Кіріспе

Портлендтегі темір жол, Орегон, АҚШ.

Вашингтон паркі мен зообақтың темір жолы (WP&ZRy) – Портлендтегі, Орегонның Вашингтон паркіндегі 5/8 масштабта салынған 2 фут 6 дюймдік тар телімді демалыс темір жолы. 1958 жылы үш кезеңмен ашылған бұл жол бұрын Орегон зообағы, Хойт Арборетумы, Халықаралық Роза сынақ бақшасы және Дүниежүзілік орман орталығы арасында көлік қызметін атқарды. Вашингтон паркі арқылы өтетін ұзартылған желі, қазір қызметтен шығып қалған, бірақ әлі де сақталған, шамамен 3 шақырым (2 миль) ұзын болды, бірақ зообаққа кіру үшін қосымша билет талап етілді. 2013 жылдың қыркүйегінде зообақ әкімшілігі желінің құрылыс жұмыстарына байланысты шамамен бір жылға жабылатынын, соңғы рейстің 22 қыркүйекте жоспарланғанын хабарлады. Уақытша жабылу зообақтың жаңа "Сарылар елі" көрмесінің құрылысымен және зообақ аумағының басқа бөліктерін қайта жаңартумен байланысты болды. Зообақ аумағының оңтүстік-батыс бөлігіндегі қысқа маршруттың толығымен алынып тасталуы жоспарланған, ал қызмет тоқтатылған бір жыл ішінде қысқа маршрутты алмастыру үшін жаңа учаске салынуы тиіс еді. 2014 жылдың 22 қарашасынан бастап пойыздар тек Орегон зообағындағы жаңа Zoo Loop желісі бойынша қайта жұмыс істей бастады. 2018 жылдың мамыр айында Вашингтон паркінің бас жоспарына қарсы, Орегон зообағынан Халықаралық Роза сынақ бақшасына дейінгі "ұзын маршрутты" алып тастауға қарсы онлайн петиция жарияланды. Бас жоспарда барлық жолдарды алып тастап, оның орнына 12 фут (3,66 метр) ені бар жол салу көзделген. 2020 жылдың мамыр айына дейін 37 000-нан астам адам "ұзын маршрутты" сақтап, жөндеуді қолдау үшін онлайн петицияға қол қойды. 2023 жылға қарай аталған Вашингтон паркі жоспары бойынша ешқандай шара қабылданбады.

