Өзіңді-өзің ұстау және жауапкершілікке негізделген тәртіп

Кіріспе

Өзіңді ұстау

Тәртіп – ережелерді немесе бұйрықтарды орындауды талап ету арқылы және қиын нәрседе жұмыс істеуді жалғастыру қабілеті арқылы қол жеткізілетін өзіңді-өзі бақылау. Тәртіпті сақтаушылар мұндай өзіңді-өзі ұстаудың ең маңызды екеніне сенеді және осы мінез-құлықты дамытуға бағытталған ережелерді енгізеді. Мұндай тәртіпке келтіру кейде жазалауға негізделуі мүмкін, бірақ олардың арасында үлкен айырмашылық бар. Осы айырмашылықты түсіндірудің бір жолы – әр сөздің түбір мағынасын қарастыру: «тәртіп» сөзі «оқыту» дегенді білдіреді, ал «жазалау» – «түзету немесе ауырсыну тудыру». Жазалау бір сәтте қажетсіз мінез-құлықты тоқтатуға көмектессе де, ұзақ мерзімді перспективада тиімділігі аз, ал тәртіп көбінесе тиімді болады.

Жауапкершілік

Жауапкершілікке негізделген тәртіп, сондай-ақ жауапкершілікке басымдық беретін тәртіп, – сынып бөлмесіне бағытталған әдіс, ол оқушыларды ұйымдық мәселелерді шешуге жетелейді. Бұл тәсіл оқушылар арасында құрмет пен жылы қарым-қатынасты дамытуды, олардың қызығушылықтарын қолдауды, күш-жігерін бағалауды, пікір алмасуға шақыруды, қағидалар бойынша келісімге келуді және ереже жасау мен мәселелерді шешуге оларды тартуды қамтиды. Бәрі де қадір-қасиет пен нақты шекараларды сақтай отырып жасалады. Өкініш пен соғымпаздық сияқты ұғымдар кешірім сұрау, зиянды өтеу немесе іс-қимыл жоспарын жасау сияқты іс-әрекеттер арқылы үйретіледі. Шешімдер мұғалімнің сенімдерін, талаптарын және күтулерін, сондай-ақ оқу ортасын құруға көмектесетін нақты құндылықтар мен мақсаттарды көрсетеді. Жауапкершілікке негізделген тәртіптің мәні – жай ғана ережелерді орындау емес, адалдық, жаратқандық, құрмет және жауапкершілік сияқты негізгі құндылықтарды іске асыратын таңдау жасау. Мінез-құлыққа қойылған бағалар оқушының жауапкершілікті қабылдауға және дамытуға дайындығын көрсетеді. Ларри Томпсон жауапкершілікке негізделген тәртіпті мектептерде оқушылардың өзін-өзі жауапкершілікке тарту мәдениетін қалыптастыру үшін қажетті дағдылар мен стратегиялармен ұстаздарды қамтамасыз ету үшін жасады. Бұл тәсіл жауапкершілікті ұстаздардан оқушыларға ауыстырады, оларды өз мінез-құлқына жауапкершілікпен қарауға ынталандырады. Бұл ұйымдық мәдениеттегі өзгерісті білдіреді. Нақтырақ айтқанда, бұл тәсіл оқушылардың өзін-өзі бақылауын дамытуға және өз іс-әрекеттеріне жауапкершілікпен қарауға, сондай-ақ шешімдерді табуға көмектеседі. Бұл модель жеке оқушыларға бағытталмайды. Ол дұрыс емес мінез-құлықтың түпкі себептерін қарастырмайды және оқушылардың қажеттіліктеріне негізделмейді. Бұл ортақ мақсаттарға жұмылуды, тиімді қарым-қатынастарды орнатуды, команда мүшелерінің рөлдерін анықтауды және командаға қатысты мәселелерді бірлесіп шешуді қамтиды. Корпоративтік мәдениеттегі жоспарланған іс-шаралар қызметкерлерге осы мәдениет туралы өз пікірлерін бөлісуге мүмкіндік береді. Бұл ұйымдастырылған іс-шаралар "ой-пікір алмасуға, талқылауға және қызметкерлердің компания басшылығының философиясын қабылдауына" ықпал етеді. Ұйымдар команда құру іс-шараларының процесіне назар аудару арқылы ұйым қиындықтарға тап болғанда не болатынын зерттей алады. Күнделікті жұмыстағы қиындықтардан гөрі күрделірек қиындықтарға қатысу команданың бірігуін күшейтеді. Команда құру стратегияларының мысалдары жұмыс орнындағы сыпайылықты қолдау, топтық ережелерді енгізу, оқиғаларды, басшылықтың тәжірибесін немесе өткен жетістіктерін бөлісу, сондай-ақ жаңадан келгендермен танысу ойындарын өткізуді қамтиды.

