Қозғалмалы қаріптермен басу технологиясының тарихы

Кіріспе

Глифтердің қайта конфигурацияланатын блоктарына негізделген баспа технологиясы және жүйесі, веб-блог бағдарламалық қамтамасы.

Қозғалмалы тип (Америкалық ағылшынша; британдық ағылшынша – жылжымалы тип) – құжат элементтерін (әдетте жеке әріптік-сандық символдар немесе пунктуациялық белгілер) қағазға көшіру үшін қолданылатын жылжымалы бөліктерді пайдаланатын баспа және типография жүйесі мен технологиясы.

Шолу

Әлемдегі алғашқы жылжымалы баспа технологиясы қағаз кітаптар үшін фарфор материалдарынан жасалды және 1040 жылы Қытайда Солтүстік Сун әулеті кезінде өнертапқыш Би Шенг (990–1051) ойлап тапты. Ақшаның идентификациялық кодын басып шығару үшін жылжымалы металл қаріппен жасалған ең алғашқы қағаз ақша 1161 жылы Сун әулеті кезінде пайда болды. 1193 жылы Сун әулетінің бір кітабында мыстан жасалған жылжымалы қаріпті қалай қолдану керектігі сипатталған. Қозғалмалы металл қаріппен басылған ең көне кітап – 1377 жылы Кореяда Горео әулеті кезінде басылған «Джикжи» (Jikji) кітабы. Екі жылжымалы жүйенің таралуы, көбінесе, Шығыс Азиямен шектелді. Еуропадағы баспа машинасының пайда болуына Қытайға сапарлаған саудагерлер мен миссионерлердің Еуропаға әкелген жылжымалы қаріп технологиясы туралы сирек кездесетін хабарлары ықпал еткен болуы мүмкін. 1450 жыл шамасында неміс алтын шебері Иоганн Гутенберг металл жылжымалы қаріпті баспа станогын ойлап тапты, сонымен қатар матрица мен қол қалыпқа негізделген қаріп құюдың жаңа тәсілдерін енгізді. Еуропа тілдері үшін қажетті әліпбилік таңбалардың аз саны маңызды фактор болды. Гутенберг қаріптерін қорғасын, қалайы және антимон қорытпасынан жасады – бұл материалдар 550 жыл бойы стандартты болып қала берді. Әліпбилік жазу үшін жылжымалы қаріппен беттерді жинау ағаштан жасалған баспаға қарағанда жылдам болды. Металл қаріптері берік және әріптері біркелкі болды, бұл типография мен қаріптердің пайда болуына әкелді. Гутенберг Библиясының (1455) жоғары сапасы және салыстырмалы түрде төмен бағасы Еуропада жылжымалы қаріптің артықшылығын бекітті және баспа машиналарын қолдану жылдам тарады. Баспахана Ренессанс дәуірін дамытуға септігін тигізген маңызды факторлардың бірі саналады және тиімділігінің арқасында бүкіл әлемге тарады. 19 ғасырда ыстық металл қаріп жинаудың және оның ізбасарларының пайда болуы 20 ғасырда жылжымалы қаріптің маңыздылығын азайтты.

Хатпен таңбалау және монеталар

Символдар мен глифтердің бірнеше көшірмелерін жасау үшін қатты металдан жасалған бас типті мөрлеу әдісі алғаш рет б.з.д. 3000 жылдары ежелгі Шумерде пайда болды. Бұл металл мөрлер кейінгі мыңжылдықтарда жылжымалы металл әріптерімен басып шығаруға бейімделген әріп мөрлерінің алға басушысы саналады. Месопотамияда цилиндрлі мөрлерді ылғалды саз балшыққа домалатып, оған бедер салып із қалдыру үшін қолданған.

Мөрлер мен мөртаңбалар

Мөрлер мен мөртаңбалар жылжымалы әріптердің алғашқы нұсқасы болған болуы мүмкін. Б.з.д. 2 мыңжылдыққа жататын Месопотамияның Урук және Ларса қалаларында табылған кірпіш мөрлерінің бедерлерінің тегіс еместігі, кейбір археологтардың пікірінше, мөрлер жылжымалы әріптерді пайдаланып жасалған деген болжамға негізделген. Шамамен 1800-1600 жылдарға жатқан Миной цивилизациясының Фаист дискісі бір ғалымның пікірінше, қайта пайдалануға болатын символдармен көшірілген мәтіннің ерте мысалы болып табылады: ол жұмсақ сазға алдын ала дайындалған иероглифтік "мөрлерді" басу арқылы жасалған болуы мүмкін. Кейбір авторлар бұл дискіні жылжымалы баспаның алғашқы түрін бейнелейтін барлық анықтамалық талаптарға сай деп есептейді.

