Құрттау, бөліктеу және қызмет көрсету (жинап айтқанда "қызмет көрсету") дәстүрлі түрде тек дәстүрлі бұралған арқандарға – табиғи талшықты немесе болат сым арқандарға қолданылады. Қазіргі кемелерде қолданылатын тоқылған желілерге емес. Алайда, кейбір дәстүрлі кемелер салмақты азайту үшін болат сым арқандардың орнына жоғары модульді тоқылған желілерді (мысалы, Amsteel немесе AS 90) пайдаланады және дәстүрлі көріністі сақтау үшін желіге қызмет көрсетеді. Бұл әдіс желінің бүкіл ұзындығына, мысалы, қаптамаға немесе желінің белгілі бір бөліктеріне ғана, мысалы, тұрақтардың тігілген ұштарына қолданылуы мүмкін, себебі тұрақтардың ортаңғы бөлігіндегі тозу толық қорғауға кедерілді етеді.
To worm, parcel and serve a line is to apply a multi layered protection against chafe and deterioration to standing rigging. It is a technique not usually used on modern small boats, but is found extensively on traditionally rigged sailing ships. Worming, parcelling and serving —referred to collectively as "service"— is traditionally applied only to traditional twisted rope, either natural fiber or steel wire rope, not the braided line almost exclusively used on modern vessels, but some traditional vessels now use modern high modulus braided lines (like Amsteel or AS 90) in place of wire rope (to save weight aloft) and serve the line to maintain the traditional appearance. It can be applied to the entire length of a line, such as a shroud, or selectively, to specific parts of a line, such as over the spliced ends of a stay, where the chafe on the middle section of the stay precludes complete protection.
Құрттар
"Жылыту" желісі жіптер арасындағы арналарды (көктіктер) толтыруға арналған, судың ішке кірмеуін қамтамасыз ету және келесі қабаттарды тығыз, тегіс орауға мүмкіндік беру үшін, арқанға цилиндрлі пішін беруге көмектеседі. "Кіші материалдың" немесе жіптің ұзындығы жіптің бұрылысы бойынша жіптер арасына салынып, негізгі желіге спираль тәрізді оралады. Ірі желілер үшін, мысалы, ерте кемелерде қолданылған табиғи (мысалы, қымыз) талшықты құрылғылар үшін, "екі есе құрттау" бірнеше түрлі өлшемдегі "кіші материалдан" жасалуы мүмкін, себебі бұл кабельді қымыз арқанның әдеттегі үлкен көктіктерін толтыру үшін қажет болды. Қымыз зәкірлі кабельдерді пайдаланған кезде, тасты түбіне ілмек тастағанда, зәкірлі кабельді тозудан қорғау үшін тізбектің құртталуы қолданылған. Бұл парцелдеу және қызмет көрсетумен жабылмайтын, бірақ техниканың пайдалылығының тағы бір мысалы ретінде қосылған. Қазіргі заманғы шағын кемелердің құрылғыларында, егер көктіктер парцелдеудің астында үлкен кеңістіктер қалдырмаса (онда ылғал жиналып, коррозия пайда болуы мүмкін) немесе жақпарлы бет (тегіс, дөңгелек бетке қарағанда) жасаса, құрттау процестен жиі алынып тасталады.
"Worming" the line is designed to fill in the channels (the cuntlines) between the strands in order to keep water out and to allow tighter, smoother wrapping of the next layers by giving the rope a more cylindrical shape. Lengths of "small stuff" or string are led along the lay of the rope between the strands, following the twist so that they spiral round the main line. For larger lines, such as the natural (e. g. hemp) fiber rigging used on early vessels, "sister worming" could be built up from several different sizes of "small stuff", as was needed to fill in the typically larger cuntlines of cable laid hemp rope. In the days of hemp anchor cable, worming of chain was used, when anchoring on a rocky bottom, to protect the anchor cable from chafing through. This was not then covered with parcelling and serving, but is included here as a further example of the utility of the technique. On the rigging of modern small craft, where the cuntlines are not so deep as to leave large gaps beneath the parcelling (where moisture can become trapped and corrosion occur), or to create a facetted surface (as opposed to a smooth, round surface), worming is often omitted from the process.
Парцельдеу
Содан кейін сызықты ұзын, бірімен-бірі жабысқан, жіңішке матадан жасалған жолақтармен спираль тәрізді орап, "бөлшектеу" жасалады. Бұл төменнен жоғарыға қарай оралады, алдыңғы ораманың шеті келесі ораманы сәл жауып, судың кірмеуі үшін қабықша тәрізді әсер тудырады. Көбінесе мата жолақтары қолданылғанда Стокгольм шайырымен қанықтырылады немесе бөлшектеу аяқталғаннан кейін, қызмет көрсету процесінен бұрын шайырымен боялады. Шайыр сызықтың ішіндегі қуыстарды толтырып, су өткізбейтін жабынды құрады. Сымдау сияқты, бөлшектеу де жабылатын сызықтың бұрылысымен бір бағытта қолданылады. Ереже: "сымдап, бөлшектеуді бұрылыс бағытымен жаса, ал қызмет көрсетуді кері бағытта жаса". Қазіргі заманғы шағын кемелерде бөлшектеу үшін үйкеліс лентасы немесе мақтадан жасалған спорт лентасын қолдануға болады. Сирек жағдайларда, егер бөлшектеуге қызмет көрсету қажет болмаса (мысалы, сызықты қысқа мерзімге тозудан қорғау үшін), оны сызықтың бұрылысына қарсы қолдану керек. Мұндай жағдайларда, бөлшектеудің өзі қызмет көрсетудің атқаратын қорғау рөлін өзіне алады.