Responsibility centered discipline, also known as responsibility based discipline, is a classroom oriented technique that empowers students to find solutions to organizational issues. This approach involves fostering appreciation and warmth among students, embracing their interests, recognizing their efforts, encouraging feedback, achieving consensus on ground rules, and engaging them in rule making and problem solving, all while maintaining dignity and well defined boundaries. Concepts like remorse and empathy are taught through actions like apologies, restitution, or creating action plans. Limits express a teacher's beliefs, demands, and expectations within clear values and goals that help create a learning environment. The essence of responsibility centered discipline is making choices that embody core values such as integrity, perseverance, respect, and responsibility rather than simply enforcing rules. Conduct grades reflect a student's willingness to develop and internalize responsible behavior. Larry Thompson developed responsibility centered discipline as a framework to empower educators with the necessary skills and strategies for fostering a culture of student self responsibility within schools. This approach shifts the onus from teachers to students, encouraging them to take ownership of their behavior. This represents a shift in organizational culture. In contrast to an obedience focused "rule based" approach, where rules can be contested, dismissed, or overlooked, responsibility centered discipline focuses on nurturing responsibility, not punitive measures or consequences. It cultivates students' self control and empowers them to assume responsibility for their actions and to devise solutions. The model does not concentrate on individual students. It does not address the root causes of misbehavior, nor is it based on the needs of the students. This includes aligning around common goals, establishing effective working relationships, clarifying team members' roles, and collaboratively addressing team related issues

Planned activities within corporate culture provide a platform for employees to share their perspectives on that culture. These organized activities encourage "thought, discussion, and employee buy in into the company leadership philosophies". Organizations may focus on the processes behind team building activities to explore what happens when the organization confronts challenges. Engaging in challenges that exceed the difficulty of daily tasks fosters team cohesion. Examples of team building strategies include promoting workplace civility; implementing group guidelines; sharing stories, management wisdom, or past achievements; and icebreakers.

Микробасқару

Микроменеджмент қызметкер мен оның басшысы арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға мүмкіндік береді. Микроменеджмент кейбір жағдайларда тиімді болуы мүмкін, әсіресе егер менеджердің жұмысты орындау сапасы немесе күтілетін еңбекақы деңгейі жеткіліксіз болса. Мұндай жағдайларға менеджердің көп уақытын әңгімелесуге жұмсауы, мерзімдерді сақтамауы немесе маңызды электрондық хаттарға жауап бермеуі кіруі мүмкін. Қызметкер өзінің тәсілін менеджердің көзқарасына бейімдейді. Егер атқарылатын қадамдар компанияның этикалық нормаларына қайшы келсе, жоспардан бас тартуға болады. Қызметкерлердің біліктілік талаптары орындалғанын тексеруі және осыған сәйкес, көбірек тәуелсіздік алу үшін лауазымын өзгерту туралы сұрауы қажет. Ашық байланыс менеджерлерге жағымды әсер ете алады, себебі микроменеджмент өзіне сенімді жұмыскерге үнемі бақылаудың қажет еместігін көрсетеді.

Әдетті бақылау

Әдеттерді қадағалау – өзін-өзі тәрбиелеудің тиімді әдісі. Көбінесе уақытты басқару бойынша кері байланыс алуға дейін белгілі бір уақыт өтеді, бұл күтілетін әдеттердегі өзгерістерді көруді қиындатады. Жүгіру, медитация немесе жаттығу сияқты іс-әрекеттер кешіктірілген нәтижелер үшін көп күш-жігерді қажет етеді, ал іс-әрекеттің өзінде аз ғана қанағат сезімі тудырады. Әдеттерді қадағалау – күтілетін нәтижелерге жеделдеу мотивация береді. Ол іс-қимылға түртуге, мақсаттарды уақытында орындауға және әр жетістік үшін дереу қанағат алу арқылы тұрақты міндеттемеге жетелеуге көмектеседі. Әрбір жазба адамдардың қызығуын оятып, жаңа әдеттерді қалыптастыруға немесе болған әдеттерден құтылуға көмектеседі.