Ағаштан жасалған баспа

Бұрын сүйектер, қабықшалар, бамбук тақташалар, металл тақташалар, тас тақташалар, жібек және басқа да материалдар жазу үшін қолданылған. Бірақ, Қытайдың Хан әулеті кезінде қағаздың ойдағыдай табылуымен жазу материалдары ыңғайлырақ және арзанға түсті. Дегенмен, кітаптарды қолмен көшіру әлі де көп күш жұмысын қажет етті. Шығыс Хан әулетінің соңындағы Сипин дәуірінде (172–178 жж.) ғана мөр басу және бір типтік басу пайда болды. Бұлар матаға суреттер мен мәтіндерді басу үшін қолданылды. Шамамен 8 ғасырда Таң әулеті тұсында ағаштан басу ойдағыдай табылды және былай жұмыс істеді. Алдымен, мұқият қолмен көшірілген мәтін салыстырмалы түрде қалың және тегіс тақтаға жабыстырылды, қағаздың беті тақтаға жабысып, қағаз өте жұқа болғандықтан мөлдір болып, әрбір әріп кері жағынан анық көрінетіндей болды, осылайша әрбір сызықты оңай тануға болады. Содан кейін, шеберлер әріптің бөлігі емес тақтаның бөліктерін кесіп тастады, сондықтан әріптер рельефте қалыптасты, бұл ойықтан мүлдем өзгеше болды. Басу кезінде көтеріңкі әріптерге сәл бояу жағылып, қағазбен жабылатын. Жұмысшылардың қолы қағаздың арт жағынан ақырын жылғанда, әріптер қағазға басылатын. Сун әулеті кезінде ағаштан басу өркендеді. Ағаштан басу мәдениетті таратуда маңызды рөл атқарғанмен, бірнеше маңызды кемшіліктері болды. Басу тақтасын ойып жасауға көп уақыт, еңбек және материал қажет болды. Сонымен қатар, осы тақталарды сақтау да ыңғайлы емес еді және қателерді түзету қиын болды.

Керамикалық жылжымалы тип

Би Шенг (畢昇) (990–1051) шамамен 1040 жылы Солтүстік Сун әулеті тұсында Қытайда керамикалық материалдардан жасалған, баспаға арналған алғашқы жылжымалы қаріп жүйесін ойлап тапты. Қытай ғалымы Шэнь Куо (沈括) (1031–1095) былай деп сипаттаған:

Ол баспаға түсіргісі келгенде, темір қаңқаны алып, темір тақтаға қойды. Осы қаңқаға қаріптерді тығыз орналастырды. Қаңқа толып қалғанда, бәрі біртұтас қаріп блогына айналды. Содан кейін оны отқа жақын қойып жылытты. [Арт жағындағы] қоспа сәл еріген соң, тегіс тақтаны алып, бетіне басып, қаріп блогын тегістеді. Әр қаріпке бірнеше қаріп болды, ал жиі қолданылатын қаріптерге жиырмадан астам қаріп дайындалды, бір беттегі қаріптердің қайталануына дайын болу үшін. Қолданылмаған қаріптерді әрбір рифм тобына бір-бірлеп жапсырып, ағаш қораптарда сақтап қойды. Егер тек екі-үш дана басып шығару керек болса, бұл әдіс қиын да ыңғайсыз болар еді. Бірақ жүздеген немесе мыңдаған дана басып шығару үшін бұл керемет жылдамдықпен жасалды. Ол әдетте екі формамен жұмыс істеді. Бір формадан баспа шығарылып жатқанда, екінші формаға қаріптер орналастырылды. Бір форма басылып біткен соң, екіншісі дайын тұрды. Осылайша екі форма кезектесіп, баспа өте жылдам жасалды. Ол қайтыс болғаннан кейін, керамикалық жылжымалы қаріптер оның ұрпақтарына көшті. 1193 жылы Оңтүстік Сун әулетінің шенеунігі Чжоу Бида, Шэнь Куоның "Түс көрушілер бассейні" атты еңбегінде сипатталған әдіс бойынша қыштан жасалған жылжымалы қаріптер жиынтығын жасап, "Жаде залының жазбалары" (《玉堂雜記》) атты кітабын басып шығарды. Керамикалық жылжымалы қаріптер туралы Кублай ханның кеңесшісі Яо Шу да айтқан, ол шәкірті Ян Гуді осы әдіс арқылы тілдік оқулықтарды басып шығаруға көндірген. Кейінгі тәжірибелер Би Шенгтің қыш қаріптерінің "қарақатты", "ірі көлемде басып шығаруға жарамсыз" және "қысқа ғұмырлы" деген пікірін жоққа шығарды. Бао Шичэн (1775–1885) пісірілген қыш қаріптердің "мүйіздей қатты әрі берік" екенін жазды; тәжірибелер көрсеткендей, қыш қаріптерді пеште пісіргеннен кейін қатты болып, сындыру қиын, тіпті екі метр биіктіктен мәрмәр еденге түсіргенде де бұзылмайды. Қытайдағы қыш жылжымалы қаріптердің ұзындығы 1-ден 2 сантиметрге дейін болған, 2 миллиметр емес, сондықтан мүйіздей қатты. Бірақ металл қаріптерге ұқсас, керамикалық қаріптер де суға негізделген қытай каллиграфиялық сияны жақсы ұстамайтын, және пісіру процесінде қаріптердің мөлшерінің өзгеруінен туындайтын, біркелкі еместік кемшілігі болды. Керамикалық баспа технологиясының табыстылығы туралы пікірталас әлі де жалғасуда, себебі керамикалық жылжымалы қаріптермен басылған материалдар табылған жоқ. Дегенмен, тарихи деректерге сүйенсек, бұл технология Қытайда Сун әулетінен Цинь әулетіне дейін, 1844 жылға дейін қолданылған.

