Кіріспе

Нидерландыда 2006 жылдың 7 наурызында қалалық сайлаулар өтті. 419 муниципалитетте шамамен 11,8 миллион адам дауыс беруге құқылы болды. Қалалық қайта құрулардың нәтижесінде 15 муниципалитетте 2006 жылдың қаңтар айында, ал 24 муниципалитетте 2006 жылдың қараша айында сайлаулар өтті. Кейбір қалаларда, мысалы Амстердамда, муниципалитет пен аудандық кеңестерге екі түрлі сайлау өтті.

Науқан

Сауалнамалар мәселелерде үлкен өзгеріс болғанын көрсетті. 2006 жылы адамдар жұмыспен қамту, кедейлік, көлік, тұрғын үй және білім беру туралы айтты, бұл мәселелер көбінесе солшыл партиялардың назарында болды. 2002 жылы маңызды болған және Лефбар партияларының сәттілігіне әкелген иммигранттарды интеграциялау және қауіпсіздік мәселелері бұл жолы аз маңызға ие болды. Нимвегенде, толық солшыл коалициясымен, халықтың қауіпсіздік сезімі осы коалиция билікке келгеннен бері 21%-дан 52%-ға дейін өсті, бұл мәселе оңшылдардың ғана мәселесі емес екенін көрсетеді. Төмен кірісті азаматтар арасындағы ең үлкен өзгеріс Христиан-демократиялық шақырудан (CDA) Социалистік партияға (SP) ауысу болды, бұл, әдетте, алғашқы екі мәселеге байланысты болуы мүмкін. Оңшыл Халықтық еркіндік және демократия партиясының (VVD) сайлау науқанындағы басты мәселе – адамдарға PvdA-ға дауыс бермеуге кеңес беру болды. Бұл PvdA жетекшісі Вуттер Бос VVD PvdA үшін ең жақсы науқан жүргізуші болды деп мәлімдеді. Ол VVD жетекшісі туралы: «Ван Арцен аузын ашқан сайын біз тағы бір орын қосамыз» деді.

Сайлаушылардың қатысуы

Нидерландыда сайлауға қатысу көрсеткіші шамамен 58% құрады, бұл 2002 жылғы муниципалитет сайлауынан сәл жоғары. Дельфзейлдегі сайлауға қатысу ең төменгі көрсеткішті – 47,3% құрады, бірақ бұл өткен жылы қаланың басына келген саяси басқарудың нашарлығына қарсы наразылық ретінде берілген 22% дауыстың бос болғандықтан болды. Бос дауыстарды есепке алғанда Дельфзейлдегі сайлауға қатысу 61,1% құрады. Нақты ең төменгі көрсеткіштер ірі қалаларда – Эйндховен мен Гаагада тіркелді, олардың әрқайсысы 47,5% көрсетті. Ең жоғары қатысу дәстүрлі түрде кішкентай қауымдастықтарда және әсіресе Солтүстіктегі Вадден аралдарында байқалады. Биылғы жылы ең жоғары қатысу Амеландта – 87,3% құрады. Нидерландыда "аллохотон" деп аталатын шетелдік текті азаматтар сайлаушылардың 11,2 миллионнан шамамен 2,2 миллионын құрайды. Олардың көп бөлігі неміс текті (320 000), ал жартысына жуығы Батыс емес елдерден, оның ішінде Суринамнан (225 000) және Түркиядан (220 000) келгендер. Аллохотон азаматтарының сайлауға қатысуы бұрынғыдан жоғары болды, және олардың көпшілігі PvdA партиясына дауыс берді.

Салдары

VVD парламенттік көшбасшысы Жозиас ван Арцен партиясы дауыс жоғалтқаны және ол үміттенгендей дауыс жинауға келмей (VVD-нің жалпы нәтижесі бұл жолы 14%-дан аспады) көшбасшылықтан кететінін хабарлады. Ол Өкілдер палатасында қала береді. Бұрынғы партия жетекшісі Ханс Вигель келесі жалпы сайлауда партияны басқаруға оралу мүмкіндігін айтқан болатын, бірақ саясатқа қайта оралу ниетін жоққа шығарды. Ван Арценнен кейін партияны жетекшелуге ықтимал үміткер – қазіргі жоғары білім және ғылым жөніндегі мемлекеттік хатшы Марк Рютте. Ол VVD-нің солшыл («әлеуметтік либералдық») бағытының өкілі саналады (дегенмен ол мұны жоққа шығарады), оның галстук тақпауы осы партияның тек элита емес, барлық адамдар үшін екенін көрсетеді. Христиан-демократиялық шақыру үшін науқанның маңызды бөлігі – аймақтық және ұлттық саясаттың екі бөлек сала екендігі. Осы себепті премьер-министр Балкененде науқанға көп қатыспады және сайлаудан кейін CDA ұлттық саясатын өзгертпейтінін мәлімдеді. D66 парламенттік көшбасшысы Лузевис ван дер Лан бұл партияның 12 жыл ішінде қатарынан онінші сайлауда орын жоғалтқанын және бұл жолы себепті сыртқы факторларда емес, партияның ішінде іздейтінін атап өтті. Адамдар енді D66 нені білдіретінін білмей қалды. Мысалы, D66 желтоқсан және қаңтар айларында Ауғанстан миссиясы жөніндегі пікірталас кезінде алдымен қарсылық білдіріп, кейін қолдау көрсеткені.

