Кіріспе

Бразилияның экономикалық тарихы әртүрлі экономикалық оқиғаларды қамтиды және Бразилия тарихының барысында Бразилия экономикасындағы өзгерістерді қадағалайды. 16 ғасырда осы аймақты алғаш рет отарлаған Португалия Бразилиямен отарлау келісімін, императорлық меркантильді саясатты жүзеге асырды, бұл келесі үш ғасырдың дамуына ықпал етті. 1822 жылы тәуелсіздікке қол жеткізілді. 15 және 16 ғасырлардағы еуропалық сауда кеңеюі. Алғашқы ірі көлемді колониялық ауыл шаруашылығы кәсіпорны – қант өндірісіне қолайлы жағдайлардың арқасында мүмкіндік туды. Біріншіден, Наполеон соғыстары португал патшалық отбасын 1808 жылы Португалияның Бразилия колониясына қашуға мәжбүр етті, ал қысқа уақытқа колония Португалия империясының орталығы болды. Экспорт төмен болды, ал ішкі экономика төмендеді. Кофе өндірісінің өркендеуі басталған кезде Бразилия отаршылдықтың шектеулерінен арылған еді. Императорлық кезеңде ол зор байлыққа ие болды, кофе плантацияларында шамамен мың құлға иелік етті. 19 ғасырда Бразилияға халықаралық жаппай көші-қон адам капиталын айтарлықтай арттырды, себебі иммигранттардың формалды және бейресми білімі мен даярлығы жоғары болды. Онжылдық 1930 жылғы революциямен басталды, ол жартылай автономиялы мемлекеттер федерациясы – Ескі Республиканы (1889–1930) жойды. Соғыстан кейінгі кезең 1962 жылға дейін импортты алмастыру, әсіресе тұтыну тауарларын алмастыру кезеңі болды, ал негізгі салалар елеулі, бірақ төмен қарқынмен өсті. Осы кезеңде ЖІӨ-нің орташа өсу қарқыны 4,0 пайызға, ал өнеркәсіптің 3,9 пайызға төмендеді. Осы кезеңде ЖІӨ-нің орташа жылдық өсу қарқыны 11,1%-ға дейін өсті, оның ішінде өнеркәсіпте орташа өсім 13,1%-ға жетті. 1970 жылдардың басында экспорт секторының жетістіктері валютаның құнсыздануымен шектелді. Сауда балансы 1974–1976 жылдар аралығында орташа алғанда 3,4 млрд АҚШ доллары көлеміндегі тапшылықтан 1983–1985 жылдар аралығында 10,7 млрд АҚШ доллары көлемінде орташа алғанда артықлыққа көтерілді. Әлемдік пайыздық мөлшерлеменің өсуі Бразилияның төлем балансы проблемасын және сыртқы қарыздың көлемін күрт арттырды. 1979 жылдың соңында Халықаралық валюта қоры енгізген үнемдеу бағдарламасы 1984 жылға дейін жалғасты, бірақ сауданың елеулі артықшылығы тек 1983 жылдан бастап ғана болды, негізінен 1970 жылдардағы импортты алмастыру индустрияландыру бағдарламаларының кешіктірілген нәтижесі және экономикалық құлдырау салдарынан импорттың азаюы. Екі жағдайда да экономиканың қалпына келуі үшін маңызды болды. Қалған екі тұрақтандыру жоспары инфляцияны өте жоғары деңгейден төмендетуге бағытталған жаңаша әрекеттер болды. Бұл саясат соншалықты қатаң болғандықтан, үкімет шетелдік бизнесмендерден компьютерлерді тұрақты түрде тәркілеп отырды, өйткені шетелдік қонақтар отандық пайдаланушыларға компьютерлерді контрабандалық жолмен әкеліп жатыр деп қорқады. Бұл саясат сәтті болып көрінсе де, АҚШ, Еуропа және Жапонияда компьютерлік индустрияның табысты болуына аса маңызды болатын негізгі зерттеулерді қаржыландыруға федералды үкімет сәтсіздікке ұшырады. Бразилиялық компьютер пайдаланушылары осы дәуірде шетелдік компьютерлік дизайндардың сенімді емес, нашар жасалған отандық клондары үшін халықаралық нарықтық бағадан екі-үш есе көп төледі және Бразилия экономикасының жаңғыртылуы мен компьютеризациясын қатты шектеді. Сол кезде дамыған елдердің көпшілігінде компьютерлерді пайдалану 90 пайыздан асты. Бразилияда компьютерлерді пайдалану 12%-ға жуық. Жақындап келе жатқан гиперинфляция мен іс жүзінде банкроттыққа ұшыраған мемлекеттік секторды жеңіп алу үшін жаңа әкімшілік тұрақтандыру жоспарын енгізді, сонымен қатар еркін кәсіпкерлікке шектеулерді жоюға, бәсекелестікті арттыруға, мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіруге және өнімділікті арттыруға бағытталған реформалар кешенін енгізді. Бразилия 1980-ші жылдардың соңында сол жақтағы жұмысшылар партиясының қолдауымен неолиберализмді қабылдады. Бразилия ескі жабық экономика саясатын тоқтатты, ол импортты алмастыру арқылы индустрияландыруға бағытталған, ашық экономикалық жүйе мен жекешелендірудің пайдасына. Мысалы, тарифтер 1990 жылы 32 пайыздан 1994 жылы 14 пайызға дейін төмендетілді. Нарықтық және сауда реформалары баға тұрақтылығына және капиталдың жылдам ағынына әкелді, бірақ табыс теңсіздігі мен кедейлік деңгейін өзгертпеді. Бастапқыда жаңа әкімдіктің бағдарламаларының біразы ғана сәтті жүзеге асты.

2010 жылдардағы экономикалық құлдырау

Алдыңғы онжылдықтың соңында өркендеген Бразилия экономикасы қысқаруды бастан өткерді. 2011 және 2015 жылдар аралығында реалдың құны АҚШ долларына шаққанда 1,55 реалдан 4,0 реалға дейін түсті. Елдің көптеген негізгі экспорт тауарларының бағасы сұраныстың төмендеуіне байланысты құлдырады, ал 2015 жылы экономиканың АҚШ долларымен есептегенде 25%-ға дейін қысқаруы күтілуде.

2020 жылдар

Бразилия – әлемдегі бесінші ірі мемлекет және Латын Америкасының ең ірі экономикасы. Оңшыл президент Жаир Болсонарудың (1 қаңтар 2019 жылдан 31 желтоқсан 2022 жылға дейін) өкілеттігі кезінде Бразилияда жекешелендіру реформалары жүргізілді, соның ішінде мемлекеттік мұнай компаниясын жекешелендіру жоспарлары да болды. 2022 жылдың қазан айында өткен сайлауда солшыл Жұмысшы партиясының (ПТ) бұрынғы президенті Луис Инасио "Лула" Да Силва, қазіргі президент Болсонаруды жеңіп шықты, оның жекешелендіру реформалары кері қайтарылатыны күтілуде. Дегенмен, орталық-оң оппозиция парламентте үлкен үлеске ие болып қалды.