The line is then "parcelled" by wrapping it in a spiral fashion with long overlapping strips of thin canvas. This is wound from bottom to top, the edge of the progressing strip slightly overlapping the previous wrap to create a shingled effect, to prevent water from entering. Often the strips of canvas are either saturated with Stockholm tar as they are applied, or painted with tar after the parcelling is complete, immediately prior to the process of serving. The tar helps fill any remaining gaps in the cuntlines as well as creating a waterproof seal over the line within. As with worming, parcelling is applied in the same direction as the twist of the line being covered. The rule is "worm and parcel with the lay; turn and serve the other way". When parcelling is used on modern small craft, friction tape or cotton athletic tape can be used for the purpose. On rare occasions, when parcelling is not to be served (e. g., for short term use to protect a line against chafe), it should be applied against the lay of the line, counter to that guiding rhyme. In these circumstances, the parcelling itself is filling the protective role that serving would do.
Қызмет көрсету
Қорғаудың сыртқы қабаты желіге мүмкіндігінше тығыз оралған жіптен жасалады, жіптің әрбір айналысы алдыңғысына мүмкіндігінше жақын салынады, желі толығымен жабылады. Жоғарыда айтылған өлеңдегідей, оның бағыты арқанның бұрылысына қарсы болуы керек; мұндай кезектесу қабырғалық үйкелістен қорғаудың бұзылуына кедерес жасайды. Дәстүрлі түрде, қауын жібінен жасалған "марлин" қызметке қолданылып келді және қазір де қолданылады; ал қазіргі кезде шағын кемелерде үш талшықты нейлон "сейн жібі" жиі пайдаланылады. Сыртқы жіпті мүмкіндігінше тығыз ету үшін қызмет тақтасы немесе қызмет балғасы қолданылуы мүмкін. Атауына қарамастан (оның пішініне байланысты), қызмет балғасы ештеңеге соғу үшін емес, жіпті арқанға жабу үшін нұсқаулық және кернеуге арналған рычаг ретінде қолданылады.
The outer layer of protection is formed of twine wrapped as tightly as possible around the line, each progressive turn of the twine laid as close as possible against the last, covering the line completely. Following the rhyme above, it should have course run against the lay of the rope; this alternation helps prevent sideways chafe from opening up the protection. Traditionally hemp "marline" was and still is used for service; on modern small craft three strand nylon "seine twine" is often used. A serving board or serving mallet can be used to help get the outer twine as tight as possible. Despite the name (arising from its shape) the serving mallet is not used to hit anything; it forms a kind of guide and tensioning lever for applying the twine to the rope.
Қиыршық тас
"Қызмет еткен" арқанды тұрақты қорғаудың қосымша соңғы кезеңі – арқанның сыртқы қабатын шайыр, лак және қара бояу қоспасымен бояу. Бұл мерзімімен жаңартылып тұруы керек, ал аяқбау, шатырлар, тұрақтар және басқа да қызмет еткен құрылымдарды бояу үшін биікке көтерілу – көптеген алып кемелердегі тұрақты техникалық қызмет көрсету жұмыстарының бірі. Шайыр немесе "слаш" – Стокгольм шайыры, қайнатылған зығыр майы және Жапон кептіргішінен жасалған қоспа. "Слашка" қатысты көптеген "рецепт" бар, бірақ мақсаты – жақсы сіңіп, сақтаушы қарағай шайырының қабатын жағу, ол кейін желкендерге және экипажға оңай жабыспайтын қатаң жабынға айналады. "Слаш" термині сондай-ақ, аулаларды еркін көтерілуіне және түсуіне мүмкіндік беру үшін мачталарға жағылатын майды сипаттау үшін де қолданылады.
An optional final stage for the permanent protection of "served" rope is to paint the outer layer of twine with a mixture of tar, varnish and black paint. This needs renewing periodically, and going aloft to paint footropes, shrouds, stays, and other served rigging is one of the regular maintenance tasks on many tall ships. The tar, or "slush" is a mixture of Stockholm tar, boiled linseed oil, and Japan drier. Many "recipes" for slush exist, but the intent is always to allow a penetrating coat of preservative pine tar that then cures to a harder finish that will not so easily rub off on sails and crew. The term "slush" is also used to describe the grease applied to the masts to lubricate the parrels so that the yards can raise and lower freely.