Тарих

Бастапқыда Портленд зообағының темір жолы деп аталған, 2 км-лік алғашқы учаске 1958 жылдың 7 маусымында қызметке енгізіліп, 9 маусымда, зообақ толық ашылғанға дейін бір жылдан астам уақыт бұрын ресми түрде пайдалануға берілді. Бұл қызмет сол кездегі темір жолдың алғашқы және жалғыз пойзы – Zooliner пойызын пайдаланды. Ал зообақтың жаңа Вест-Хиллз орны тек демалыс күндері ғана ашық болды, себебі ол әлі салынып жатқан еді. Тіпті тамыз айында пингвиндер мен аюлар ғана ескі зообақтан көшірілді. Жаңа кеңейтім салу үшін қаржы жинау науқаны басталды – зообақ аумағынан тыс, Вашингтон паркінің орманы арқылы. Сондай-ақ, бу локомотивін салу жоспарланды. Жоспарланған бу машинасы нақты үлгі – Baldwin 4-4-0 типіне сәйкес жасалуы шешілді және құрылысы күзде басталды. Оны келесі жазда Солтүстік Портлендте (қазіргі Портленд көрме орталығында) өтетін Орегонның жүз жылдық көрмесінде пайдалану жоспарланған. Бу машинасына "Орегон" деген ат берілді, немесе "Орегон" деп те аталатын. 1959 жылдың жазында Портленд зообағының темір жолы екі түрлі орында пойыздарды жүргізді. №1 және №2, "Орегон" және Zooliner, үш айға жуық созылған Жүз жылдық көрменің аумағы арқылы уақытша темір жол желісіне қызмет етті. Zooliner 10 маусымда, көрменің ашылу күнінде, жаңа бу локомотиві №1 дайын болғанша уақытша ауыстырған дизель локомотивімен бірге қызметке кірді. Бу локомотиві 20 маусымда пайдалануға берілді, ол және жылтыр Zooliner жазда күн сайын көрменің жолаушыларын тасымалдады. Ал батыс төбедегі зообақтың жаңа орнындағы темір жол құрылыс жұмыстары аяқталғанша жабық болды, бірақ 1959 жылдың 3 шілдесінде, зообақ ашылған күні қайта ашылды (сол кезде жануарлардың көп бөлігі ескі зообақтан көшірілген еді). Келесі бірнеше ай бойы зообақ желісі тек сол желінің құрылысында пайдаланылған локомотивпен қызмет көрсетті. Жүз жылдық көрме аяқталғаннан кейін (1959 жылдың 17 қыркүйегінде) сол жерде пайдаланылған екі пойыз жаңа зообақ желісіне көшірілді, бірақ бу локомотиві 1960 жылдың қаңтарына дейін зообақта қызмет көрсетпеді. Парк арқылы шығысқа қарай 1,4 миль (2 км) созылған кеңейтім 1960 жылдың 28 мамырында Роза бағының жанындағы жаңа станцияда ашылды. Екі пойыз сияқты, шағын Вашингтон паркі "Роза бағы" станциясының ғимараты да алғаш рет жүз жылдық көрмеде пайдаланылды және жәрмеңке жабылғаннан кейін жаңа желіге көшірілді. 1976 жылдың 1 шілдесінде зообақтың меншігі Портленд қаласынан қазіргі Metro деп аталатын Метрополитен қызмет ауданына берілді. Алайда, Портленд қаласы Zoo темір жолының меншігін сақтап, сол кезде Metro-ға жалға берді. 1998 жылы зообақ қайтадан Орегон зообағы деп аталғанда, темір жолы аты өзгермеді. Бұл желі 1958 жылдан 1992 жылға дейін Орегонның ғылым және өнеркәсіп мұражайына қызмет етті, ол мұражай зообақтың жанында орналасқан кезде. 2013 жылдың 23 қыркүйегінде басталған, кем дегенде 2014 жылдың жазына дейін тоқтатылатын қызмет, жаңа пилдер экспозициясының аймағын салуға және зообақ аумағындағы және жақын жерлердегі темір жол бағытын өзгертуге мүмкіндік беру үшін жоспарланған. 1958 жылы салынған Zooliner және 1959 жылы салынған Орегон бу локомотивтері, сондай-ақ олардың жолаушылар вагондары темір жолдың өзімен бірге (Вашингтон паркі ішіндегі учаскесін қоса алғанда), су резервуары мен мұнарасы, туннельді дөңгелек үй кешені және Вашингтон паркі станциясы Ұлттық тізілімге енгізілді.

Жолдар

Бұрынғы уақытта Вашингтон паркінің маршруты сәуірдің ортасынан бастап Мемориал күніне дейін демалыс күндері, ал содан кейін Еңбек күніне дейін күн сайын іске қосылатын. (Дегенмен, 2013 жылдың күзінен бері бұл маршрут бойынша қызмет тоқтатылды, себебі жол бойындағы бірнеше кішкентай учаскелерде жөндеу жұмыстары қажет.) Бұл маршрут Вашингтон паркінің ормандары мен Орегон зообағының аумағы арқылы өтетін. (Пойыздан көбінесе жануарларды көру қиын.) Зообақ станциясы зообақтың кіреберісіне жақын орналасқан. Роза бағының жанындағы Вашингтон паркі станциясы жабық тұр, бірақ жақсы күйде және Ұлттық тарихи ескерткіштер ауданының құрамына кіретін ғимарат, Халықаралық Роза сынақ бағы мен Портленд жапон бағынан қысқа қашықтықта орналасқан. Желінің бір бөлігі 4,5 пайыздық еңіске ие. Маусымдық емес кезеңде, ауа райы мен жұмыс жағдайына қарай, 10-12 минуттық Zoo Loop маршруты іске қосылады. Бұл маршрут тек Орегон зообағының аумағы арқылы өтеді. Бұрын көктем және жаз айларында іске қосылатын Вашингтон паркі маршруттары да осы учаскеден өтетін. Zoo Loop көбінесе бір бағытты цикл болып табылады, ал Вашингтон паркі арқылы 2 мильдік екі бағытты желі бір рельстік, бірақ қарама-қарсы бағытта келе жатқан пойыздардың өтуіне мүмкіндік беретін бірнеше қосымша учаскелермен жабдықталған. Бұл учаскелердің бәрі әлі де сақталған, бірақ пайдаланылмайды. Бұл қызметте болған кезде бір уақытта үш пойыздың жұмыс істеуіне мүмкіндік берді.

