Кіріспе

Дүниетанымын және өзіне қатысты түсінікті қайта қарауға жеткілікті күшті оқу түрі. Трансформативтік оқу теориясы бойынша, "көзқарас трансформациясы" процесінің үш өлшемі бар: психологиялық (өзіңді түсінудегі өзгерістер), идеологиялық (сенім жүйелерін қайта қарау) және мінез-құлқылық (өмір салтындағы өзгерістер). Трансформативтік оқу – негізгі дүниетанымын және жеке қабілеттерін өзгерту арқылы сананы кеңейту; трансформациялық оқу саналы түрде бағытталған процестер арқылы жеңілдетіледі, мысалы, санасыздың символдық мазмұнына құрметпен қол жеткізу және қабылдау, сондай-ақ жатқан негізгі қағидаларды сын тұрғысынан талдау. Трансформациялық оқуға алып келетін көзқарас трансформациясы сирек кездеседі. Джек Мезироу бұл әдетте өмірлік дағдарыс немесе маңызды өмірлік өзгерістен туындаған "бағдарсыздық дилеммасының" салдары деп санайды, бірақ бұл уақыт өте келе мағына схемаларындағы өзгерістердің жинақталуынан да туындауы мүмкін. Педагогикалық мақсатта мұғалімдер жасаған сияқты, азырақ қиын жағдайлар да трансформацияға ықпал етеді. Трансформативтік оқудың маңызды бөлігі – адамдардың өздерінің көзқарасын өзгертуі, өздерінің болжамдары мен сенімдері туралы сыни ой жүргізуі және әлемді анықтаудың жаңа тәсілдерін қамтамасыз ететін жоспарларды саналы түрде жасау және іске асыру. Бұл процесс негізінен рационалды және талдауға негіделген.

Педагогтардың кәсіби дамуының рөлі

Оқыту туралы трансформациялық оқу педагогтар өз тәжірибесін сыни түрде талдап, оны түсінудің жаңа көзқарастарын қалыптастырғанда жүзеге асады. Осы сын тұрғысынан қарауды ынталандыру кәсіби дамудың маңызды міндеті болуы керек. Кәсіби дамудың міндеті – педагогтарға оқытуға қатысты ойлау дағдыларын түсінуге көмектесу.