When he wished to print, he took an iron frame and set it on the iron plate. In this he placed the types, set close together. When the frame was full, the whole made one solid block of type. He then placed it near the fire to warm it. When the paste [at the back] was slightly melted, he took a smooth board and pressed it over the surface, so that the block of type became as even as a whetstone. For each character there were several types, and for certain common characters there were twenty or more types each, in order to be prepared for the repetition of characters on the same page. When the characters were not in use he had them arranged with paper labels, one label for each rhyme group, and kept them in wooden cases. If one were to print only two or three copies, this method would be neither simple nor easy. But for printing hundreds or thousands of copies, it was marvelously quick. As a rule he kept two forms going. While the impression was being made from the one form, the type was being put in place on the other. When the printing of the one form was finished, the other was then ready. In this way the two forms alternated and the printing was done with great rapidity. After his death, the ceramic movable type passed onto his descendants. In 1193, Zhou Bida, an officer of the Southern Song dynasty, made a set of clay movable type method according to the method described by Shen Kuo in his Dream Pool Essays, and printed his book Notes of The Jade Hall (《玉堂雜記》). The ceramic movable type was also mentioned by Kublai Khan's counsellor Yao Shu, who convinced his pupil Yang Gu to print language primers using this method. The claim that Bi Sheng's clay types were "fragile" and "not practical for large scale printing" and "short lived" was refuted by later experiments. Bao Shicheng (1775–1885) wrote that baked clay moveable type was "as hard and tough as horn"; experiments show that clay type, after being baked in an oven, becomes hard and difficult to break, such that it remains intact after being dropped from a height of two metres onto a marble floor. The length of clay movable types in China was 1 to 2 centimetres, not 2mm, thus hard as horn. But similar to metal type, ceramic type did not hold the water based Chinese calligraphic ink well, and had an added disadvantage of uneven matching of the type which could sometimes result from the uneven changes in size of the type during the baking process. There has been an ongoing debate regarding the success of ceramic printing technology as there have been no printed materials found with ceramic movable types. However, it is historically recorded to have been used as late as 1844 in China from the Song dynasty through the Qing dynasty.