" Зұлымдықты жек көруші No 2 "

Зоулиннер – дизельдік қуатпен жұмыс істейтін Аэротройннің 5/8 масштабтағы көшірмесі, ол құрылған кезеңдегі автомобиль дизайндарының ықпалымен жасалған ерекше пішінімен танымал және сол кезде футуристикалық деп есептелген. "Зоулиннер" 1958 жылы салынды, оның механикалық бөліктерін "Норт-Уэст Марин Айрон Воркс" компаниясы жасады. Қазір ол гидравликалық беріліспен дизельді қозғалтқышпен жұмыс істейді. Ол WP&ZRy локомотиві №2 ретінде тіркелген. Тежегіштер пневматикалық, толық өлшемді анасымен бірдей. Пойызда №2 локомотивпен тартылатын төрт немесе бес жылдамдетілген жолаушы вагоны бар. 1996 жылы осы пойызға тағы бір (бесінші) ұқсас тегіс қабырғалы вагон салынды. 2005 жылдың соңында соңғы вагон күмбезді вагонға ұқсатып қайта жаңартылды, бұл үлкен және қуатты мүгедектер арбасын көтеру құрылғысын орнатумен байланысты болды. Бұл 19 ғасырдағы классикалық американдық 4-4-0 булы локомотивінің көшірмесі. Ол 1959 жылы Орегон локомотивтер зауытында салынды. Булы локомотивтің бастапқы рамасы алғашқы 20 жылда бірнеше рет бұзылды, бірақ 1982 жылы жаңа рама салынды. "Орегон" 2002 жылдың тамызында қызметтен шығарылды, себебі күрделі жөндеулер қажет болды және жөндеуге қаражат жетіспеуіне байланысты, зейнеткерлікке шығып, стационарлық көрмеге қойылды. Бұл локомотивтің төрт жолаушы вагоны бар.

Басқа локомотивтер

Локомотивтер №3, 1929 жылы, және №6, 1938 жылы салынған, әдетте жолаушылар тасымалына қолданылмайтын шағын өнеркәсіптік дизельдік локомотивтер. Олар жолдарды күтіп-ұстау және вагондарды тіркеу үшін пайдаланылады, бірақ қажет болған жағдайда Орегон Экспресі немесе Орегон пойыздарының жолаушылар вагондарын, сол пойыздардың штатты локомотивтерінің (№5 және №1) орнына тарта алады. Екеуі де Вейерхаузер компаниясынан қолданылған күйде сатып алынған. №3 алғашқы EMD тіркегішіне ұқсайды.

Пошта

Бұл желі АҚШ поштасын тасымалдайды және өзінің пошта белгісіне ие болған алғашқы ойын-саяхаттық теміржолдардың бірі болды, сондай-ақ АҚШ-тағы поштаны қолмен тоқтату және өңдеуді үздіксіз ұсынып келе жатқан соңғы теміржол. Пошталық тоқтату белгісі 1961 жылы АҚШ пошта қызметімен теміржолға берілді. Зоолайнер локомотивінің кабинасының қабырғасында пошта салуға арналған ойық бар, ал пошта жәшіктері Зоопарк және Вашингтон паркі станцияларында орналасқан.