Коалициялар

Бұрын коалициялық келіссөздердің ұзақтығына шектеу қойылған болатын, бірақ ол алынып тасталды, сондықтан жаңа коалициялардың құрылуы ұзаққа созылуы мүмкін. Ниммегенде (сол себепті Ваалдағы Гавана деп аталды) коалиция құрған үш солшыл партия – PvdA, GroenLinks және SP кем дегенде 39 муниципалитетте көпшілікке ие болды, олардың көп бөлігі Солтүстік-Шығыс және Рандштад аймақтарында орналасқан, соның ішінде 12 ірі муниципалитеттің 7-сі және 50 мыңнан астам сайлаушысы бар 60 муниципалитеттің 20-сы, оның ішінде Маастрихт және Херлен қалалары, CDA партиясының бекінісі саналатын Лимбург провинциясының ең ірі екі қаласы. Дегенмен, бұл партиялардың бірігуі көптеген муниципалитеттерде олардың жиынтық орындары 50%-ға жуық болса да, көпшілікке қол жеткізу көбінесе мүмкін емес немесе тым шамалы болып көрінеді. Ең үлкен көпшілік шағын Гронинген муниципалитеті Пекелада тіркелді (15 орынның 11-і), бірақ Амстердам (45 орынның 33-і), Ниммеген (39 орынның 24-і), Утрехт (45 орынның 27-сі), Гронинген (39 орынның 24-і), Харлем (39 орынның 22-сі) және Арнем (39 орынның 23-і) сияқты ірі қалаларда да PvdA, SP және GroenLinks үлкен артықшылыққа ие. Рейдерландта солшыл емес кеңес құру мүмкін емес. Арнемде, әдетте Ниммегенмен салыстырылатын қалада, мұндай коалиция енді мүмкін болды, бірақ қазіргі кең коалиция көпшілігін жоғалтқан жоқ. Бұл ретте, жергілікті филиалдар ұлттық партиямен ақылдасады, өйткені екі деңгейдегі шешімдерді үйлестіру қажет. Ұлттық деңгейде PvdA жақсы көрсетіп жатыр, бірақ кейбір муниципалитеттерде тым солшыл коалиция кейбір адамдарға ұнамай қалуы мүмкін, бұл 2007 жылғы ұлттық сайлауда PvdA партиясына кері әсер етуі мүмкін. Сондай-ақ, партияның жергілікті филиалдары жергілікті партиядан өзгеше сипаттамаға ие болуы мүмкін, мысалы, Заанстадта CDA партиясы сол жаққа қарай бейімделген. "Олардың аты CDA, бірақ осымен ұқсастық аяқталады", - деді PvdA өкілі. SP партиясы да әр аймақта әр түрлі. Кейбір жерлерде оларды лайықты саясатшылар деп санайды, ал басқаларында тым қиындық тудыратын партия ретінде қарастырады (SP партиясы бұрын марксизмге жақын болған және бұл идеология толығымен жойылмаған болуы мүмкін). Тұрғын үй және қалаларды жаңарту мәселелері көбінесе PvdA мен SP партиялары арасындағы келіспеушіліктерге себеп болады. Амстердамда, бұл коалиция ең үлкен болар еді, SP келіссөздерден бас тартты, бірақ PvdA және GroenLinks әлі де 45 орынның 27-сіне ие. Арнемде үш партия келіссөздер жүргізіп жатыр, бірақ PvdA мен SP арасында ақшаны қалай жұмсау керек деген мәселеде келіспеушіліктер бар (тұрғын үйге немесе қайта бөлуге). Христиандық одақ (CU) коалициялық серіктес ретінде өте танымал болды, себебі олардың әлеуметтік мәселелерге қатысты ұстанымы көбінесе коалициялық келіссөздерді жүргізген үлкен жеңімпаз PvdA партиясымен сәйкес келеді. PvdA және CDA коалиция құрған кезде, олар көбінесе CU партиясын көпшілікке қажеттілігі болмаған жағдайларда да қабылдады, өйткені олардың екеуі де солшыл және христиандық бағытта болғандықтан, осы екі партияның арасында байланыс құрады. 4 сәуірде CU 21 жаңа муниципалитетте коалицияға кірді, сонымен қатар бұрыннан коалиция құрамында болған муниципалитеттердегі өз позицияларын сақтап қалды. Олар 12%-ға артық орын жеңіп алды, бірақ коалицияға қатысуы 69%-ға өсті. Гос қаласында христиандық партиялар CDA және SGP/CU сайлаудан кейін бірден VVD партиясымен коалиция құрды ("рекордтық жылдамдықпен"), PvdA партиясын ескермей. Бұл үлкен дауға себеп болды, өйткені коалициялық келіссөздерді әдетте ең үлкен партия, яғни PvdA бастауы тиіс. Бірақ ең бастысы, бұл шара христиандық дұға күніне орай өткізілді, сайлауды SGP партиясының өтінішімен бір күнге кейінге жылдырылды (сайлау әдетте сәрсенбі күні өтеді). Салтанатты ашылу кезінде жүздеген адам қалалық әкімдіктің алдына жиналып, жұмыртқа лақтырды. Жаңа оппозиция салтанатты ашылудан кейін қалалық әкімдіктен демонстрациялық түрде шығып кетті, ал VVD партиясының мүшесі наразылық білдірушіге шабуыл жасауға тырысты.