Ағаштан жасалған жылжымалы

Сун әулетінің би Шенг (990–1051) шамамен 1040 жылы Қытай ғалымы Шен Куо (1031–1095) сипаттағандай, ағаштан жасалған жылжымалы қаріптерді қолдануды алғаш рет бастады. Алайда, ағаштағы түйірлердің болуы және қаріптердің сияға батырылғаннан кейін тегіс болмауы себепті, бұл технологиядан бас тартылып, орнына саз қаріптер қолданыла бастады. 1298 жылы Анхуй провинциясының Цзиньде округінің Юань әулетінің шенеунігі Ван Чжэн (王禎) жылжымалы ағаш қаріптер жасау әдісін қайта ойлап тапты. Ол 30 000-нан астам ағаш қаріп жасап, 60 000-нан астам қытай таңбасы бар «Цзиньде округінің жазбалары» (《旌德縣志》) кітабының 100 данасын басып шығарды. Одан кейін ол өзінің өнертабысын «Кітап басып шығару үшін жылжымалы ағаш қаріптер жасау әдісі» атты кітабында жинақтады. Ағаш қаріптер машиналық қолданудың қиындықтарына төтеп берерлік тұрақты болғанымен, көп рет басып шығару олардың бетін тоздырып, жаңа қаріптермен ауыстыру қажеттігін тудырды. Кейін бұл жүйе ағаш блоктарын құмға басып, мыс, қола, темір немесе қалайыдан металл қаріптер құю арқылы жетілдірілді. Бұл жаңа әдіс ағаштан жасалған баспаның көптеген кемшіліктерін жойды. Бір бетті басып шығару үшін жеке блоктарды қолмен кесудің орнына, жылжымалы қаріптер баспасы мәтінді жылдам құрастыруға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, бұл жаңа, ықшам қаріптерді қайта пайдалануға және сақтауға болады. Көптеген қытайлық сарапшылар бұл кітапты ағаштан жасалған жылжымалы қаріптерді қолданып басылған ең көне кітап мысалы деп санайды.

Қытай

Қытайда кем дегенде 13 материалдық жұмыс табылды, бұл Қытайда бронзадан жасалған жылжымалы қаріптерді басып шығару өнерінің 12 ғасырдан бұрын пайда болғанын көрсетеді. Ел үлкен көлемде қола табақтармен басылған қағаз ақшаны және Цзинь (1115–1234) және Оңтүстік Сун (1127–1279) әулеттері шығарған ресми құжаттарды жасады, олар қоладан жасалған қаріптермен жабдықталған, олар подделдауға қарсы белгілер ретінде қолданылды. Мұндай қағаз ақшаны басып шығару Солтүстік Сунның (960–1127) 11 ғасырындағы цзяозиден бастау алған болуы мүмкін. Юань әулетінің (1271–1368) шенеунігі Ван Чжэннің 1298 жылы жазған «Зао Хуози Иншуфа» (造活字印書法) кітабында қалайыдан жасалған жылжымалы қаріптер туралы айтылады, олар, мүмкін, Оңтүстік Сун әулеті (1127–1279) кезінен бері қолданылып келген, бірақ бұл көбінесе тәжірибелік болды. Ол қаріпке бояу жағу процесімен үйлеспегендіктен қанағаттандырмайтын болды. Моңғол империясы (1206–1405) кезінде жылжымалы қаріптерді қолдану арқылы басып шығару Қытайдан Орталық Азияға тарады. Орталық Азиядағы ұйғырлар моңғол тілінен алынған қаріптерді қолданды, ал кейбіреулері беттері арасында қытай сөздері басылған, бұл кітаптардың Қытайда басылғанына күшті дәлел. Мин әулеті (1368–1644) кезінде Хуа Суй 1490 жылы кітап басып шығару үшін қола қаріптерді қолданды. Бұл кітаптар сақталмаса да, әлемдегі металл қаріптермен басылған ең көне кітап – 1377 жылы Кореяда басылған «Жикжи». Вашингтондағы Конгресс кітапханасының Азиялық оқу залында осы металл қаріптердің үлгілері көрсетілген. Француз ғалымы Анри Жан Мартин корейлердің металл қаріптерді ойлап табуын «Гутенбергтің ойлап табуына өте ұқсас» деп сипаттады. Дегенмен, корейлік жылжымалы металл қаріптермен басып шығару еуропалық басып шығарудан қаріптерді, қалыптарды, матрицаларды және қалыптау әдістерін жасаудағы материалдар жағынан ерекшеленді. Осы кезде монеталар (сондай-ақ қоңыраулар мен мүсіндер) жасау үшін қолданылатын қола құю техникалары металл қаріптер жасауға бейімделді. Жосон әулетінің ғалымы Сонг Хён (성현, 成俔, 1439–1504) корейлік қаріптерді құю процесін былай сипаттады:
>Алдымен, бук ағашынан әріптер кесіледі. Содан кейін, жағажайдағы қамыс өсетін жерден алынған ұсақ құмды (сазды) толы ыдысқа құяды. Ағаштан кесілген әріптер құмға басылады, содан кейін ойықтар теріс бедерге айналып, әріптер (қалыптар) пайда болады. Бұл қадамда екі ыдысты біріктіріп, ерітілген қоланы тесікке құяды. Сұйықтық ағып, осы теріс қалыптарды толтырады, бірінен соң бірі қаріпке айналады. Соңында, тегіс емес жерлерін сырып, жылтыратады және жинап, реттейді. Ғылыми пікір-таластар мен болжамдар бойынша, Шығыс жылжымалы қаріптері 14 ғасырдың соңы мен 15 ғасырдың басында Еуропаға тарады. Алайда, Джозеф П. Макдермот «1450 жылға дейін Еуропада Азияның жылжымалы қаріптерінің немесе жылжымалы қаріптермен басылған нәрселердің бар екенін көрсететін ешқандай мәтін жоқ. Материалдық дәлелдер одан да нақты».

