Кіріспе

1512 жылғы Эразмның "Реторика туралы оқулығы" (De Utraque Verborum ac Rerum Copia) – Эразмның сөйлеу және жазуды көркемдеу, кеңейту және әртараптандыру қалай жасалатыны туралы жүйелі нұсқаулар берген реторикалық оқулығы.

Өндіріс және жариялау

De Copia-ның алғашқы ресми басылымы, De duplici copia rerum ac verborum commentarii duo деп аталды, 1512 жылы Парижде Джоссе Баде басып шығарды және Эразмды көрнекті гуманистік ғалым ретінде бекітуге көмектесті. Эразм осы жұмысты әлдеқайда ертерек, 1490 жылдары, мектеп оқушылары үшін стильдік нұсқаулықтар жасау – құрметті шақыру саналған кезде жобалай бастады. Көптеген адамдар Эразм Италияға (1506–1509) сапардан кейін қолжазбаның жұмыс үлгісін қалдырып кеткенін айтады. Рұқсатсыз нұсқа жарыққа шығатынын естіген соң, ол бұл әрекеттің алдын алу үшін жеделдетіп өз нұсқасын жасады. Эразм жұмысты асығыс жариялауға құштар болмаса да, өзі "нағыз нашар мәтін" деп атаған нәрсемен байланысты болмауға тырысты және нәтижесінде "екі жамандықтың азғыны" деп білдірген нұсқаны жариялады. Италияда қалдырылған мәтіннің алғашқы нұсқасы екі студент арасындағы әңгіме түрінде жазылған және Brevis de Copia Praeceptio деп аталды; ол ақырында 1519 жылы Formulae-ге қосымша ретінде басылды. Эразм De Copia-ның 1512 жылғы басылымымен толыққанды аяқталды деп ойламады және өмірінің соңына дейін жұмысты жаңартып отырды. Эразм мәтінді өзгертіп, кеңейткенімен, жұмыстың жалпы идеясы мен құрылымы өзгеріссіз қалды. De Copia-ның келесі ресми басылымдары 1514 жылдың желтоқсанында (Parabolae-ді де қамтитын томда), 1517 жылдың сәуірінде, 1526 жылдың мамырында және 1534 жылдың тамызында жарық көрді.

Тақырыптар мен идеялар

Эразмның мақсаты стиль туралы қалыптасқан ғылымға үлес қосу еді. Осы мақсатта ол «De Copia» еңбегінде стильдің тиімді болуы үшін бай болуы керектігін, ал байлықтың екі негізгі құралы бар: сөз өрнегінің алуантүрлілігі және мазмұнның сан алуандығы. Оның сөзімен айтқанда, алуантүрлілік кез келген салаға соншалықты күшті, тіпті ең керемет нәрсе де алуантүрлілікпен мақтауға ие болмаса, сөніп қалады. «De Copia» риторика жөніндегі нұсқаулық ретінде де, Эразмның Цицеронның шығармаларына деген әуесқойлығынан туған сол заманғы «жалған байлық» туралы зерттеме ретінде де жазылған. Ол бірнеше риторикалық аяда, бірнеше мақсатта жұмыс істейді: ең алдымен студенттерге арналған стильдік нұсқаулық ретінде және Эразмның риторикалық шеберлігінің мысалы ретінде.

Шығарулары мен ықпалдары

Эразм 1511 жылы Кембридж университетінде профессор болып жұмыс істеген кезде "Копияны" жазды. Ол грек тілін оқытса да, сабақтар арасында латын тілін үйретуге арналған бірнеше мәтін жазды. "Копия" да осындай мәтіндердің бірі болды, мүмкін, Квинтилианның "Institutio Oratoria" риторикалық нұсқаулығын кеңейту әрекеті ретінде. Квинтилианның "Оратория" кітабының 10-шы кітабының бірінші тарауы "De copia verborum" деп аталады. Бұл Эразмның кітапқа ең тікелей шабыттанған жері болуы мүмкін. Осы 10-тарауда Квинтилиан әрбір жағдайға ерекше шешім қажеттігіне байланысты, мол стильді қолданудың мысалдары келтіруден бас тартты. Бұл Эразмға "Копияда" мол стильді толыққанды түсіндіруге мүмкіндік берді. Эразм кіріспеде Квинтилианды (және басқа классикалық авторларды) мойындайды және "Копия" бойында олардан кейде сілтеме жасайды, кейде жасамайды. "Копияның" жаңа редакциялары жарық көрген сайын, Эразм бұрынғы авторларға лайықты құрмет көрсетуге көбірек бейімділік танытады. Егер Квинтилиан "Копияның" философиялық шабыт көзі болса, оның досы Джон Колет оның іске асырылуына тікелей жауапты болды. Колет пен Эразм орта ғасырлық оқытуды классикалық грек және латын жазбаларымен алмастыруды жоспарлады. Эразм Кембриджде оқып жүргенде, Колет Лондондағы Сент-Пол мектебінде сабақ берді. Колет Эразмнан Сент-Полде оқыту үшін риторика туралы бір нәрсе жазуын сұрады, сонда Эразм оған "Копияны" ұсынды және кітапты кіріспеде Колетке арнады.

Қабылдау

«Копия» университет оқулығы ретінде жоспарланғанмен, одан әлдеқайда кең танылды. Бұл кітап Англияда және Еуропада зор танымалдыққа ие болды, Эразмның өмірінде кем дегенде 85 басылымы жарық көрді, ал одан кейін одан да көп басылымдар шықты. Эразм түпнұсқа мәтінді үш рет қайта жөндеп, әр жолы жаңа тараулар қосты. 1512 жылы жарық көрген алғашқы басылымда 153 тарау болса, Эразм өмірінің соңында аяқтаған түпкілікті нұсқасында 206 тарауға жетті.