Кәсіби дамудың трансформациялық стратегиясы

Трансформациялық кәсіби даму стратегияларына іс-қимыл жоспарлары, ой-толғамдар, жағдайлық зерттеулер, оқу бағдарламасын әзірлеу және сындық теория бойынша талқылаулар кіреді. Іс-қимыл жоспарлары мен ой-толғамдар білім беру саласындағы сындық ойлауды дамытуға және оны үлгі ретінде көрсетуге мүмкіндік береді, сондай-ақ оқыту және оқу процесіне бағыт-бағдар береді. Жақында жүргізілген зерттеуде Карен Уэллер Свансон сындық ойлау теориясын қолданып, сындық жағдайлар моделін енгізіп, оқыту серіктестігін ұсынды. Бұл бағдарлама тәжірибелі оқытушылардың кәсіби дамуын трансформациялау мақсатында жасалған. Бағдарлама тәжірибелі оқытушылардың кәсіби дамуын трансформациялау мақсатында жасалған. Оқушылардың өз болжамдары туралы ойлануына, баламалы көзқарастарды қарастыруына және теория мен практика арасындағы байланысты орнату үшін тілді дамытуына мүмкіндік беретін жағдайлар жасалды. Екі жылдық оқу барысында оқытушылар теорияны меңгеріп, оны өз тәжірибесіне енгізе алды. Трансформациялық оқытуды тиімді ету үшін оқытушылардың жеке және кәсіби тәжірибесінен әкелгенін бағалау қажет, сондай-ақ оқудың жеке және әлеуметтік тәжірибе екенін мойындау керек. Процесс келесіні қамтыды: оқу бағдарламасын келісу арқылы ашықтықты қамтамасыз ету, жеке болжамдарды талқылау арқылы ортақ тіл табу, маңызды жағдайлар бойынша сұрақтар арқылы үнемі кері байланыс алу және оқытушылардың бағдарламаны сыныптарында қолдануын тексеру. Автобиография және күнделік жазу осы оқу серіктестігінде қолданылған қосымша әдістер болды. Бағдарламаға қатысқан оқытушылар мен оқытушылардың сенімдері сынға алынып, тәжірибе барысында білімдері бірлесіп құрылғандықтан, өзгеріске ұшырады. Жаңа оқытушылар көбінесе күтілетін нәтижелерді түсініксіз деп табады және білім беру ортасын дұрыс меңгеру үшін өзіне сенімсіздік пен түсініксіздік сезінеді. Оқушылардың жеке және ұжымдық оқыту тәжірибесін талдауға және өз тәжірибесін қайта қарастыруға көмектесу үшін «Негіздер» курсында трансформациялық оқыту аясы қолданылды. Гидре Клигите қатысушылардың оқыту тәжірибесі туралы жазбаша ой-толғамдарынан туындаған «өзгеріс баяндамаларын» зерттеді, бұл жеке ой-толғам мен топтық талқылауға негізделген. Мезировтың еңбегімен қатар Роберт Кеганның конструктивті даму теориясын пайдаланып, Клигите келесі тақырыптарды анықтады: рефлексиялық емес, әдеттегі әрекеттен саналы тәжірибеге көшу; оқыту туралы көзқарастың күрделенуі; академиялық практиканың сыртқы күштерден емес, басқарылатын және қалыптастырылатын объект екенін түсіну, соның ішінде осыған байланысты өзіне сенімділіктің артуы; тәуекелге баруға және эксперимент жасауға дайындық; және академик болудің мағынасын көбірек жан-жақты түсіну. Осы орта жағдайлар трансформациялық тәжірибелерге мүмкіндік жасады. «Бағдарсыздық тудыратын дилеммаларды» зерттеуге, сұрақтарға және талқылауға мүмкіндік беретін қауіпсіз әлеуметтік орта құру арқылы қатысушылар жаңа «көзқарас шеңберін» дамытып, оқуды тәжірибеге енгізе алды. Клигите бұл аяда шектеулер бар екенін ескертеді, мысалы, қатысушылардың өз ойларында күтілетін нәтижелерге сәйкес болуы мүмкін. Ол қарастырылған «өзгеріс баяндамалары» жеке адамның бірден-бір, соңғы баяндамасы емес, одан әрі зерттеу үшін жасалған сурет екенін атап өтті. Клигиттің тұжырымдары С. Флетчердің тұжырымдарымен сәйкес келеді: трансформациялық оқыту күрделі және көбінесе түсініксіз жұмыс ортасын түсінуге көмектеседі, бұл бірнеше «өздерді» қажет етеді. Трансформациялық оқытуда рационалдылық және эмоционалдылықтың да рөлі бар. Трансформациялық оқытудың рационалды процесс екеніне басымдық берілсе де, оқытушылар оқушыларға сезімдер мен эмоцияларды сындық ойлауда да, ой-толғам жасауда да қалай пайдалануға болатынын қарастыруы керек. Трансформациялық оқыту қағидаларына негізделген көптеген білім беру және ғылыми-зерттеу мекемелері бар. Мысалдарға Трансформациялық зерттеулер институты және Торонто университетінің Білім беру институтындағы (OISE) Трансформациялық оқыту орталығы жатады. Трансформациялық теорияның жаңа білім беру бағдарламаларында, бизнес және өнеркәсіптік білім беруде, денсаулық сақтау мамандарының білім беруінде, қауымдастық білім беруінде (мысалы, YMCA курстары) және өзін-өзі көмек көрсету топтары сияқты бейресми жағдайларда қолданылуына қатысты дәлелдер пайда болуда. Фил Бамбер мен Лес Хэнкин студенттердің қызмет көрсету сабақтарында перспективалық өзгерістерді және дүниетанымының өзгеруін сипаттады, бұл трансформациялық оқыту теориясының ықпалымен болды. Сюзан Имель трансформациялық оқыту әрқашан білім берудің мақсаты болмауы мүмкін екенін, бірақ оның маңыздылығын ескеру қажет екенін айтады. Оқытушылар оны қолдануды шешсе де, оны түсінуге тырысу керек.