At least 13 material finds in China indicate the invention of bronze movable type printing in China no later than the 12th century, with the country producing large scale bronze plate printed paper money and formal official documents issued by the Jin (1115–1234) and Southern Song (1127–1279) dynasties with embedded bronze metal types for anti counterfeit markers. Such paper money printing might date back to the 11th century jiaozi of Northern Song (960–1127). The 1298 book Zao Huozi Yinshufa (《造活字印書法》) by the Yuan dynasty (1271–1368) official Wang Zhen mentions tin movable type, used probably since the Southern Song dynasty (1127–1279), but this was largely experimental. It was unsatisfactory due to its incompatibility with the inking process. During the Mongol Empire (1206–1405), printing using movable type spread from China to Central Asia. The Uyghurs of Central Asia used movable type, their script type adopted from the Mongol language, some with Chinese words printed between the pages – strong evidence that the books were printed in China. During the Ming dynasty (1368–1644), Hua Sui in 1490 used bronze type in printing books. While these books have not survived, the oldest book existing in the world printed in metallic movable types is Jikji, printed in Korea in 1377. The Asian Reading Room of the Library of Congress in Washington, D. C. displays examples of this metal type. Commenting on the invention of metallic types by Koreans, French scholar Henri Jean Martin described this as "[extremely similar] to Gutenberg's". However, Korean movable metal type printing differed from European printing in the materials used for the type, punch, matrix, mould and in method of making an impression. The techniques for bronze casting, used at the time for making coins (as well as bells and statues) were adapted to making metal type. The Joseon dynasty scholar Seong Hyeon (성현, 成俔, 1439–1504) records the following description of the Korean font casting process:
blockquote|At first, one cuts letters in beech wood. One fills a trough level with fine sandy [clay] of the reed growing seashore. Wood cut letters are pressed into the sand, then the impressions become negative and form letters [moulds]. At this step, placing one trough together with another, one pours the molten bronze down into an opening. The fluid flows in, filling these negative moulds, one by one becoming type. Lastly, one scrapes and files off the irregularities, and piles them up to be arranged. Scholarly debate and speculation has occurred as to whether Eastern movable type spread to Europe between the late 14th century and early 15th centuries. However, Joseph P. McDermott claimed that "No text indicates the presence or knowledge of any kind of Asian movable type or movable type imprint in Europe before 1450. The material evidence is even more conclusive."

Еуропа

Майнц қаласындағы (Германия) Иоганн Гутенберг металл жылжымалы қаріптер жүйесін қолданып, баспа машиналарын ойлап тапты. Алтын шебер ретінде Гутенберг монеталар жасау үшін қалыптарды кесу әдістерін білген. 1436 және 1450 жылдар арасында ол «қол қалып» деп аталатын құрылғыны пайдалана отырып, матрицалардан әріптерді құюға арналған құралдар мен технологияны жасады. Гутенбергтің әдісі бір соққыны пайдаланып қалып жасауды білдіргені де айтылады, бірақ қаріпті алу процесі құйманы бұзып, түрлі нұсқалар мен аномалияларға себеп болды. Соққы-матрица жүйесі шамамен 1470 жылдары қолданысқа енген болуы мүмкін. Бұл батыста жылжымалы қаріптердің дамуы бірден болған жаңалық емес, бірте-бірте жүрген процесс болуы мүмкін деген пікірді тудырады. Гутенбергтің жылжымалы қаріптермен басу жүйесі Еуропаға жылдам тарады – 1457 жылы Майнцте бір баспахана болса, 1480 жылға қарай 110 баспаханаға жетті, оның 50-сі Италияда орналасқан. Венеция типографиялық және баспа ісінің орталығына айналды. Николас Дженсон, Франческо Гриффо, Альдус Манутиус және 15 ғасырдың соңындағы Еуропаның басқа да баспагерлері үлкен үлес қосты. Гутенбергтің жылжымалы қаріптермен басу жүйесі бұрынғы жылжымалы қаріптермен басу техникаларына қарағанда бірнеше артықшылықтар ұсынды. Гутенберг қолданған қорғасын-антимон-қалай қорытпасының балқу температурасы қоладан екі есе төмен болды, бұл қаріптерді құюды жеңілдетті және бір рет қолданылатын құм мен саз қалыптардың орнына, қайта пайдалануға болатын металл матрицалық қалыптарды қолдануға мүмкіндік берді. Антимон қорытпасын қолдану қаріптердің қорғасын мен қалайға қарағанда беріктігін арттырды, осылайша олардың тозуға төзімділігін жақсартты. Қайта пайдалануға болатын металл матрицасы бір тәжірибелі жұмысшыға күніне 4000-нан 5000-ға дейін жеке қаріп жасауға мүмкіндік берді, ал Ван Ченнің шеберлеріне 60 000 ағаш қаріп жасау үшін 2 жыл жұмыс істеу қажет болды.