Алдын ала міндеттемелер

Алдын ала міндеттеме – өзін-өзі бақылауды арттыру тәсілі. Ол адамның алдын ала өз іс-әрекеттеріне шектеулер қоюымен немесе кедергілерді болдырмау үшін «төлемдер» белгілеуімен байланысты. Осы міндеттеменің үш түрі бар: күш-жігер, құн және жекелік. Күш-жігер міндеттемесі алаңдатушы факторларды болдырмау арқылы жұмысты назарға шоғырландыруға көмектеседі. Құн міндеттемесі мақсатқа жету кезінде қателіктер жасалған жағдайда жазаны қолданатын жауапкер серіктесін қатыстырады; жеке бағытталған құн міндеттемесі айыппұл ретінде қайырымдалық жасауды немесе заттардан бас тартуды пайдаланады. Жекелік міндеттеме өзіңді қабылдау мен мінез-құлықты өзгертеді. Нир Айалдың сөзіне сәйкес, осы үш тәсілдің барлығы да тиімді, әсіресе тек қана ерік күшіне сүйенбей, өзін-өзі тәрбиелеуді нығайтуды көздейтін адамдар үшін.

Бақылаудың дихотомиясы

Өзін-өзі ұстанудың тағы бір тәсілі – стоиктердің бақылау дихотомиясы. Бұл тәсілде адам әсер ететін факторларды тізімдеп, оларды қаншалықты бақылай алатынын анықтайды. Осы практика уақыт пен назарды басқарылатын жағдайларға жұмсауға, ал бақылаудан тыс нәрселерді қабылдауға көмектеседі, өзгермейтін факторларға артық алаңдамай мәселелерді шешуге ықпал етеді.

Дене жазасы

Дене жазасы – бұл жазалау тәсілі, оған соққы салу, шапалақтау, қамшылау, мүліктен айыру немесе күш қолданып нәрсемен ұру кіреді. Оның мақсаты – адамға оның іс-әрекеттерінің салдары еске түсіріліп, осылайша одан әрі бұзылық жасаудан тайдыру арқылы дереу бағынуға мәжбүрлеу болып табылады. Дене жазасы әскери қызметте қанағаттандырмас мінез-құлық үшін қолданылады. Бұл жаза түрі, қажет болғанда әрекет етпеуге қарсы ынталандыру құралы болып табылады.

Жетістік спиралі

Сәттілік спиралі – бір-бірінен кейін кішігірім мақсаттарға қол жеткізуден тұрады, бұл мотивацияны арттырады. Орындалған әрбір мақсаттың өзіңнің тапсырмаларды орындау қабілетіңе деген сенімділігіңді күшейтеді. Сәттілік спиралі әдеттерді оңай басқарылатын күнделікті шаруаларға бөлуден басталады, содан кейін қарқын алуға көмектесетін қарапайым мақсаттар таңдалады. Прогресс қадағаланады және сенімділік артқан сайын, қиын міндеттерді таңдауға бағыт беретін ойлар туындайды.

Өзін-өзі тәрбиелеу

Өзін-өзі ұстау – адамның белгілі бір мақсатқа жетуі немесе нақты мінез-құлық стандартын сақтауы үшін өз әрекеттері мен қылықтарын бақылау қабілеті. Бұл – адамның істеуге тиіс нәрселерді істеуге және істемеуге тиіс нәрселерден аулақ болуға үйренуі. Оған мақсат қою, назарын сақтау және сол мақсаттарға жету үшін құрбандық ету кіреді. Өзін-өзі ұстау жаттығу мен күш-жігерді қажет етеді, бірақ ол өнімділікті арттыруға, дұрыс шешімдер қабылдауға және өмірде үлкен жетістіктерге қол жеткізуге көмектеседі. Өзін-өзі ұстау – ұзақ мерзімді мақсаттар үшін дереу ләззаттан бас тарту қабілеті (кешіктірілген қанағаттану). Ұстау – адамның өз қылықты аймағынан шығуымен байланысты. Әдет – жақсылыққа ұмтылыс, ауыртпалық емес. Дереу ләззаттан бас тарту үшін ойлану және шоғырланған ұстау қажет. Өзін-өзі ұстау – адамның өз тілектері мен күйзелістерін бақылау қабілеті, мақсатына жету үшін не істеу керектігіне назар аудару. Бұл – күнделікті шағын, тұрақты қадамдар жасап, мақсаттарыңызға жетуге көмектесетін ұстау әдеттерін қалыптастыру. Адам өзінің ойларын, әрекеттерін қолдағы міндетке сәйкес анықтауға, үйлестіруге және бағыттауға көмектесетін қағидалар мен нормаларды ұстануға үйренеді. Шағын әрекеттер үлкен мақсаттарға жетуге мүмкіндік береді. Өзін-өзі ұстаудың басты құралы – табандылық немесе жабырқаулық. Күнделікті таңдаулар кедергілерге қарамастан, ең қажетті өзгерістерді жасауға көмектеседі. Өзін-өзі ұстау, нық қадамдық және жабырқаулық – мінездің беріктігіне ұқсас. Ұстау – ішкі және сыртқы тұрақтылық туралы. Адам дұрыс пен бұрысты ажырата білуі керек (ішкі тұрақтылық) және сыртқы реттеуді сақтауы керек, яғни қағидаларды орындауы керек (сыртқы тұрақтылық). Ұстау – адамның ықыласы жоқ нәрсені істеуге күш салуы. Ұстау – адамның ой-сезімін ғана емес, мақсатын да аяқтауға, дамытуға және бекітуге көмектеседі. Әрекет құндылыққа сәйкес келеді. Басқаша айтқанда, адам өз таңдауларын құндылықтарымен анықтайды. Өзін-өзі ұстау арыстауды болдырмауы мүмкін. Адамдар жасағандарына қарағанда, істемегендеріне көбірек өкінеді. Адам арыстаса, мақсатына жетпеуге байланысты емес нәрселерге уақыт жұмсайды. Арыстаудың себебі әрқашан жалқаулық немесе демалу емес. Адам сәтсіздікке ұшырағандықтан немесе үйренуге қабілетсіз болғандықтан арыстауы мүмкін.

