Кіріспе

Дизайн арқылы түсіну (Understanding by Design, UbD) – мектеп пәнінің оқу бағдарламасын жобалауға арналған білім беру теориясы. Онда жоспарлаушылар оқу бағдарламасының бөлімдерін, оқу жетістіктерін бағалауды және сыныптағы оқу процесін жобалау үшін оқу аяқталғанда қандай нәтижелерге қол жеткізілуі керек екенін анықтайды. UbD – бұл нәтижелерді алдымен қарастырып жобалаудың (артқа қарай жобалау) мысалы, және түсінуге жету үшін оқытуға баса назар аударады. Бұл теорияны Джей МакТиг және Грант Виггинс (1950-2015) өзінің 1998 жылы жарық көрген «Understanding by Design» еңбегінде қолдаған, оны Бағалау және оқу бағдарламасын дамыту қауымдастығы (Association for Supervision and Curriculum Development) шығарған. «Understanding by Design» және «UbD» – Бағалау және оқу бағдарламасын дамыту қауымдастығының (ASCD) тіркелген тауарлық белгілері.

Артқа қарай жобалау

Understanding by Design Уиггинс пен МакТигге «кері жобалау» деп атаған нәрсеге негізделген (осы «кері жоспарлау» деп те аталады). UbD-ны қолдаушылардың пікірінше, мұғалімдер дәстүрлі түрде оқу бағдарламасын жоспарлауды сыныптағы оқу мақсаттарын анықтау және сол мақсатқа жету үшін жоспарлаудың орнына іс-шаралар мен оқулықтардан бастайды. Кері жобалауда мұғалім сыныптағы күтілетін нәтижелерден бастайды, содан кейін оқу бағдарламасын жоспарлайды, оқушылардың білім деңгейін анықтауға және оқушылардың оқуын дамытуға көмектесетін іс-шаралар мен материалдарды таңдайды. Кері жобалау әдісі үш кезеңнен тұрады. 1-кезең – оқушылардың күтілетін нәтижелерін анықтау. Бұл мазмұндық стандарттарды, жалпы білімдік немесе мемлекеттік стандарттарды пайдалануға мүмкіндік береді. 1-кезең «Оқушылар мынаны түсінеді» дегенді анықтайды және оқушыны түсінуге бағыттайтын маңызды сұрақтарды тізімдейді. 2-кезең – оқуды бағалау стратегиялары. 3-кезең – оқушыларды күтілетін нәтижелерге жеткізетін оқу іс-шараларын тізімдеу.

Түсіну үшін тәлім беру

Смит пен Сигел ғылым білім беру туралы мақаласында «білім берудің мақсаты – білім беру: студенттер белгілі бір нәрсені білу үшін білім алады» десе, оқушы белгілі бір пән туралы көп нәрсе білуі мүмкін. Бірақ бүкіл әлемдегі мұғалімдер студенттерін жай ғана есте сақтаудан асып түсуге бастап барады. Міне, осы жерде түсіну маңызды рөл атқарады. Түсінуге бағытталған оқытудың мақсаты – студенттерге олар білетін және болашақта білетін нәрселерін алып, идеялар арасындағы байланысты саналы түрде орнатуға қажетті құралдарды беру. Деректерге толы әлемде мұғалімдер студенттерге тек бірнеше идея мен фактіні ғана үйретуге көмектесе алады. Сондықтан студенттерге идеяларды зерделеп түсінуге қажетті құралдарды беру өте маңызды. Осы дағдыларды қолдану мүмкіндігі – МакТиг пен Виггинстің әдістемесінің өзегі. Егер студент сыныпта алған дағдыларын жаңа жағдайларға, академиялық немесе оқудан тыс жағдайларға қолдана алса, онда олар оны шын мәнінде түсінген деп есептеледі.