Түрін орнату

Заманауи, зауытта шығарылатын жылжымалы қаріптер 19 ғасырдың соңында қолжетімді болды. Олар баспаханадағы жұмыс үстелінде сақталды, ол шамамен 5 см биіктігінде, 1 метр ені мен 60 см тереңдігінде болатын, әртүрлі әріптер мен лигатураларға арналған көптеген кішкентай бөлімшелері бар жәшік еді. Америкадағы ең танымал және қабылданған жұмыс үстелі дизайны – Калифорния жұмыс үстелісі, ол осы үстеліні танымал еткен құю фабрикаларының Тынық мұхитының жағалауында орналасқандығынан атын алды. Дәстүрлі түрде, үлкен әріптер басқа әріптерді сақтауға арналған жәшіктің үстінде орналасқан бөлек жәшікте немесе үстемеде сақталды; осы себепті үлкен әріптер "жоғарғы регистр" әріптері деп, ал кішкентай әріптер "төменгі регистр" деп аталады. Бөлімшелерде сонымен қатар аралықтар да болды, олар сөздерді бөлу және em және en квадраттары (квадраттар немесе бос орындар) сияқты әріптер қатарын толтыру үшін қолданылатын бос типтік блоктар еді. Квадрат – беті баспа әріптерінен төмен орналасқан, өзі басылмауы үшін жасалған типтік блок. Em аралығы үлкен әріптің "M" еніне тең – биіктігімен бірдей, ал en аралығы оның биіктігінің жартысына тең кеңістік (әдетте үлкен "N" өлшемдері). Жеке әріптер композиторлық таяқшаның көмегімен сөздер мен мәтін жолдарына жиналады, ал бүкіл жиынтық форма деп аталатын беттік бейне жасау үшін тығыз байланыстырылады, онда барлық әріптер бетінің биіктігі бірдей болып, тегіс бетті құрайды. Форма баспа машинасына орнатылады, оған жұқа, тұтқыр сия жағылады және үлкен қысыммен қағазға басылады. "Сорттар" – бұл "@" белгісі сияқты, әдеттегі қаріптер жинағында еркін қолжетімді емес арнайы таңбаларға берілген термин.

Басқа әдістермен біріктірілген металл түрі

Кейде металл әріптермен басып шығарудың бұрынғы әдістерді ығыстырғаны туралы жаңылыс пікір айтылады. Индустриалдық дәуірде басып шығару әдістері мақсатына қарай таңдалатын. Мысалы, плакаттардағы сияқты үлкен әріптерді басып шығару үшін металл әріптер тым ауыр болып, экономикалық тұрғыдан тиімсіз болар еді. Сондықтан, үлкен көлемдегі әріптер ағаштан ойылған қалыптар түрінде, сондай-ақ керамикалық пластиналар түрінде жасалған. Көп жағдайда үлкен көлемде мәтін қажет болғанда, баспагерге қарағанда, жұмысты суретшіге тапсыру ыңғайлырақ болды. Егер суреттер ағаш кескіндері немесе ағаш оюлары түрінде жасалса және қалыптардың биіктігі бірдей болса, оларды жылжымалы әріптермен бірге басуға болар еді. Егер суреттер үшін мыс пластиналар сияқты басып шығару әдістері қолданылса, онда суреттер мен мәтін әртүрлі машиналарда бөлек басылып шығарылуы керек еді.