Self discipline revers to one's ability to control one's behavior and actions to achieve a goal or to maintain a certain standard of conduct. It is the ability to train oneself to do things that should be done and resisting things that should be avoided. This includes setting goals, staying focused, and making sacrifices to those goals. Self discipline requires practice and effort, but it can lead to improved productivity, better decision making, and greater success in life. Self discipline can also be defined as the ability to give up immediate pleasures for long term goals (deferred gratification). Discipline is grounded in the ability to leave one's comfort zone. Habit is about wanting to change for the better, not for pain. To forego or sacrifice immediate pleasure requires thought and focused discipline. Self discipline is about one's ability to control their desires and impulses to keep themselves focused on what needs to get done to successfully achieve a goal. It is about taking small, consistent steps of daily action to build a strong set of disciplined habits that fulfill your objectives. One trains themselves to follow rules and standards that help determine, coalesce, and line up one's thoughts and actions with the task at hand. Small acts allow one to achieve greater goals. The key component of self discipline is the trait of persistence or perseverance. Daily choices accumulate to produce changes one wants the most, despite obstacles. Self discipline, determination, and perseverance are similar to grit. Discipline is about internal and external consistencies. One must decide on what is right from wrong (internal consistency) and adhere to external regulation, which is to have compliance with rules (external consistency). Discipline is used to "expend some effort" to do something one does not feel motivated to do. Discipline is an action that completes, furthers, or solidifies a goal, not merely one's thoughts and feelings. An action conforms to a value. In other words, one allows values to determine their own choices. Self discipline may prevent procrastination. People regret things they have not done compared to things they have done. When one procrastinates, they spend time on things that avoid a goal. Procrastination is not always caused by laziness or relaxation. One can procrastinate due to failure or inability to learn.

Діндер

Өзін-өзі тәрбиелеу бірнеше діни жүйеде маңызды принцип болып табылады. Мысалы, Буддизм этикасында, "Сегіз қырлы жол" деп аталатын нұсқауда, дұрыс көзқарас және дұрыс еске алу моральдық тәртіп ретінде сипатталған. Кейбір христиан этикасының түрлері үшін, Бәрақаттылықтарға бағытталған ізгіліктер аскетикалық теологиямен және мойынсұнуға негізделген тәртіппен алдын ала болған. Бұл өзгеріс назарды Киелі Рухтың сыйларынан билікке ауыстырды, ол құдайға сыйынғанмен де, мойынсұну мен сақтаудан туындайтын бақытқа жете алмады. Орта ғасырларда руханият пен мораль тығыз байланысты болды. Бәрақаттылық қасиетті Августиннен кейін ұйымдастыру принципі ретінде маңызға ие болды. Дегенмен, христиан этикасы тәртіп түрінде Орта ғасырдың соңына дейін толыққанды қалыптаспады. Лютерандық және ағарту дәуірімен қатар, мойынсұнуға негізделген тәртіп те бар. Католик шіркеуінің катехизисінде айтылғандай, "адамның іс-әрекеттерінің моральдық тұрғысы үш "көзден" тұрады: мақсаты, ниеті және жағдайы". Киелі Рух "мәңгі тірі Құдайдың Сөзін" түсіну үшін қажет, және ол (біздің) санамызды Құранды түсінуге ашады. Өзін-өзі тәрбиелеу – өзін-өзі бақылауға қол жеткізудің және үміт сақтаудың жолы.